قارشىعا دەگەندە ەلەڭ ەتپەيتىن قازاق ءسىرا, جوق شىعار. ءيا, قارشىعا دەسە قۇرمانعازى, دينا باستاعان ءدۇلدۇل كۇيشىلەر تىزبەكتەلىپ كوز الدىڭدا ءوتىپ جاتقانداي بولادى.
ويتكەنى, قارشىعا وتكەن عاسىردىڭ قازاققا بەرگەن باعا جەتپەس سىيى, ونەر يەسى, كيەلىسى ەدى عوي. بالا كەزىمىزدە ەلىنە قادىرلى, ونەگەلى ىسىمەن وزگەنى دە, ءوزىن دە سىيلاي دا, سىيلاتا دا بىلەتىن ازامات ومىردەن وتكەندە “ماڭدايىمىزعا سىيماي كەتتى عوي” دەۋشى ەدى قاريالار. وسى تەڭەۋ قارشىعاعا ءتان.
قارشىعا ومىردەن وتەردەن بۇرىن ەلگە كەلگەندە كەزدەستىك. قاسىندا ءجۇرىپ, ءبىراز اڭگىمەلەستىك. سول جۇزدەسۋلەردە جازۋشى-كينوگەر لاتيفوللا قاپاشەۆ ەكەۋمىز باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بۇرىنعى جاڭاقالا, فۋرمانوۆ, كازتالوۆ, اقجايىق اۋداندارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ, سول جاقتا قۇرمانعازىنىڭ ءبايبىشەسى اۋەس انامىزدىڭ زيراتى جاتقان كوكتەرەك ەلدى مەكەنىنە بارعانىمىزدى, قۇرمانعازى, دينا, امانعالي, ەرعالي ءجۇرگەن جەرلەردى كورگەنىمىزدى, سول جاقتان كۇيشى جاڭبىرباي تۋرالى ەستىپ-بىلگەنىمدى وعان ايتقان بولاتىنمىن. ء“يا, لاتيفوللا قاپاشەۆ ماعان ءبارىن دە ايتتى” دەپ ەلەڭ ەتە تۇسكەن ول ەندى سول ءجونىندە بىلۋگە قۇشتارلىق بىلدىرگەن ەدى.
اقجايىق اۋدانى, ەسەنساي ەلدى مەكەنىندە امانعاليمەن قۋعىندا ءبىرگە بولعان ايەلى مۇقسينانىڭ جاقىن اپاسى, بالقان اپايدىڭ بالاسى عيلىممەن كەزدەسىپ, اپايدىڭ زيراتىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ العانىمدى ايتتىم. مۇقسينا اپامىزدىڭ 1938-40 جىلدارداعى تۇسكەن فوتوسۋرەتى جانە بالقان اپايدىڭ 1957-60 جىلدار شاماسىنداعى تۇسكەن, كەيىننەن ەكەۋىنىڭ بىرىكتىرىلىپ ۇلكەيتىلگەن سۋرەتىن عيلىم ءۇيىنەن تاۋىپ العانىمىزدى جەتكىزدىم.
سول اۋىلدىڭ اكىمى ءابۋحان مولداباەۆتىڭ دا كومەگى مول بولدى. وسى جولى جاڭاقالا اۋدانىنىڭ بۇرىنعى جاڭاتالاپ سوۆحوزىندا دينا ءنۇرپەيىسوۆانىڭ باقتىلى دەگەن قىزىنان تۋعان ۇلمەكەن اپايمەن كەزدەسىپ (1924 جىلى تۋعان), اڭگىمەلەستىك. كىشى قىزى نۇرعانىمنىڭ قولىندا تۇرادى ەكەن. جاڭبىربايدىڭ “قوشتاسۋ” دەگەن كۇيىن ديكتوفونعا جازىپ العان ەدىك. سونى قارشىعا ەكى كوزىن جۇمىپ الىپ, بار ىنتاسىمەن تىڭدادى.
– بۇل كۇيدى ورىنداپ, بىزگە جەتكىزىپ وتىرعان كىم؟ – دەدى سوسىن. كۇيدى ورىنداۋشى يساتاي اۋدانىنداعى “ساز” مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى سىرىم بەردىبەكوۆ ەكەنىن ايتتىم.
ءبىز تىڭداتقان كۇيگە ريزا بولعانى سونشا, “مىنا كۇيدى ورىنداپ وتىرعان كۇيشى دۇرىس كۇيشى, مەن نەعىپ بۇرىن ەستىپ-بىلمەگەنمىن” دەپ وكىنىشىن بىلدىرگەن ول ىلە ويىن جالعاپ, رەتى كەلسە, وسى كىسىنى الدىرىپ, تاعى ءبىر تارتتىرىپ قاراساق” دەدى. قولما-قول سىرىمعا تەلەفون شالىپ, قارشىعانىڭ كورگىسى كەلەتىنىن ايتىپ, تەزدەتىپ كەلۋىن سۇرادىق. سىرىم كەلگەندە, ول بالاشا قۋاندى. كۇيدى كىمنەن, قاشان ۇيرەنگەنىن سۇراپ جاتتى. “كۇيدىڭ ساعا جاعىندا, سوسىن اياقتالار جاعىندا مۇڭدى سازدار جەتىسپەي تۇرعانداي, – دەدى. – بىراق نوتاعا تۇسىرەردە كاريما ەكەۋىمىز سول جەتپەستىگىن تابامىز دەپ ويلايمىز” – دەپ تاعى دا قوسىپ قويدى. ال, سىرىم بولسا 1974 جىلى 10-سىنىپتى بىتىرگەن كەزدە “زابۋرىن” سوۆحوزىندا جىلقى باققان قۇرمان ءىلياسوۆ دەگەن كىسىدەن ۇيرەنگەنىن ايتتى.
قارشىعانىڭ ونەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى قايران قالدىرعان. “مىڭتوبەگە ماشينا تاپ, كۇيدىڭ دۇنيەگە كەلگەن جەرىن كورەيىك. كۇي وزدىگىنەن تۋمايدى, ونى قاسىرەتى مول وزبىرلىق پەن وشپەندىلىك, جەتىمدىك پەن جوقتىقتىڭ الماسۋىنان تۋاتىن اسەرلەر عانا تۋعىزادى. ول جەردە ەل بار ما ەكەن؟ سول جەرگە بارىپ, ءبىر اۋناپ قايتايىق” دەدى. كۇن وتە ىستىق بولاتىن, ءبارىمىز ۇگىتتەپ, كۇزگە قالدىردىق.
– كۇزدە امان بولسا, وردا ارقىلى قۇرمانعازىعا, ماحامبەتكە دۇعا باعىشتاۋ ويىم بار. جولاي مىڭتوبەگە دە سوعاتىن بولارمىن, – دەپ تە قويدى.
– وسى اۋداندا 500 كىسىلىك, الدە 300 كىسىلىك بولا ما, دومبىرا وركەسترىن ۇيىمداستىرىڭدار. مەن كۇزدە كەلىپ, كومەكتەسەمىن. بارىمىزدى ارداقتاپ, جوعىمىزعا بەلگى تاۋىپ قويماساق, كەش قالامىز – دەگەن ول ەندى ءبىر ءسات تۋعان جەر قۇدىرەتى جايلى اڭىمەلەپ كەتكەن. – تالاي جەردى ارالادىم, قانشا ەلدە بولدىم. سول ەلدەردىڭ ساحناسىندا قانشاما كۇيلەر تارتتىم, تۋعان ەلىم قازاقستاندى تانىتۋدا دومبىرامەن ايانباي تەر توكتىم. ايتسە دە, تۋعان جەردەي, ءوز اۋىلىڭداي جەرۇيىق, ىستىق جەردى كورمەدىم. كۇنى كەشە قۇرداستارمەن بىرگە ءجۇرگەن كەزدەرىم ويىڭا ءتۇسىپ, كوزىڭە وتتاي باسىلادى, – دەپ, اڭگىمەسىن جالعاي تۇسكەن ەدى...
بۇل التى الاشتىڭ ارداقتىسى قارشىعانىڭ ەلگە كەلگەن سوڭعى ساپارى ەكەنىن بىلگەن جوق ەدىك سول كەزدە. سويتسەك, بوي جازىپ ءجۇرگەنى ەكەن عوي.
مۇرات بەكتەن ۇلى.
اتىراۋ وبلىسى,
يساتاي اۋدانى,
تۇششىقۇدىق اۋىلى.