ەلباسى جەڭىسى – ەلدىكتىڭ جەمىسى!

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋى ايرىقشا ازاماتتىق بەلسەندىلىكپەن ءوتىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارقىن جەڭىسىمەن اياقتالدى. قۋانىش قۇتتى بولسىن, حالايىق!

ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ اسقار اسۋى

استانا كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ عيماراتىندا ورنا­لاس­قان №182-ءشى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ءوزىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىمەن بىرگە كەلىپ, داۋىس بەردى. داۋىس بەرىپ شىققان سوڭ پرەزيدەنت ءوزىن كۇتىپ تۇرعان جۋرناليس­تەردىڭ الدىنا كەلىپ, شاعىن سۇحبات بەردى. – بۇگىن بۇكىل الەمنىڭ نازارى قازاقستانعا اۋىپ تۇرعان تاعى ءبىر تاريحي ءسات. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىز بۇگىن تاريحي تاڭداۋ جاساعالى وتىر­مىز, دەي كەلىپ ەلباسى قازاق­ستان­نىڭ وتكەن قادامدارىنا قىس­قاشا شولۋ جاساپ ءوتتى. ءبىز كوپتى كوردىك, كوپ جۇمىستار اتقاردىق, كوپتەگەن قيىندىقتاردى باستان كەشتىك. ەندى الدىمىزدا مەملەكەت پەن قوعام­دى جاڭعىرتۋ سياق­تى وراسان زور مىندەتتەر تۇر. ءبىزدىڭ ازاماتتارى­مىزدىڭ بۇگىنگى داۋىس بەرۋى الدا تۇرعان وسىناۋ مىندەتتەردى شەشۋدە ءبىزدىڭ بىرلىكتە ەكەنىمىزدى اي­قىن­دايدى. ءبىز يندۋستريالىق-ين­نوۆا­تسيالىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بەت بۇردىق. ەلدى الەۋ­مەتتىك جاڭعىر­تۋ باعدارلاماسىن قولعا الدىق. وسىنىڭ ءبارى قارا­پايىم ادام­نىڭ يگىلىگىن كوزدەيدى, دەي كەلىپ, ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساي­لاۋ پروتسەسىنىڭ دەمو­كراتيالىق تالاپ­تاردى تولىق ورىن­داپ جات­قانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتكە كان­ديدات بولعانداردىڭ بارىنە تەڭ جاعداي جاسالدى. ولار­دىڭ بار­لىق ايماق­تاردا بولىپ, ساي­لاۋ­شىلارمەن كەزدەسۋىنە, باق-قا تەڭدەي قولجەتىمدى بولۋىنا ءمۇم­كىندىك تۋدىرىلدى. ولار وزدە­رى­نىڭ يدەيالارى مەن پىكىرلەرىن حا­لىققا تولىعىمەن جەتكىزە الدى. سونىڭ ىشىندە ايتىلعان كەيبىر قۇندى يدەيالاردى قولداۋ كەرەك, دەدى ول. مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنت سايلاۋىنا 1059 حالىق­ارا­لىق بايقاۋشى, 200-دەن ارتىق شەت­ەلدىك جۋرناليستەر تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىزدىڭ ەلدەگى سايلاۋ مىنە, وسىنداي اشىق تا زاڭدى تۇر­عىدا ءوتىپ جاتىر. قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ءبارى داۋىس بەرۋگە وت­باسى مۇشەلەرىمەن, توپتالىپ, ۇجىم بولىپ كەلۋدە. مەن حالىق­تىڭ وسىناۋ بەلسەندىلىگىنە ريزا­شى­لىعىمدى بىلدىرەمىن, دەپ نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى ءسوزىن اياقتادى. ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىندا ور­نا­لاسقان استانانىڭ بۇل ءبولى­گىندەگى ۋچاسكەگە بارلىعى 3131 سايلاۋشى تىركەلگەن ەكەن. ولار تاڭعى ساعات 7.30-دان باستاپ كوپ­تەپ كەلە باستاعان. تاڭعى ساعات 9.00-دە حالىقتىڭ داۋىس بەرۋگە كەلىسى ۇلكەن كەزەككە اينالدى. ءبىر­اق مۇندايعا ەشكىم وكپە اي­تىپ, نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتقان جوق, ءبارىنىڭ دە ءجۇزى شۋاقتى, كو­ڭىلدەرى كوتەرىڭكى. ءبىز كەزەكتە تۇرعان بىرنەشە جاندى اڭگىمەگە تارتىپ, كوڭىل كۇيلەرىن بىلگەن ەدىك. تولەگەن مەن جىبەك وماروۆتار جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالى­سا­دى ەكەن. بۇگىنگى بارلىق شارۋا­مىزدى كەيىنگە قالدىرىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە داۋىس بەرۋگە كەلدىك دەستى ولار. سونشا اسىققاندا­رىڭىز نە, وزدەرىڭىز جاقىن جەردە تۇرا­تىن كورىنەسىزدەر, كەشكى سەگىزگە دەيىن ءبىر كەلمەيسىزدەر مە دەگەن ەدىك, بىزگە ەلباسى قانداي قولداۋ بىلدىرسە, ءبىز دە قولدان كەلگەن قولداۋىمىزدى وعان تەزىرەك كور­سەتۋىمىز كەرەك قوي, دەدى ەكەۋى دە ءبىراۋىزدان. گالينا شەپەليۋك پەن ون بالانىڭ اناسى جۇماگۇل اۋەل­بەكوۆا سياقتى اجەيلەر ءوز­دەرىنىڭ نەمەرەلەرىمەن كەلىپتى. 11 جاستاعى ءال-قۇرمانالى اجە­سىنىڭ كوزى قايبىر جازۋلاردى كورمەي قالسا كومەك بەرمەكشى ەكەن. بۇ­لار­دان باسقا دا ونداعان ادام­داردىڭ پىكىرلەرىن بىلدىك. ولار­دىڭ ءبارى دە ءوز كانديداتتارى ءبىر­ەۋ-اق ەكەنىن اتاپ بەردى. سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ءتورا­عاسى مەيرام جا­كەنوۆتىڭ اي­تۋىنا قاراعاندا, تاڭعى ساعات 10-دا 427 ادام داۋىس بەرىپتى. مەن وسى ۋچاسكەدە 4-ءشى رەت توراعا بولىپ وتىرمىن, ساي­لاۋشىلار بەلسەندىلىگى قالىپ­تاعىداي, دەدى ول. مۇندا قاتىسىپ وتىرعان باي­قاۋشىلار 28 ادام ەكەن. سونىڭ ءبىرى, تمد-دان تىركەلگەن رەسەيلىك سيابشاح شاپيەۆ سايلاۋشىلار بەلسەندىلىگىنە ءوز تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. ءبىز سويلەسكەن 9.30-دا ءبىر مينوتتە 3 ادامنىڭ داۋىس بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى ول. سايلاۋشىلار بەلسەندىلىگى ەل­باسى ن.نازارباەۆ داۋىس بەرىپ كەت­كەننەن كەيىن دە باسەڭدەمەي, كەلۋشىلەر تولاسسىز اعىلىپ جاتتى. ءدال وسى ۋاقىت ارالىعىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ كونگرەسس-حولداعى №3, ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحا­مەد­جانوۆ №35-ءشى مەكتەپتەگى №5, ال پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ م.گوركي اتىنداعى ورىس دراما  تەاترىندا ورنالاسقان №2 ساي­لاۋ ۋچاسكەسىنە كەلىپ داۋىس بەرۋ ارقىلى ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. سول كۇنى تاڭەرتەڭ استانا قالاسىنىڭ «ءوندىرىس» كەنتىندەگى 38-ءشى سايلاۋ ۋچاسكەسى ورنالاسقان №49 ورتا مەكتەپكە قازاق­ستان­نىڭ كوممۋنيستىك حالىقتىق پار­تيا­سى اتىنان كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا تۇسكەن كانديدات جامبىل احمەتبەكوۆ بارىپ, داۋىس بەردى. تاڭەرتەڭگى ساعات 9-دا سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ, ساياسي ناۋقانعا قاتىسىپ, داۋىس بەرگەن پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر جامبىل احمەتبەكوۆ ءوز ومىرىندە تالاي سايلاۋعا قاتىسقانىن, بىراق بۇل سايلاۋ سولاردىڭ ىشىندە ەرەكشە ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەرەكشە بولاتىن سەبەبى, ماسەلە بۇل سايلاۋعا ءوزىمنىڭ قاتىسىپ تۇرعاندىعىمدا ەمەس. مەن وسى ساياسي ناۋقان ارقىلى وزىمە ۇلكەن مىندەت جۇكتەگەنىمدى ىشتەي سەزىنىپ, تولقىپ تۇرمىن. قازاقستان حالقىنىڭ الدىندا, قوعامنىڭ ال­دىندا ۇلكەن اۋىرتپالىقتى قا­لاي الىپ جۇرەتىنىمدى جانە ال­دا­عى ۋاقىتتا ماعان سەنگەن حالىق­تىڭ, سايلاۋشىلاردىڭ ءۇمىتىن قا­لاي اقتايمىن دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىنەن قوبالجىپ تۇرمىن. ال نەگىزىنەن بۇل سايلاۋدىڭ ءنا­تيجەسى قانداي بولسا دا, ەڭ ال­دى­مەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەن­دەۋگە بەت بۇرعاندىعى بايقالادى. بولاشاقتا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز وسى العان بەتىنەن قايتپايدى دەپ ويلايمىن, دەدى ج. احمەتبەكوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر اتال­عان سايلاۋ ۋچاسكەسىنە وتبا­سى­مەن, ياعني ءتورت قىزىن ەرتىپ كەلىپتى. «ۇلكەن قىزىم پەريزات جاسى 21-دە بولسا دا, العاش رەت داۋىس بەرەدى. قالعان 3-ءى – ارۋجان, كا­ميلا جانە اي­نۇر – بۇلار مەنىڭ قولداۋشىلارىم. كور­شىلەرىمنىڭ بارلىعى مەنىڭ جاقتاۋ­شى­لارىم, قولداۋشىلارىم. سوندىقتان, ولار دا مەنى دەمەپ, ءوز ازاماتتىق پا­رىزدارىن اتقارىپ, داۋىس بەرۋگە كەلدى», – دەدى ول. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, بۇل كۇنى 38-سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلىپ, داۋىس بەرۋشى ازامات­تاردىڭ قاتارى قالىڭ كورىندى. ارا­لا­رىن­دا 18-گە تولعان ءجاسوسپىرىم قىز-ءجى­گىت­تەر­دەن باستاپ, اقجاۋلىقتى اجەلەر مەن قاريالار دا بار. سولاردىڭ ءبىرى – سىدىق شاتىرباي دەگەن ازامات. ول پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا شىن كوڭىلمەن كەلىپ, داۋىس بەرىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. «ءبىز وتباسى­مىزبەن موڭعوليادان استاناعا كوشىپ كەلگەنىمىزگە 5 جىل بولدى. مەن وسىنداي اۋقىمدى ساياسي ناۋقانعا قاتى­سىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن. ءوزىم 34-ءشى مەكتەپتە تەحنولوگيا پانىنەن ساباق بەرەمىن», دەدى ورالمان قانداسى­مىز. ال «ءوندىرىس» كەنتىنىڭ يمامى, 80-ءدى ەڭسەرگەن تۇرسىنباي زاكيروۆ دەگەن قاريا ءوزىنىڭ بۇدان بۇرىنعى سايلاۋ­لار­عا قاتىسقانىن, بۇل سايلاۋعا دا اي­رىق­شا ىقىلاسپەن كەلىپ, داۋىس بەرىپ تۇرعانىن ايتتى. 38-سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى سايلاۋ كوم­ميس­سياسى مۇشەلەرىنىڭ ايتۋىنشا, تاڭ­عى ساعات 7-دەن باستالعان سايلاۋ ناۋ­قا­نى­نا ساعات 9-عا دەيىن كەلىپ, ءوز داۋىس­تارىن بەرگەن جۇرت قاراسى 300-دەي ادام­دى قۇراپتى. «سايلاۋ وتە جاقسى دەڭ­گەيدە ءوتىپ جاتىر. ءبىز داۋىس بەرۋدى ساعات 7-دە, ياعني ءوز ۋاقىتىندا باستادىق. حالىقتىڭ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى, كو­ڭىل-كۇيلەرى كوتەرىڭكى. سايلاۋشىلاردىڭ اراسىندا جاستار دا بار. ءبىر سوزبەن ايتسام, سايلاۋعا ازاماتتار وتە كوپ كەلۋدە», – دەدى 38-سايلاۋ ۋچاسكەسى كوم­يس­سيا­سى­نىڭ ءتورايىمى مايرا قۇرمانباەۆا. الماتى تولە بي مەن ش.قالداياقوۆ كوشەلە­رىنىڭ قيىلىسىنداعى №33 ورتا مەكتەپتە ورنالاسقان الماتى قالاسى №313 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلىپ جەتكەنىمىزدە تاڭ اتقاننان سىلبىرەگەن سۋىق جاڭبىر قىلاۋلاعان قارعا ۇلاسقان. ۋچاسكەگە ءبىرلى-ەكىلەپ كىدىرىسسىز كىرىپ جاتقان كىسىلەر قاراسى بىرقىدىرۋ سياقتى. قار ۇدە­مەلەپ جاۋا تۇسسە دە, سايلاۋشىلاردىڭ كوڭىلىندە قىلاۋ جوقتىعى بايقالعانداي. مەكتەپتىڭ كىرەبەرىس ۇلكەن ءدالىز­جايى داۋىس بەرۋ ءۇشىن ارنايى جاب­دىق­تالىپتى. كورىكتى, كوركەم. قارسىدا – شى­مىل­دىق كومكەرگەن داۋىس بەرەتىن كابينالار, ونىڭ الدىندا – بيۋللەتەندەر سالىنىپ جاتقان جاشىك. سول جاقتاعى ءۇس­تەل­دەردە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيا­سىنىڭ مۇشەلەرى ساي­لاۋ­شىلاردى ءتىزىم بويىنشا قابىلداپ, وتە ءجىتى ۇقىپ­تى­لىقپەن كابينالارعا قاراي ۇزاتىپ سا­لىپ جاتىر. «نۇر وتان» پارتيا­سى­نىڭ, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلەردىڭ, «ازات» قوز­عالىسىنىڭ بايقاۋشىلارى دا وسىندا. سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ءتورايىمى روزا ماكەجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇلاردىڭ اۋماعىندا ەكى مىڭداي سايلاۋشى بار كورىنەدى. سولاردىڭ 80-گە جۋىعى دەن­ساۋ­لىق جاعدايىنا بايلانىستى ۋچاسكەگە كەلە المايتىن قارت ادامدار. ەكى ادام كولىكپەن ءجۇرىپ, سول كىسىلەردىڭ داۋىس­تا­رىن جيناپ اكەلۋ ءۇشىن ارنايى بولىنگەن. سايلاۋ وتكىزۋگە كومەكتەسىپ جۇرگەن 20 ەرىكتى جانە بار. پاتريوتتار پارتياسىنان پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولىپ تۇسكەن عاني قا­سىموۆ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كىشكەنتاي نەمەرەسى ءتاڭىرى-عانيدى ەرتىپ اكەلدى. ۋچاسكە ءتورايىمى وسىناۋ مارتە­بەلى سايلاۋ­شى­نى اق تىلەگىن ايتىپ, گۇل شوقتارى­مەن قارسى الدى. نەمەرەسىن قولىنا كو­تە­رە ۇستاعان عاني ەسەنگەلدى ۇلى وسى جەت­كىنشەك ءۇشىن, وسىنداي بالالار ءۇشىن, جاس ۇرپاق ءۇشىن داۋىس بەرەتىنىن مالىمدەدى. جوعارى مەملەكەتتىك لاۋازىمنان ءۇم­ىتكەر ۇگىت ناۋقانىنىڭ بارىسىندا ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى, بىرقاتار وڭىرلەردە سايلاۋشىلارمەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى, حالىقتىڭ سان الۋان توپتا­رى­مەن, حالىقارالىق بايقاۋشىلارمەن, جۋر­ناليستەرمەن جۇزدەستى. كانديداتتىڭ الماتىداعى رەسپۋب­ليكالىق شتابى, وب­لىستار مەن اۋداندارداعى فيليالدارى تىنىم تاپپادى دەسە دە بولادى. وڭ­تۇستىك استانانىڭ, الماتى, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ جانە دە باسقا جەرلەردىڭ جۇزدەگەن تۇرعىن­دارى پاتريوتتار پارتيا­سىنىڭ قاتا­رىنا ءوتىپ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنا بەلسەنە قوسىلدى. سايلاۋالدى ناۋقانى كەزىندە ءجۇر­گى­زىلگەن جۇمىستار كولەمىن مەڭزەگەنى بولار, عاني قاسىموۆ جاشىككە بيۋللەتەندى سالىپ تۇرىپ: «مەن قولىمنان كەل­گەننىڭ ءبارىن ىستەدىم, ەندى باسقالار كەلىپ, مەنەن دە كوبىرەك ءىس اتقارسىن», دەدى. ول جۋرناليستەرگە ارناپ ەشتەڭە ايتپاسا دا, سايلاۋشىلارمەن جاي­ماشۋاق ءاڭ­گى­مەلەستى. سولاردىڭ ىشىندە قازاق­ستان­دىق كومپا­نيالاردىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ پوپوۆ تا بار ەدى. ول عالامتور ارقىلى ۇمىتكەردىڭ ساياسي تۇعىرناماسى جايىندا ەگجەي-تەگجەيلى ءبىلىپ, ونىمەن ۇنقاتىسىپتى. وسى ۋچاسكەگە عاني قاسىموۆتىڭ وزىمەن جۇزبە-ءجۇز تانىسۋ ءۇشىن كەلگەن بەتى ەكەن. داۋىس بەرۋشىلەر اراسىنان ءوزىمىز «ەگەمەندە» وتكەن جازدا مەرەيتويلىق سۇحباتىن جاريالاعان ەجەلگى تانى­سى­مىز, بۇرىنعى ەڭبەك ءمينيسترى, كەزىندەگى تەمىرتاۋ تارلاندارىنىڭ ءبىرى سايات بەي­سەنوۆتى كوردىك. داۋىس بەرۋگە بايبىشەسى باتەش دۇيسەنقىزىمەن بىرگە كەلگەن ول كىسى: «جاسىرىپ-جاباتىنى جوق, مەن ەلدىڭ ىرگەسى شايقالماسىن دەپ ەلباسىعا داۋىس بەردىم. ەل ىشىندە بۇگىنگى پرە­زيدەنتىمىزدىڭ بەدەلى بيىك, ورەسى كەمەل. الدىمىزداعى قازاقتىڭ التىن عاسى­رى­نا جالىنداعان جاس شاعىمىزدىڭ سەرىگى بولعان نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن بىرگە باراتىنىما سەنىمىم كامىل», دەدى ول. *** الماتى تابيعاتى توسىن مىنەز تانى­تىپ وتىر. كەشە جايماشۋاق كۇن ەدى, بۇگىن – قار ارالاس جاڭبىر. تەرەڭىرەك ويلايتىندار بۇل ديقاننىڭ تىلەگەنى, جەرگە ىلعال كوبىرەك بارادى, نۇر جاۋدى دەسە, قىڭىر تارتاتىندار مىناداي قو­لاي­سىز ساتتە حالىقتىڭ داۋىس بەرۋى تومەندەيدى دەگەندى ايتادى. بىراق ولار­دىڭ دەگەنى بولا قويمايتىنداي – ءبىز قالاداعى سەيفۋللين جانە ماقاتاەۆ كوشەسىنىڭ قيىلىسىنداعى كوللەدج عي­ما­راتىندا ورنالاسقان №247 سايلاۋ ۋچاس­كەسىنە تاڭەرتەڭ بارعانىمىزدا, دا­ۋىس بەرۋگە كەلگەن سايلاۋشىلاردىڭ قا­را­­سى ايتارلىقتاي ەدى. راس, مۇندا تاڭەرتەڭ قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات, «تابيعات» ەكولوگيالىق وداعىنىڭ ءتورا­عا­سى مەلس حامزا ۇلى ەلەۋسىزوۆ داۋىس بەرۋگە ءتيىس. سوعان وراي مۇنداعىلار ساي­لاۋشىلاردى ارنايى شاقىرىپ قوي­عان شىعار دەپ ويلاۋعا دا بولار ەدى. بىراق پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر كەلمەي جاتىپ تا ءبىراز ادام داۋىس بەرىپ كەتىپتى, سودان كەيىن ۇمىتكەردىڭ داۋىس بەرۋ ءرا­سىمى وتكەن سوڭ دا مۇندا كەلىپ جات­قان­داردىڭ قا­راسى از بولعان جوق. ءبىر ءسوز­بەن ايتقاندا, جاۋىن-شاشىن جۇرتتىڭ بەلسەندىلىگىنە بوگەسىن بولا قويماعان­داي. ال اڭگىمەنىڭ قىزىعى سول پرەزيدەنتتىككە كانديداتتىڭ داۋىس بەرۋ كەزىندە بولدى – م.ەلەۋسىزوۆ وزىنە ەمەس, قازىرگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆقا داۋ­ىس بەرىپتى. مەلس حامزا ۇلى قولىنداعى بيۋللەتەنىندە قازىرگى پرەزيدەنت تەگىنىڭ تۇسىنا بەلگى قويعانىن جۇرتقا, وسىندا كەلگەن بۇقارالىق اقپ­ا­رات قۇرالدارى وكىلدەرىنە كورسەتىپ با­رىپ, ۋرناعا سالدى. – سايلاۋ ناۋقانى شىن مانىنە كەلگەندە, بۇل دا جارىس. جەڭىمپاز ايقىن, ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. وعان داۋىس بەرە وتىرىپ, مەن جەڭىم­پاز­دىڭ قولىن قىستىم, – دەدى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر. – وسىلايشا مەن حالىق­تىڭ شىن تاڭداۋىنا دەگەن قۇرمەت كور­سەتۋدىڭ جاڭا ءداستۇرىن باستادىم دەپ ەسەپتەيمىن. ءسىرا, مەلس ەلەۋسىزوۆتىڭ بۇل قادامى الدا ءبىراز ءسوز بولاتىن شىعار. جۇرتتىڭ كوپشىلىگى قولدار. ال ايىپتايتىندار, اسىرەسە وپپوزيتسيا اراسىندا ءبىراز بو­لا­تىنى دا انىق. كەيبىرەۋلەر وندا ساي­لاۋعا ءتۇسىپ نەسى بار دەپ تابالايتىنى دا ءسوزسىز. ويتكەنى, سايلاۋ ءادىل جۇرسە, مەن جەڭىپ شىعار ەدىم دەپ وزەۋرەگەندەر دە بولعان. ال پاراساتتى ويعا جۇگىنگەندەر قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كىمنىڭ ورنى قانداي ەكەنىن جاقسى بىلەدى. وسى رەتتە م.ەلەۋسىزوۆتىڭ شەشىمىن سول پاراساتتى ويلاۋدىڭ كورىنىسى دەسەك, ءلا­زىم. مىقتىنى مويىنداۋ دا مىق­تىنىڭ قولىنان كەلەدى. داۋىس بەرەر الدىندا ەلىمىزدىڭ باس ەكولوگى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى­نان كەلگەن بايقاۋشىلارمەن كەزدەسىپ, ورتالىق ازياداعى سۋ پروبلەماسى, اتاپ ايتقاندا, ەلارالىق وزەندەردى پايدالانۋ, مۇزداقتار پروبلەماسى تۋرالى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. شىۇ وكىل­دە­رىنە وسى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرۋىن ءوتىندى. بۇل جونىندە ۇيىمدا ماسەلە تال­قى­لانسا, وعان قاتىسۋعا ءوزىنىڭ ازىرلىگىن ءبىلدىردى. باق وكىلدەرى الدىنداعى اڭگىمە­سىن­دە م.ەلەۋسىزوۆ سايلاۋ ناۋقانىنىڭ قا­لاي وتكەنىن باياندادى. وسى كەزدە ەلدىڭ باتىسىنان باسقا بارلىق ايماعىندا بولىپ, حالىقتىڭ ومىرىمەن, تالاپ-تىلەگىمەن كەڭ تانىسقانىن ايتتى. ءبىر وكى­نىشتىسى, بارلىق جەردە دە بولۋعا ۋاقىت جەتىمسىزدىك ەتىپتى. وسى كەزدە ەلدە «تا­بيعات» پارتياسىن قۇرۋ قاجەتتىگى تۋعا­نىنا كوزى جەتكەنىن دە مالىمدەدى. وعان كىرمەك نيەتى بار حالىق تا بارشىلىق ەكەن. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر الداعى ۋاقىتتا وسىناۋ ماسەلەمەن بەلسەندى اينالىساتىندىعىن مالىمدەدى. پرەزيدەنتتىككە كانديدات مەلس ەلەۋ­سىزوۆتىڭ سايلاۋالدى شتابىندا دا ءدال قازىر قاربالاس شاق. شتاب باستىعى نۇرجان وشانبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, سايلاۋ ناۋقانىندا ۇمىتكەردىڭ 683 سەنىمدى وكىلى حالىقپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپتى. قازىر ولار سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بايقاۋشىلىق جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن كورىنەدى.

اقمولا وبلىسى

اقمول اۋىلى

بۇگىنگى سايلاۋ قازاقستانىمىزدىڭ ءال­ەم نازارىنداعى ەل ەكەندىگىن تاعى دا دارىپتەي ءتۇستى. ونى اقمولا وبلىسىندا شەتەلدىك مەملەكەتتەردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, ءباسپاسوز وكىلدەرىنىڭ 500-گە جۋىق وكىلىنىڭ جۇمىس ىستەۋىمەن ءدا­لەل­دەۋگە بولادى. ولار وبلىستاعى بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى سايلاۋ­شى­لاردىڭ جوعارى بەلسەندىلىگىنە جو­عا­رى باعا بەردى. ءبىز گەرمانيادان كەلگەن تاۋەلسىز باي­قاۋشى ميحاەل لۋبشپەن بىرگە بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولىپ, ونىڭ باس­پاسوز ءماسليحاتىنا قاتىستىق. وبلىس ورتالىعى كوكشەتاۋ قالاسىن­دا­عى №6 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ول جۇرت­شىلىقتىڭ ساياسي وقيعاعا بەيجاي قارامايتىندىعىن اتاپ ءوتتى. لۋبش مىر­زانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ساياسي ءور­كەندىلىكتىڭ, كوپپارتيالى پارلامەنتتىڭ, ەركىن سايلاۋدىڭ تالاپتارى مەن ونىڭ قۇندىلىقتارىن بيىك دەڭگەيگە كوتەرە بىلەتىن تەرەڭدىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءتا­ۋەلسىز قازاقستانعا التىنشى رەت ساپار باستاعان حالىقارالىق باقىلاۋشى وسى ەلگە ءجيى كەلۋدىڭ زور ماڭىزى بارلىعىن مالىمدەدى. بىزدەگى بەيبىت ءومىردىڭ قىم­باتتىلىعىن كورشىلەس تاجىكستان, ءوز­بەك­ستان, تۇركىمەنستانمەن سالىستىرا ساراپتاما جاساعان ول وتانداس­تا­رى­مىز­دىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەنىمدى ەكەندىگىن قۇلشىنىس سەزىمىمەن ءبىلدىردى. «قازاقستاندىق جولدىڭ» ۇلگى الار تۇستارىنا توقتالعان ميحاەل لۋبش مىرزا قالاداعى «دوستار» مادەنيەت سارايىنداعى №40 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە, «ۆيدەرگەبۋرت» نەمىس قوعامدىق بىرلەستىگىندە جانە «تاڭداۋ» مەكتەپ-گيمنا­زياسىندا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ, سا­لي­قالى اڭگىمە ءوربىتتى. اقتوبە كوكتەمنىڭ شۋاعىنا بولەنگەن قالا بۇرىنعىدان دا كورىكتەنىپ كەتكەندەي. قالا كوشەلەرىندەگى حالىق مەرەكەدەگىدەي كوڭىل-كۇيدە. ءبارى دە اسىعۋلى. ءۇيدىڭ ىرگەسىندەگى «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىندا ورنالاسقان №46 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە جەتكەنشە كورگەن كورىنىسىمىز وسىنداي. ەل تاعدىرى شەشىلەتىن ساياسي ناۋقاندا حالىقتىڭ وزدەرىنىڭ كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقىن پايدالانۋعا دەگەن قۇل­شىنىسىنا سايلاۋ ۋچاسكەسىندە دە كۋا بولدىق. ەل پرەزيدەنتتىگىنەن ۇمىتكەرلەر اراسىنان ءوز تاڭداۋىن جاساۋعا ىقى­لاس­تىلاردىڭ كەزەگى ۇزىلمەۋدە. №46 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ءتورايىمى ءمادينا دوس­جا­نوۆانىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى ۋا­قىت­پەن تاڭعى ساعات 9-عا دەيىن وسىندا ءتىر­كەلگەن 2058 سايلاۋشىنىڭ 200-گە جۋى­عى داۋىس بەرىپ ۇلگەرىپتى. ادام ومىرىندە ايرىقشا ەستە قالاتىن ساتتەردىڭ ءبىرى كامەلەتتىك جاسقا جەتىپ, ەلىڭنىڭ ەرتەڭى سىنعا تۇسەتىن ساتتە داۋىس بەرۋ قۇ­قى­عىنا يە بولۋ ەكەنى ءسوزسىز. وسى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ون سەگىز جاس العاش رەت داۋ­ىس بەرۋگە كەلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قۇر­داس­تارى 20 جاس تا وسى ۋچاسكەگە تىركەلگەن. ولاردىڭ اراسىنان تۇڭعىش داۋىس بەرىپ وتىرعان ناۋرىزبەك ابىلقايىر مەن تاۋەلسىزدىك قۇرداسى نۇرداۋلەت مۇ­قا­نوۆ ءبىرىنشى بولىپ بيۋللەتەندەرىن تول­تى­رىپ, وزدەرى تاڭداعان كاندي­دات­تار­عا داۋىستارىن بەردى. توقسان جاستاعى ەدۋارد شايرو, 95 جاستاعى مۇعاليما ءمۇسالينوۆا دا ەجەلگى ادەتتەرىمەن ەرتە كەلىپ, ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. ارينە, ولار سايلاۋ ۋچاسكەسى دايىنداعان سىي­لىق­تارمەن ماراپاتتالدى. ەڭ ءبىر ادەمى كورىنىس – ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىنداعان كا­ميلا نۇرعاليەۆا اجەيدى نەمەرەلەرىنىڭ ەكى جاقتان قولتىقتاپ اكەلىپ داۋىس بەرگىزۋى بولدى. ۇرپاعىنا باقىتتى ءومىر تىلەيتىن قاريانىڭ بۇل ءۇردىسى جاستارعا ونەگە بولدى. سايلاۋدا وسى شاڭى­راق­تىڭ ءوزى­نەن اجە باستاعان بالا-كەلىنى, نەمەرەسى داۋىس بەردى. وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ تا وسى №46 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلىپ, داۋىس بەردى. ءوز تاڭداۋىن جاساعان ءوڭىر باس­شى­سى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىل­دە­رىمەن سايلاۋ كۇنگى اسەرىمەن ءبولىستى. – مەن ءوزىمنىڭ ازاماتتىق پارى­زىم­دى وتەدىم. ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىك, بەرەكە-بىرلىك, مەملەكەتى­مىز­­دىڭ گۇلدەنۋى, قۋاتتى بولۋى, ءومىرىمىز­دىڭ بۇدان گورى دە جاقسارا ءتۇسۋى ءۇشىن داۋىس بەردىم. ەلىمىز قازىردىڭ وزىندە وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا كىردى, الداعى ۋاقىتتا سولاردىڭ اراسىندا الدىڭعى قاتاردان كورىنۋىنە تىلەكتەستىك نيەتىمدى ءبىلدىردىم, – دەدى ەلەۋسىن ناۋرىزباي ۇلى. وسى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولعان ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى باي­قاۋ­شى­لا­رى دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلدەرى حا­نينگ يوحانسەن مەن يون سيگۋرد سيۋرسەن كۆەللو سايلاۋدىڭ اشىقتىق, ادىلدىك ءجا­نە دە­موكراتيالىق تالاپتارعا ساي ءوتىپ جات­قانىنا ءتانتى ەكەنىن جا­سىر­مادى. مۇن­داي پىكىرگە وسىندا بايقاۋشى بولىپ وتىرعان «نۇر وتان» حدپ, «نەۆادا-سەمەي» حا­لىقارالىق يادرولىق جا­رى­لىس­تار­عا قار­سى قوزعالىسى جانە «شى­نار» گەندەرلىك ورتالىعى» قوعام­دىق بىرلەستى­گى­نىڭ وكىل­دەرى دميتري دوۆماتەنكو, ءجا­نىبەك ءما­ديحان جانە ساۋلە دوششانوۆا دا قو­سىل­دى. سايلاۋ ۋچاسكەسىنە 14.00 سا­عاتتا حا­بارلاسقانىمىزدا, 2058 سايلاۋ­شى­نىڭ 50 پايىزى داۋىس بەرگەنىن بىلدىك. №50 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە تمد باي­قاۋ­شىلار ميسسياسىنىڭ مۇشەسى گۇلسىم كەرجىكوۆامەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. حا­لىقارالىق بايقاۋشى سايلاۋدىڭ ءوتۋىن بايقاۋعا رەسەيدەن ەكى دەلەگاتسيا كەلگەنىن, ءوزى قۇرامىندا بار ساراتوۆ وبلى­سىنان 16 بايقاۋشى قاتىسىپ وتىرعا­نىن جەتكىزدى. ول كۇندىزگى ساعات 11-گە دەيىن-اق وسىندا داۋىس بەرەتىندەردىڭ 50 پايىزى ءوز تاڭداۋلارىن جاساپ ۇلگەر­گە­نىنە ريزاشىلىعىن جاسىرمادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەن­تى­نىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن باقىلاۋ ءجو­نىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كو­ميس­سيا» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ءبىر­لەستىگىنىڭ ورتالىق شتابى وبلىستىق في­ليالىنىڭ توراعاسى حالەل قۇ­سايى­نوۆقا جولىققانىمىزدا, ءوزىنىڭ قالا­دا­عى ءبىر­قاتار سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بول­عا­نىن, ساياسي شارانىڭ كونستيتۋتسيالىق تا­لاپتارعا جانە دەموكراتيالىق قاعي­دات­تارعا ساي ءوتىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. الماتى وبلىسى ءساۋىردىڭ 3-ءى كۇنگى جەكسەنبىنى تالدى­قورعاندىقتار اسىعا كۇتكەندەي. كوكتەم­نىڭ اق جاۋىنى سەبەلەپ, اسپاننان نۇر قۇي­­عانداي. اۋا رايىنىڭ وزگەرگەنىنە قا­راماستان كوشە بويلاپ, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بەتتەگەن ۇلكەن مەن كىشىنىڭ جۇزدەرى جارقىن. ءبىر-بىرىمەن ازىلدەسىپ, ىزگى تىلەكتەرىن توعىستىرعان. سولاردىڭ قاتا­رىندا ازا­ماتتىق پارىزىمىزدى وتەپ, ەل ەرتەڭى ءۇشىن داۋىس بەرۋگە شاھارداعى № 9 مەكتەپتە ورنالاسقان سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلدىك. تاڭەرتەڭگى ساعات 7-ءنى كۇتكەندەر قا­تا­رى ەداۋىر. سالدەن سوڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ءانۇرانى شىرقالدى. سايلاۋشىلار قو­سىلىپ, رۋحتى كوتەرىپ, ءار جۇرەككە نۇر سىيلاعان ءان اۋەنى زال ءىشىن كەرنەپ كەتتى. بۇدان كەيىن № 883 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ءتورايىمى ءساليما ماملەەۆا جينال­عان­داردى ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىق­تارىنىڭ كەپىلى بولعان ەل ومىرىندەگى ەرەكشە كۇنمەن قۇتتىقتادى. كەزەكتە تۇرعاندار ءوز اتى-جوندەرىنىڭ الفاۆيتتىك ورنالاسۋىمەن بيۋللەتەن الىپ, ارنايى جابىق ورىندا تاڭداۋ­لا­رىن جاساپ جاتتى. سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى جاقانباي ابىشوۆپەن تىلدەستىك. – بۇگىنگى باقىتتى ءومىر وتان ءۇشىن وت كەشكەن مەن ءتارىزدى اعا ۇرپاقتىڭ جان­قيارلىق ەڭبەگىمەن, قانىمەن كەلدى. قا­زاقستان ەگەمەن ەل اتانىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىنداعى شىققان بيىك پەن تا­بىس­تى بۇگىنگى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جا­عى­نان قورعالۋىمەن ولشەۋگە بولادى. ال­عاش­قىلار قاتارىندا داۋىس بەردىم. تاڭ­داۋىم ناقتى. ۇرپاعىمنىڭ ەرتەڭگى با­قىت­تى ءومىرى ءۇشىن داۋىس بەردىم. ول بەرىك قولدا ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ءولىم مەن ءومىر بەلدەسكەندە دە وتانىما دەگەن ازامات­تىق بورىشىمنان اجىراعان جوق­پىن. جاسىم سەكسەننەن اسقاندا دا مەن ءۇشىن ەلىمنىڭ تىنىشتىعى مەن گۇل­دە­نۋىنەن اسقان باقىت جوق, – دەدى جا­قان­باي قاريا. بۇدان سوڭ ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى ءما­دەنيەت سارايىنا ورنالاسقان № 872 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلدىك. مۇندا دا كەزەك كۇتىپ, داۋىس بەرۋگە جينالعاندار قا­تارى كوپ. سايلاۋعا العاش قاتىسقان 18 جاس­تا­عى ەۆگەني بەرەزوۆوي, سايلاۋشى با­قىت­جان اميروۆ جانە باسقالارى ءوز كان­دي­داتتارى ءۇشىن داۋىس بەرگەندەرىن ايتتى. تەك, تالدىقورعان قالاسىندا عا­نا 45 ساي­لاۋ ۋچاسكەسى بار دەسەك, وسى كۇن­گى حا­لىق­تىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىگىنە كۋا بولدىق. وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءتور­اعاسى شىراقباي جىلقايداروۆ ەلى­مىزدىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن 3 ءساۋ­ىردەگى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى­نىڭ ءوتۋى جايلى اڭگىمەلەدى. – وڭىردە 911 سايلاۋ ۋچاسكەسى جۇمىس جا­ساۋدا. جالپى سايلاۋشىلار 877877 ادام­دى قۇرادى. سونىمەن قاتار 1073 بايقاۋشى تىركەلگەن. ولاردىڭ قۇرا­مىن­دا شەت ەلدىك جانە ساياسي پارتيالاردىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىل­دەرى بار. سايلاۋ  جاريالىلىقتىڭ جو­عارى دەڭگەي­ىن­دە وتۋدە دەۋگە تولىق نەگىز بار. تاعى ءبىر ايتاتىنىم, ءوزىڭىز كور­گەندەي, بيىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا دەگەن حالىقتىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىگىن ايتۋعا بولادى. جاستار دا جىگەرلىلىگىمەن ەرەكشەلەندى. مۇ­نى سوڭعى كەزدەردەگى الەۋمەتتىك جاع­دايدىڭ, ساياسي سەنىم­نىڭ بەرىكتىگىمەن باي­لانىستىرساق قاتە­لەس­پەيمىز. ۇمىتكەرلەر دە بەلسەندىلىگىمەن تانىلىپ, ءوز ءمۇم­كىن­دىكتەرىن بارىن­شا پايدالاندى. جاريا­لى­لىق كەڭ ەتەك العان پرەزيدەنت ساي­لا­ۋىنا جالپى حا­لىقتىڭ ەرەكشە ۇيىم­شىل­دىقپەن قاتى­سۋ­ىن وسى العى­شارت­تار­دان ىزدەگەن ءجون, – دەدى ش.جىلقايداروۆ. ءيا, جەتىسۋلىقتار وزدەرىنىڭ اتا زاڭ­دا كورسەتىلگەن ءوز قۇقىقتارىن پايدا­لا­نۋعا وسىلاي باعا بەردى. ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىت­تارىن ايقىندايتىن ەڭ لاۋازىمدى تۇل­عا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەكەنىنە نازار اۋدارعان ولار ناقتى تاڭداۋ جاسادى. اتىراۋ اتىراۋ قالاسىنان 70 شاقىرىمنان استام قاشىقتا ورنالاسقان كاسپي قاي­راڭىنداعى قاشاعان كەنىشىنە نە تىك­ۇشاق, نە جۇردەك سۋ كولىگى عانا قا­تى­نايدى. قاشاعان كەنىشىنەن «قارا ال­تىن» الۋ قامىنا بەكەم بەل بۋعان بۇر­عىشىلار, تەحنيكتەر, قۇرىلىسشىلار سەكىلدى سان-سالالى ماماندىق يەلەرى قايراڭداعى جۇمىس ورنىنا ءدال وسىنداي كولىكتەرمەن جەتەدى. الايدا, تەڭىز ءتو­رىندەگى جۇمىسشىلار ءۇشىن سەنبى, جەكسەنبىلىك دەمالىستا دا, مەرەكەدە دە جۇمىس توقتامايدى. قاشاعاندا ونەر­كا­سىپتىك-تاجىريبەلىك باعىتتا بۇرعىلاۋ ءجۇر­گىزۋ ماقساتىمەن بەس جاساندى ارال دايىندالعان. تىكۇشاقتان قاراعاندا جا­ساندى ارالدار ادەمى كورىنەدى. سول ارالداردىڭ ىشىندەگى ءىرىسى –«د» ارالى. مۇندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن 3000-نان اسا قازاقستاندىق جۇمىسقا تارتىلعان. ارنايى جۇمىس كيىمىمەن جۇرگەن ارال­داعى جۇمىسشىلاردىڭ ءبىرى, وپەراتور اسىلبەك ىدىرىسوۆ «سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ مۇشەلەرىن تاعاتسىزدانا توستىق. تەڭىز تابيعاتى قۇبىلمالى. قاتتى جەل تۇرىپ, جاڭبىر جاۋى, ءتىپتى تۇمان ءتۇسۋى دە مۇمكىن. تەڭىز بەتىندە تولقىن ويناسا, تىكۇشاق ۇشپاي قالۋى دا مۇمكىن. دەگەنمەن, بۇگىنگى اۋا رايىنىڭ اشىق, جىلى بولۋى, جەلدىڭ جوقتىعى ءبىزدىڭ قاۋپى­مىز­دى سەيىلتتى», دەيدى. كاسپي قايراڭىندا جۇمىس جاساي­تىن قازاقستاندىقتار ەكى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە تىركەلگەن. «د» ارالىنا سايلاۋ كو­ميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن تىكۇشاقپەن جەتكىزدى. ءسويتىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جۇمىس ورنىندا مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزىلگەن پرەزيدەنت ساي­لاۋىنا داۋىس بەرۋىنە مۇمكىندىك جاسال­دى. جۇمىس ۋاقىتشا توقتاتىلدى. داۋ­ىس بەرۋ ءۇشىن ارنايى ورىندار جاساق­تالىپتى. سايلاۋ بيۋللەتەندەرى سالى­نا­­تىن ارنايى جاشىك تە اكەلىندى. – بۇگىن سايلاۋعا ءبىرىنشى رەت قا­تى­سىپ, داۋىس بەردىم. بۇل – مەنىڭ ءومى­رىمدە ەستە ساقتالاتىن سايلاۋ, – دەيدى جاساندى ارالعا تىكۇشاق كەلىپ قونعانشا الاڭداعان جاستاردىڭ ءبىرى, قۇبىر قۇ­راستىرۋشى ساعيدوللا حايروشەۆ. العاش رەت داۋىس بەرۋشى جاستار مۇن­دا كوپ ەكەن. جايعاستىرۋشى مامان­دىعىمەن ەڭبەك ەتەتىن الەكساندر كراسنوبرودسكي دە العاش رەت داۋىس بەرۋى مەملەكەت باسشىسىن تاڭداۋداعى ساي­لاۋ­عا قاتىسۋىمەن سايكەس كەلگەنىنە قۋا­نا­دى. قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەلدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن, وتاندىق ەكونوميكانىڭ وركەندەي بەرۋى ءۇشىن تاڭداۋ جاساعانىن ايتادى. – قازاقستاندا بارلىق سالا قار­قىن­دى دامىپ كەلەدى. اسىرەسە, مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ كەلەشەگى كەمەل. بۇرىن تەك قۇرلىقتان عانا مۇناي ءوندىرىپ كەلسەك, ەندى كاسپي تەڭىزىنەن دە «قارا التىن» الۋعا قام جاساپ جاتىرمىز. وس­ىنداي ۇلكەن جوبادا جۇمىس جاسايتىن قازاقستاندىق مامانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگى قۋانتادى. بۇگىن, مىنە, ءۇيى­مىز­دەن الىستا, كاسپي تەڭىزىنىڭ ورتا­سىن­دا جۇمىس جاساپ جۇرسەك تە, مەملەكەت باسشىسىن سايلاۋدا ءوز تاڭداۋى­مىزدى بىلدىرە الدىق, – دەيدى ينجەنەر رۇستەم دۇيىسقاليەۆ. «د» ارالىنداعى داۋىس بەرۋ كوپ ۋا­قىت العان جوق. تۇسكە تامان ارالداعى سوڭ­عى داۋىس بەرۋشى بيۋللەتەنى جاشىككە سالىنىسىمەن, سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى تىكۇشاقپەن «ا» ارالىن بەتكە الىپ ۇشىپ كەتتى. ولاردى «ا» ارا­لىن­دا 130 سايلاۋشى كۇتىپ وتىرعان ەدى. باتىس قازاقستان سايلاۋدا داۋىس بەرۋدىڭ باستالار ءساتى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا تاڭعى 7-00-گە بەلگىلەنگەن بولاتىن. وسى مەرزىمنەن جارتى ساعات بۇرىن ورال قالا­سىنداعى № 478 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلگەن قوس قاريا كوميسسيا ءتورايىمى ماريام ستامقۇلوۆانىڭ نازارىن بىردەن اۋداردى. ەكەۋى ءبىرىن-ءبىرى دەمەپ, سۇيە­مەل­دەپ كەلەدى. ءارى ەرتەرەك ەمەس پە دەگەن ساۋالعا قاراقتارىم, سايلاۋعا ەرتە كەلۋ ءبىزدىڭ بويىمىزدا بۇرىننان قا­لىپ­تاسقان. بۇل جولعى پرەزيدەنتتىك ساي­لاۋدىڭ ورنى ءبىز ءۇشىن تىپتەن اي­رىقشا. ەرتە كەلىپ قالساق, ەشتەڭە ەتپەيدى. كۇتە تۇرامىز, دەپ جاۋاپ بەردى ءوزىن دامەش جۇماعازيەۆا دەپ تانىس­تىر­عان اق شاشتى اجە. ۋاقىت پەن تارتىپكە داعدىلانعان, ونى جوعارى باعالاي بىلەتىن, اعا بۋىن وكىلدەرى-اي, دەسەڭىزشى! اتالعان ۋچاسكە بۇل كۇنگە جان-جاقتى تىڭعىلىقتى ازىرلىكپەن كەلگەنى كورىنىپ-اق تۇر. قاي جاققا قاراساڭىز دا ۇقىپتى قولداردىڭ, جيناقىلىق پەن قۇنتتى­لىق­تىڭ ىزدەرىن بايقايسىز. بۇدان سوڭ ءاب­ىل­قايىر حان داڭعىلىنىڭ بويىنداعى № 497 سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلدىك. ساعات ءتىلى ەرتەڭگى 9.40-تى كورسەتىپ تۇر. مۇندا داۋىس بەرۋشىلەردىڭ كەزەگى پايدا بولعا­نى­نا كۋا بولدىق. «ۋرالسكدورستروي» اق-تىڭ عيماراتىندا ورنالاسقان ۋچاسكەلىك كوميسسيا توراعاسى يگور لي­سي­تسىندى قينالماي تاۋىپ الدىق. ارينە جۋرناليستىك اۋەستىكپەن وعان داۋىس بەرۋ بارىسى قالاي دەگەن ساۋال تاستادىق. – وسىعان دەيىنگى وتكىزىلگەن سايلاۋلاردا دا كوميسسيانىڭ توراعاسى بولىپ ەدىم. سول تاجىريبەم ەسكەرىلدى مە, وسى جولى وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسى تا­را­پىنان تاعى دا وسىنداي ۇسىنىس جا­سال­دى. وعان كوپ ويلانباستان كەلىسىم بەر­دىم. بىزدە 2600 سايلاۋشى تىركەلگەن. ولاردىڭ بەلسەندىلىگى بۇعان دەيىنگى سايلاۋلارمەن سالىستىرا قاراعاندا جوعارى ەكەنى باي­قا­لادى. وسىعان مەرەيىمىز ءوسىپ تۇرعان ءجايى بار. بۇگىنگى ەرەكشەلىك, ساي­لاۋعا ەشكىمدى كۇشتەپ اكەلە المايسىڭ. داۋىس بەرۋ اركىمنىڭ ءوز ەركى. بۇل جولى وتان­داس­تا­رىمىزدىڭ بويىنداعى ازامات­تىق پارىز دەلىنەتىن بيىك جاۋاپكەرشىلىك پەن ادامي اسقاق سەزىمنىڭ تەرەڭدەي ءتۇس­كەنىنە كۋامىز, – دەپ اعىنان جارىلدى يگور بوريسوۆيچ. سونداي-اق اتالعان ۋچاسكەدە قىرىق ادامعا ءوز مەكەن-جايلارى بويىنشا داۋ­ىس بەرگىزۋ ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. ولار – وزدىگىنەن جۇرە المايتىن مۇگە­دەك جاندار, جاسى ۇلعايعان قاريالار. بۇل قۇرامدا سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىمەن بىرگە بايقاۋشىلار وكىلدەرى دە بار, دەيدى كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نيكيتا تسىبىرنا. سونىمەن بىرگە ءبىز ورال قالا­سىن­داعى № 470, № 478 جانە № 497 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولعانىمىزدا مۇنداعى قوعامدىق بايقاۋشىلار مەن پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سەنگەن وكىل­دە­رى­مەن جانە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك ساي­لاۋ بارىسىن باقىلاۋ جونىندەگى رەس­پۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيالار ءمۇ­شەلەرىمەن دە از-كەم ءتىل قاتىسقان ەدىك. ولاردىڭ قاتارىندا ماقسوت باتىروۆ, التىناي ەسقاليەۆا, نادەجدا لۋچينينا, ينديرا مۇقاتوۆا سىندى سايلاۋدىڭ قىراعى كوزدەرى بار. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا بىزگە داۋىس بەرۋ رەسپۋبليكادا قابىلدانعان زاڭدىلىقتار مەن ەرە­جەلەرگە سايكەس ءوز دەڭگەيى مەن ارنا­سىندا ءوتىپ جاتقانىن مالىمدەدى. مۇندايدا, ارينە, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنەن داۋىس بەرىپ شىققان ازاماتتاردان كىمگە داۋىس بەردىڭىز دەپ سۇراۋ سايلاۋ جونىندەگى تارتىپكە دە, جۋرناليستىك ەتي­كاعا دا سىيىمدى بولا قويماۋى مۇمكىن. ويتكەنى بۇل اركىمنىڭ ءوز قۇقى ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, جۋرناليستىك داعدى مەن اۋەستىك جەڭىپ كەتكەن ساتتەر دە بولدى. سوندا بىزگە جولداسقالي قۇرماشەۆ ەسىمدى ورال قالاسىنىڭ تۇرعىنى بى­لاي­شا جاۋاپ قايتاردى. مەن قازىر ءتورت پرەزيدەنتتىككە كانديداتتىڭ اراسىنان ءدال كىمگە داۋىس بەرگەنىمدى جاريا جاساماي-اق قويايىن. دەگەنمەن ساۋالىڭىزعا وراي مەن ەل كونستيتۋتسياسىنا, كونستيتۋ­تسيا­لىق نورمالار مەن زاڭعا داۋىس بەردىم دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى ءبىز كونستي­تۋ­تسيا­لىق زاڭمەن ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز عوي. بۇگىنگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ دا, كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى ساقتاۋ مەن ونىڭ ساقتالۋىنىڭ باستى كورىنىسى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل دا قۇلاق قويۋعا, قۇپتاۋعا تۇ­رار­لىق پىكىر مە دەپ قالدىق. فوتورەپورتاج: سايلاۋ ساتتەرى اقجايىقتا ءساۋىردىڭ كەشەگى اق تا­ڭى ارايلاپ اتتى. اسپاندا شوكىمدەي بۇلت جوق. كەشىگىپ كەلگەن كوكتەم ءدال كەشەگى كۇنى عانا نۇرىن مەيىرلەنە توكتى. وسى كۇن شۋاعى ادامداردىڭ كو­تە­رىڭكى كوڭىل-كۇيىمەن جاراسىم تاۋىپ تۇردى. داۋىس بەرۋگە ورال قالاسىنىڭ تۇرعى­نى, قوس پەرزەنتتىڭ اناسى رايگۇل ماساليموۆا دا ەرتە جينالدى. جاسى بىردەن ەندى عانا اسقان ارايدى كوتەرىپ الىپ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە جينالىپ جات­قان­دا 6-عا كەلگەن قىزى اسەل مەن كور­شىنىڭ بالاسى ءمۇسىلىم: اپا, ءبىز دە با­رايىق­شى سايلاۋعا دەگەنى. انا ولار­دىڭ تىلەكتەرىن قايتارا المادى. ءجۇ­رىڭ­دەر, ەندەشە. ەرتەڭ سەندەر دە ءوسىپ, داۋ­ىس بەرە­سىڭدەر, دەدى ولارعا مەيىرلەنە قاراپ. ناۋرىزدىڭ اياعى مەن ءساۋىردىڭ با­سىن­داعى كۇندەردە ورال قالاسىندا ەركىن جانە گرەك-ريم كۇرەسى بويىنشا ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكالىق كوكتەمگى سپارتاكيادا وتكىزىلگەن بولاتىن. وسى شارا­نىڭ با­سى-قاسىندا جۇرگەن, قازاق سپورتى­نىڭ مايتالمانى داۋلەت تۇر­لى­حانوۆتى ورال قالاسىنداعى № 470 سايلاۋ ۋچاسكەسىنەن كەزدەستىردىك. ول قاشانعى داع­دىسىنشا سەرگەك تە سەزىمتال قالپىندا ەكەن. داۋىس بەرىپ شىققان سپورت قايراتكەرىنە بىرەر ساۋال تاستادىق. – داۋكە, كىمگە داۋىس بەرىپ شىق­قا­نىڭىزدى بىلۋگە بولماس پا ەكەن؟ – نەگە بولماسىن, ابدەن بولادى. ءىسساپاردا جۇرۋىمە بايلانىستى ماعان پرە­زيدەنتتىك سايلاۋدا وعان داۋىس بەرۋ ورال قالاسىنان بۇيىرىپتى. سايلاۋ تۋ­رالى زاڭعا سايكەس ءىسساپاردا, دەما­لىس­تا, ەمدەلۋدە جۇرگەن ازامات­تاردىڭ ءبارى وسىلاي ىستەي الادى. كىمگە داۋىس بەردىڭىز دەدىڭىز بە؟ ارينە, نازار­با­ەۆ­قا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سپورتتاعى ءبىز­دىڭ بارلىق جەڭىستەرى­مىز­دىڭ دەم بەرۋشىسى, تىكەلەي قول­داۋ­شىسى. ۇلكەن سپورت – ەلدىكتىڭ بەلگىسى. مەملەكەتتىلىكتىڭ كو­رى­نىسى. وسى ار­قىلى دا قازاقستان ءبۇ­گىن­دە بۇكىل الەمگە تانىلا باستادى, – دەدى سپورت ساڭلاعى اشىق-جارقىن ۇنمەن. – قىزىم-اۋ, دەمەپ جىبەرشى, مەنى, باسپالداقتان جوعارى قاراي. داۋىس بەرۋدەن كەشىگىپ قالىپ جۇرمەيىك. ەرتە بىتىرگەن دۇرىس قوي بۇل ءىستى. سوندا عانا كوڭىلىمىز ورنىعار, – دەپ تاپ-تازا پەيىلى مەن كوڭىلىن الا كىردى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ءبىر انامىز. مىنە, وسىلايشا ارايلاپ اتقان ءسا­ۋ­ىر­دىڭ اق تاڭىندا, جۇزدەگەن, مىڭداعان ورالدىقتار سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە اعى­لىپ كەلىپ جاتتى. كۇننىڭ نۇرى مەن كوڭىلدەردىڭ نۇرى ءبىر-بىرىمەن ۇشتاس­قان, توعىسقان ساتتەر-اي دەسەڭىزشى! سۋرەتتەردى تۇسىرگەن  رافحات حالەلوۆ. جامبىل جەكسەنبىگە قاراعان ءتۇن قارلى بول­دى. وڭتۇستىكتىڭ جاڭبىر ارالاس قارى كا­دىمگى. اق ۇلپاعا ورانعان تالدار بەي­كۇ­نا تومپيا قالىپتى. اۋا بۇلاق سۋىنداي تازا, جۇتا بەرگىڭ كەلەدى. تالدىڭ قاي بۇ­تاعىندا وتىرعانى بەلگىسىز ءبىر قۇس, ءبال­كىم قاراتورعاي, ءوز تىلىندە تاڭ حابارىن ءبىلدىرىپ, قىراعىتتاي سايراپ قويادى. وعان كوپ ۇزاماي №33 سايلاۋ ءبو­لىم­شەسىنەن ەستىلگەن ءان مەن كۇي اۋەنى ۇل­استى. تاڭعى ساعات جەتىگە ون بەس ءمينوت قالعاندا كەلسەك, ءبىرىنشى بولىپ داۋىس بەرۋدەن ءۇمىتتى ادامداردىڭ قاراسى كو­بەي­ىپ قا­لىپ­تى. ساعات ءتىلى جەتىنى سوق­قان­دا, بولىمشە ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءانۇ­را­نى شىرقالىپ, ءتور­اعا عالىم اعىسوۆ سايلاۋشىلاردى قۇت­تىقتاپ, ەل تاعدىرى جولىنداعى ساي­لاۋ­دا ءوز تاڭداۋلارىن جاساۋعا رۇقسات بەردى. ەڭ العاشقى بولىپ №13 مەكتەپتىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى, 18 جاستاعى ەركىن قۇر­بانوۆ داۋىس بەردى. توراعا ونىڭ پرە­زيدەنت سايلاۋىنا العاش رەت قاتى­سىپ, ءوز تاڭداۋىن جاساۋىمەن قۇتتىقتاپ, سىيلىق تاپسىردى. ودان كەيىن ەكىنشى, ءۇشىنشى سايلاۋشىلارعا قۇرمەت كورسەتىلدى. بۇل بولىمشەگە 1127 سايلاۋشى تىركەلگەن. «سايلاۋشىلار سايلاۋعا قاتىس­پايدى» دەگەن ءسوز بەكەر ەكەن, جاسى بار, جاسامىسى بار قارلى تاڭنىڭ سالقىن لەبىنە قاراماستان سايلاۋ بولىمشەسىنە قاراي اعىلۋدا. وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ تا ءوزى تىركەلگەن №37 سايلاۋ بولىمشەسىنە كەلىپ, تاڭداۋىن جاسادى. سونىمەن بىرگە ول سايلاۋ بولىمشەسى الدىنداعى شاعىن جارمەڭكەنى ارالاپ كوردى. باعا ساياساتىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا وبلىس ورتا­لىعىندا اقپان ايىنان بەرى ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. بۇل ءداستۇر پرەزيدەنت سايلاۋى كەزىندە دە جالعاسىن تاۋىپ, تاڭداۋ جا­سا­عان سايلاۋشىلاردىڭ ۇيىنە ارزان ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الا قايتۋىنا دا جاعداي جاسالىپتى. دۇرىس ويلاستىرىلعان. – قانات الدابەرگەن ۇلى, ءسىز كىمگە داۋ­ىس بەردىڭىز؟ – دەگەن ساۋالىمىزعا وب­لىس اكىمى: ەلىمىزدەگى ساياسي تۇراق­تى­لىق پەن ەكونوميكالىق قارقىندى دا­مۋ­عا داۋ­ىس بەردىم, – دەپ ناقتى جاۋاپ بەردى. بۇل كەزدە تاڭ اعارىپ اتىپ قالعان. ادامدار لەگى بۇرىنعىدان دا كوبەيە ءتۇسىپتى. ساعات ءتىلى ون جارىمدا سايلاۋ­شىلاردىڭ 30%-ى داۋىس بەردى. تاڭعى داۋىس الىسقا ەستىلەدى. قازاق ەلىنىڭ ءۇنى دە اق ۇلپاعا ورانعان تال­دار­دىڭ بۇتاعىنا قوناقتاعان اناۋ قارا­تور­عايدىڭ عاجايىپ ۇنىندەي الەم نازارىن وزىنە قاراتىپ, تامساندىرا بەرسە ەكەن. فوتورەپورتاج: سايلاۋ ساتتەرى قارابۇلاق, قا­را­مۇرت سەكىلدى اۋىل­­دارىندا وتىز مىڭ­دىق حالقى بار سايرام اۋدانىنىڭ ور­تالىعى اقسۋكەنتتە تاڭعى ساعات جەتىدە-اق سايلاۋشىلار ساي­لاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلە باستادى. اۋ­دان­نىڭ قادىرلى قا­ريالارىنىڭ ءبىرى, “باۋ­ىرمال” سىي­لى­عىنىڭ يەگەرى كاريمجان يۋسۋپاليەۆ العاشقى بولىپ تاڭ­داۋىن جاسادى. باتا بەردى. “قا­زاق­ستان – ونداعان ۇلتتار مەن ۇلىستارعا اتامەكەن بو­لىپ وتىر­عان وتانى. ءبىر قولدىڭ سالا­سىنداي, ءبىر ءۇيدىڭ بالا­سىنداي بولىپ وتىرعان وسى ەلگە كەرەگى جاقسى ءومىر مەن بەيبىتشىلىك, تۇراق­تى­لىق”, دەيدى قاريا. ون سەگىزگە تولعانىنا ەكى كۇن عانا بولعان الىبەك يگىسىنوۆ تە قۋانىشتى. – بىزگە, جاستارعا, وتانىمىزدىڭ بو­­لا­شاعى بۇگىنگىدەن دە مىقتى بول­عا­نى كەرەك. بۇل جايلى ەلباسىمىزدىڭ حا­لىق­قا جولداۋىندا انىق ايتىلعان. مەن بۇگىن تاڭداۋ جاساۋدا قاتەلەسكەن جوقپ­ىن دەپ ويلايمىن,– دەيدى ەڭ جاس سايلاۋشى. شىمكەنتكە ورالدىق. №5 سايلاۋ ۋچاس­كەسىندە ەكى ءبۇلدىرشىنىن ەرتكەن ەرلى-زايىپتى ءابيبۋللا مەن شاريپا قا­لىم­بەتوۆتەر داۋىس بەرىپ جاتىر. – بىلايعى جۇرت ءادىل مەن اسەمدى كورىپ: “نەمەرەلەرىڭ بە”, دەپ سۇرايدى. قۇدايعا شۇكىر, نەمەرەلەرىمىز بار عوي, مىنا قوس ق ۇلىنىمىز ءبىزدىڭ ەلۋگە جا­قىنداعاندا كورگەن قىزىعىمىز, – دەيدى ابەكەڭ. – داۋىس بەرۋگە جينالىپ جات­ساق ءادىل: “مەن دە “العا, قازاقستانعا داۋىس بەرەمىن”, دەپ تۇرىپ الدى. وعان اسەم قوسىلدى. وڭتۇستىك قازاقستان مەديتسينا اكا­دەمياسىنىڭ عيماراتىنداعى سايلاۋ ۋچاس­­­كەسىنە باس سۇقتىق. ادام قاراسى ازداۋ. 827 سايلاۋشىنىڭ جارتىسى داۋىس بەرىپ ۇلگەرگەن. ورداباسى اۋدانىنان سىرالعى دوس, اۋداندىق ەمحانانىڭ باس دارىگەرى بولات ساعىمبەكوۆ, جۋرناليست عالىمجان زيا­بەك تەلەفون شالدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاپ جۇرگەندەرىن ايتادى. “حا­لىقتىڭ كوڭىل-كۇيى كوتەرىڭكى.