بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الدىندا كۇردەلى مىندەتتەر تۇر. سونىڭ ەڭ باستىسى ينفلياتسيانىڭ ىرقىنا جول بەرمەۋ, بۇعان دەيىنگى قول جەتكىزىلگەن بيىك كورسەتكىشتەردىڭ دەڭگەيىن تومەندەتپەۋ دەسەك قاتەلەسپەيمىز. الەمدىك داعدارىستىڭ سالقىنى ءتيىپ وتىرعان قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىسىندە دە قىسقارتۋدىڭ قامىتىنا كيلىگىپ جۇرگەندەر جوق ەمەس. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىزدار سانىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتپەي, ىقپال جاساماي قويمايدى.
وسىنداي كەرەعارلىقتى بولدىرماۋ ءارى ونى ۇدايى رەتتەپ وتىرۋ ءۇشىن اقتوبە وبلىسى اكىمدىگى تاراپىنان كەشەندى شارالار بەلگىلەنگەن. بۇل ىستە سالاعا ينۆەستيتسيالىق قاراجات تارتۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە قويىلعان. سونداي-اق, مۇندا ءالى دە بولسا تولىق پايدالانىلماي جۇرگەن رەزەرۆتەر مەن مۇمكىندىكتەردى ىزدەستىرۋ مەن تابۋ ماسەلەسى دە باسىمدىق سيپاتقا يە. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرگەن ارنايى تاپسىرماسى دا بار ەكەنى بەلگىلى. وڭىردە بۇگىنگى كۇنى ونىڭ ءبارى دە ويداعىداي ورىندالعانى ۇلكەن مەرەي. اسىرەسە, اتالعان سالا بويىنشا ايماقتا جۇمىسسىزدار سانى ەكونوميكالىق بەلسەندى ازاماتتار سانىنا شاققاندا اجەپتاۋىر تومەن ەكەنىن جاعىمدى جايت رەتىندە قاراستىرعان ءجون. اقتوبە وڭىرىندەگى بۇل كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن ءبىرشاما تومەن. قىسقاسى, مۇنداعى اگروقۇرىلىمداردا بۇعان دەيىنگى جوعارى قارقىننىڭ تومەن تۇسپەگەنى, ەسەلى ەڭبەكتىڭ كورىگى باسىلماعانى باستى جەتىستىك دەۋگە بولادى. ايتالىق, وتكەن جىلى اقتوبە وبلىسىندا «اگروبيزنەس-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى شىعارىلعان ءونىم كولەمىن وسىرۋگە باسا كوڭىل بولىنگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە الدىڭعى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا ءونىم مولشەرى 19,5 ميلليارد تەڭگەگە ۇلعايعان. سالانىڭ تابىستى ءجۇرۋىنە وعان سالىنعان نەگىزگى ينۆەستيتسيالاردىڭ اجەپتاۋىر ۇلعايعانى دا مول اسەرىن تيگىزگەن ەكەن.
قاي سالادا بولماسىن تاۋار وندىرۋشىلەرگە ءتيىستى قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرماسا ەشۋاقىتتا تيىمدىلىك اكەلە المايدى. ەگەر وسى اقيقاتتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى ايتار بولساق, مۇندا ولارعا سۋبسيديا تۇرىندە بولىنەتىن قارجىلاي قولداۋ ءتۇرىنىڭ ورنى ايرىقشا. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن مۇنداي قاراجاتقا يە بولعانىمەن, ونىڭ ءوز ۋاقىتىندا تولىق يگەرىلمەي قالۋ دەرەكتەرى دە تاجىريبەدە ءجيى كەزدەسىپ تۇرادى. بۇل ماسەلەدە دە وزگە وڭىرلەرمەن سالىستىرا قاراعاندا, اقتوبەلىك تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءباسى بيىك تۇر. اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇقتار جۇماعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا بولىنگەن نەسيە كولەمى دە ودان ءارى ءوسىپ كەلەدى ەكەن.
وڭىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىن ءسوز ەتكەندە اينالىپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر جايت بار. ول – اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ ماسەلەلەرىنە بارىنشا كەڭ تىنىس بەرۋ. ويتكەنى, بۇل ءتاسىل اۋىلداعى اعايىنداردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن كوتەرۋگە, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ارقىلى ونىڭ ونىمدىلىگىن ءۇش-ءتورت ەسە ارتتىرۋعا مول سەپتىگىن تيگىزە الادى. سونداي-اق, بۇگىنگى كۇنى اۋىل تۇرعىندارى ءوسىرىپ وتىرعان ازىن-اۋلاق مالدارىن ءتيىستى باعاسىنا وتكىزە الماي الەكەدەي جالاڭداعان الىپساتارلارعا جەم بولىپ جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس. كووپەراتيۆكە بىرىگۋ جاعدايىندا مۇنداي جاعىمسىز جايتقا جول قالمايدى.
سوندىقتان قازىرگى كۇنى وبلىستا قانداي قيىردا كووپەراتيۆ جاقسى ءارى ءتيىمدى ناتيجە كورسەتە الادى دەگەن ماسەلەلەرگە تەرەڭ تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى. كووپەراتيۆتەر قۇرۋ ءىسى ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل اكىمدەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەيدى. سونداي-اق, بۇل ماسەلە اۋدان اكىمدەرىنىڭ باقىلاۋىندا بولسا شەشىلمەگەن تۇيىندەردىڭ ءتىنى تارقاتىلا بەرەتىنى كامىل. ال اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى كىم بولماق؟ ونى كووپەراتيۆ مۇشەلەرى وزدەرى ءوزارا اقىلداسىپ, كەڭەسىپ سايلايتىنى دا وقىرماندارعا بەلگىلى بولسا كەرەك. البەتتە كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى ەمەس پە؟
اقتوبە ايماعىندا الدىن الا بەلگىلەنگەن جوبا بويىنشا 70 كووپەراتيۆ قۇرۋ كوزدەلگەن. ايتسە دە, بۇل ماسەلەدە وڭتايلى تەتىكتەردى ورنىقتىرا بىلگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ىلكىمدى ءىسىنىڭ ءناتيجەسىندە قازىرگى كۇنى ونىڭ سانى 103-كە جەتىپ وتىر. البەتتە, باستى ماسەلە ساپادا ەمەس پە؟ وسى رەتتە بۇل كووپەراتيۆتەردىڭ قانداي تيىمدىلىك اكەلەتىنىنە تەك ۋاقىتتىڭ ءوزى تورەشى بولا الادى دەمەكپىز.
ارينە, كووپەراتيۆ قۇرۋداعى باستى ماقسات اسىل تۇقىمدى مال سانىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرۋ بولماق. ءتورت ت ۇلىكتىڭ قانداي ءتۇرى بولماسىن ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىنىڭ ءتولى ەسەبىنەن كوبەيەتىنى تابيعي جايت. سوندىقتان كووپەراتيۆ قۇرۋ جاعدايىندا بۇل ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارىلسا بولاشاقتاعى مول تابىستىڭ نەگىزى قالاندى دەي بەرىڭىز. وسى رەتتە وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءىرى قۇرىلىمداردىڭ ءبىرى – «اقتەپ» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى نۇرلان ساعىنالين گازەت تىلشىسىنە ءوز وي-پىكىرىن بىلايشا جەتكىزدى.
– ءونىمنىڭ باسىن دا, ءوسىمنىڭ باسىن دا ءتول قۇرايدى. الايدا, مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن وسىرۋگە قاتىستى ماسەلەلەر الا-قۇلا بولىپ وتىر. بىرقاتار اگروفيرمالاردا مال سانى بىردەي بولعانىمەن, ءتول الۋداعى كورسەتكىشتەر ءارتۇرلى بولىپ كەلەدى. ونىڭ سىرى نەدە؟ ءبىز بۇل جونىندە ءوزىمىزدىڭ تۇپكىلىكتى بايلامىمىزدى ايتاتىن بولامىز. بۇعان قاتىستى ءارتۇرلى بولجامدار مەن جورامالدار بار. ايتالىق, ءتول بەرمەيتىن سيىرلاردىڭ بويىندا ينفەكتسيا بولۋى مۇمكىن. ۆەتەريناريا ماماندارى ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا تەرەڭىرەك كوڭىل اۋدارسا ەش ۇتىلماس ەدى. مۇنىڭ ءوزى ايماقتا مال باسىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى ودان ءارى جوعارىلاۋىنا العىشارت قالاماق. تۇپتەي كەلگەندە, بۇل تۇجىرىمنىڭ وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا قۇرىلىپ جاتقان اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىنە دە تىكەلەي قاتىسى بار.
قىسقاسى, ءبىز وسى ماتەريالدى جازۋ بارىسىندا اقتوبە ايماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كوكجيەگىن كوتەرۋ ىسىنە جان-جاقتى كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزە تۇستىك. مۇنداي جاعدايدا سالانىڭ ارتتا قالمايتىنى ءوز الدىنا, ءتىپتى ماڭدايلارى جارقىراپ العا وزا ءتۇسۋى دە ابدەن مۇمكىن.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى