سيريادا ورىن العان كۇردەلى احۋال بۇكىل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىر. قازاقستان – بەيبىتسۇيگىش ەل جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە تاياۋ شىعىس وڭىرىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ورناپ, بەكي تۇسۋىنە مۇددەلىلىك تانىتادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ
سيريا ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە ارنالعان قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ 24-25-ءسى كۇندەرى بولىپ وتكەن حالىقارالىق كەزدەسۋ قازاق ەلىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋەلدەن بار دۇنيەنىڭ جايى مەن بار ادامزاتتىڭ مۇددەسىن ويلاپ كەلە جاتقان ادال نيەتى مەن كەمەڭگەر ساياساتىنىڭ جانە جەكە باسىنىڭ زور ابىرويىنىڭ ارقاسىندا قوس قاناتى وتقا شارپىلىپ, تىنىسى تارىلىپ بارا جاتقان كەڭ دۇنيەگە جاڭا ءبىر تىنىس بەردى. اۋەلگى كەڭ دۇنيەنىڭ تارىلىپ بارا جاتقانى ما بۇل؟! ءوز قاۋىزىنا سىيا الماي ءسات سايىن قۇبىلىپ تۇرعان سول كەڭ دۇنيەنىڭ القىنعان تىنىسى ادامزاتتىڭ اقىل-ەسىن العانداي بولىپ, ادام بالاسىن شاراسىز ءبىر كۇيدىڭ ۇرەيىنە بولەگەلى دە قاشان. بايىرعى ءوز ەلدەرى مەن ءوز جەرلەرىنەن بايىز تابا الماي, ءبىر باسىنىڭ اماندىعى مەن كۇن كورىسىنىڭ جايىمەن جان ساۋعالاپ قالت-قۇلت ەتكەن جەل قايىقتارىمەن اشىق تەڭىز ۇستىمەن ەۋروپا مەملەكەتتەرىنە لاپ قويعان بوسقىندار تاعدىرى, ولىسپەي بەرىسپەسكە بەكىنگەن سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ كەساپاتى الەمدى تىعىرىققا اكەلىپ تىرەدى. كەكتەنىپ العان دۇنيە ەكىگە جارىلۋعا اينالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سيريا ماسەلەسىن رەتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق استانا پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا جولداعان ۇندەۋىندە: «شامامەن 6 جىل بويى جالعاسىپ جاتقان قانتوگىس جانجال ءتۇرلى وركەنيەت پەن ءمادەنيەت توعىسقان قاسيەتتى ولكەگە قايعى-قاسىرەتتەن باسقا ەشتەڭە اكەلمەگەندىگىن مويىنداۋعا ءماجبۇرمىز», دەدى. ەلباسىنىڭ وسى ءبىر اۋىز ءسوزىندە تاريحي اقيقات جاتىر. قازىرگى دەرەكتەر بويىنشا, سيرياداعى سوعىس كەزىندە 300 مىڭعا جۋىق جازىقسىز بەيبىت تۇرعىن قازا بولسا, 2 ميلليوننان استام ادام جاراقاتتانىپ, 5 ميلليوننان استام ادام ءوز تۇرعان جەرلەرى مەن ءۇي-جايلارىن تاستاپ, بوسىپ كەتكەن, سونىڭ 1 ميلليوننان استامى جان ساۋعالاپ, شەت ەلدەرگە اعىلعاندار. الەپپو قالاسىنداعى الەمدىك ماڭىزى بار كونە جادىگەرلىك نىسانداردىڭ 60 پايىزى ءب ۇلىنىپ, قيراتىلسا, 30 پايىزىنىڭ تۇككە جاراعىسىز ءۇيىندىگە اينالعاندىعى دا كوڭىل قۇلازىتادى. رەسەي, تۇركيا, يران مەملەكەتتەرى مەن سيريانىڭ ءوزىندەگى ءتۇرلى كوزقاراستاعى 15 توپتىڭ قاتىسۋىمەن سيريا ءماسەلەلەرىنە ارنالعان استانا پروتسەسى ادامزاتتىڭ وسى ءبىر جانايقايى مەن جان شىرىلىنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتقانداي بولدى. وسى ارادا ايتا كەتەرلىك ءبىر جاي, استانادا وتكەن سيريالىق رەتتەۋ ءجونىندەگى حالىقارالىق كەزدەسۋ, سيرياداعى قازىرگى جاعداي قارۋدىڭ كۇشىمەن شەشىلمەيتىندىگىنە بار تاراپتاردىڭ كوزدەرىن جەتكىزدى. استانا پروتسەسىنىڭ باستى ناتيجەسى دە, تابىسى دا وسى بولسا كەرەك-ءتى! جانە دە «ۇشجاقتى مەحانيزم قۇرۋ» تۋرالى شەشىم قابىلدانۋى مەن سول ارقىلى ەندىگى جاعدايدىڭ سوعىستىڭ توقتاتىلۋىنا ساي كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ارانداتۋشىلىقتى بولدىرماۋ جانە وزگە دە ماسەلەلەردى قاداعالاۋ دا كەلىسىلىپ وتىر. ارينە, سيرياداعى ابدەن ۋشىعىپ كەتكەن ماسەلەلەردىڭ ەكى كۇندىك استانا كەلىسسوزدەرىندە تولىق شەشىلمەسى دە ءاۋ باستان انىق بولاتىن. دەگەنمەن, ءتۇرلى كوزقاراستارداعى تاراپتاردىڭ ءبىر-بىرلەرىمەن ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا قاراما-قارسى وتىرىپ, جاعدايدى تالقىلاۋى جانە دە سيرياداعى جاعدايدى ەندىگى ارادا سوعىسىپ شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە كوز جەتكىزۋلەرىنىڭ ءوزى استانا پروتسەسىنىڭ حالىقارالىق اسا اۋىر جاعدايدىڭ سىرەسىپ قالعان سەڭىن قوزعاۋى ەدى. حالىقارالىق قوعامداستىق مۇنى تاياۋ شىعىستاعى شيەلەنىستى جاعدايدى بەيبىت جولمەن شەشۋدىڭ ءۇمىت ۇشقىنىنداي قابىلداپ وتىر. ءCىز بەن ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ءدۇبىرلى ءداۋىردىڭ ياعني ءححى عاسىردىڭ ساياسي دۇنيەسى مەن كەلبەتىن تۇبىرىنەن وزگەرتۋگە ءوز ۇلەسىن بارىنشا قوسىپ كەلە جاتقان سارابدال ساياساتكەر قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان سيرياداعى جاعدايدى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ ءۇشىن تاراپتاردى الدىن الا كەلىستىرىپ, استانا پروتسەسىنە ورىن بەرۋى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ريزاشىلىق تۋدىردى. ويتكەنى, نازارباەۆ – ءبىر ۇلتتىڭ, بولماسا ءبىر حالىقتىڭ قاسىرەتىن تۇتاس ءبىر ادامزاتتىڭ قاسىرەتى ەكەندىگىن ۇزبەي ايتىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت! بۇگىندە دۇنيە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ءبىر ۇلتتىڭ مۇددەسى اياسىندا عانا شەكتەلىپ قالماي, جالپى ادامزاتتىڭ مۇددەسىن ويلاي كەلگەن, الەمگە ءوزىنىڭ ماقساتتى مۇددەلەرىن ايتا كەلگەن جاھاندىق دەڭگەيدەگى كوشباسشى دەپ تانيدى. «الەم الدىنداعى زور ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ەلباسى قازاقستاندى الەمدىك ساياساتتاعى ەش تالاسى جوق حالىقارالىق ابىرويلى ءارى جاۋاپتى دا سەنىمدى سەرىكتەس دارەجەسىنە جەتكىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن الەمدىك سەنىمنىڭ باستاۋىن, ەڭ اۋەلى ونىڭ بويىنداعى ءوز حالقىنا, ءوز ەلىنە, جالپى ادام بالاسىنىڭ مۇددەسىنە دەگەن ادالدىقتان ىزدەۋ كەرەك. جۇرەگىنە الەم سىيعان جانە دە سول جۇرەگىمەن الەمنىڭ مۇراتتى تاعدىرىن سەزە بىلگەن ەلباسى – قازىر الەمنىڭ سەنىمدى ساياساتكەرلەرىنىڭ ءبىرى. ەندىگى ارادا قازاقستان قوعامى عانا ەمەس, بۇدان بىلاي الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءوزى دە نازارباەۆتىڭ اقىل-ويىنا ءجۇگىنىپ وتىراتىندىعى حاق», دەپ ەرتەرەكتە ايتقان ءبىر پىكىرىمىزدىڭ وسى ارادا بۇگىنگى كۇننىڭ وقيعاسىمەن ورايلاسىپ, تاعى دا ويعا ورالعانى بار. اقيقاتىندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ – الەمدى بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە شاقىرىپ ءجۇرگەن جانە سونىڭ تاماشا ءۇلگىسىن كورسەتىپ كەلە جاتقان الەمدەگى بىردەن-ءبىر پرەزيدەنت! ۇلتارالىق قاراما-قايشىلىقتار مەن ءتۇرلى كوزقاراستاردى ورتاق ءبىر مۇددەگە – تاتۋلىق پەن بىرلىك مۇددەسىنە توعىستىرا بىلەر نازارباەۆ ساياساتىن الەم مويىندادى. بۇل – قازاق ەلىنىڭ ابىرويى, جالپى ادامزاتتىڭ باعى! جەر-جاھاننىڭ ساۋلىعىن, ادامزاتتىڭ اماندىعىن ويلاعان جانە سول ءبىر ىزگىلىك ءۇشىن كۇرەسىپ كەلە جاتقان نازارباەۆتى بۇگىنگى الەم, بۇگىنگى ادامزات مىنا شىرىلداپ جاتقان دۇنيەنىڭ جاناشىر اراشاشىسى, ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىسا الماي, نە كەلىسە الماي, نە بىتىسە الماي جاتقانداردى تابىستىرۋشى, ارااعايىنشىلىق جاساۋشى رەتىندە دە بولدى. كۇنى كەشەگى رەسەي مەن تۇركيانىڭ اراسىنداعى ۋشىعىپ بارا جاتقان جاعدايدى ءبىزدىڭ ەلباسى ءوز ابىرويىمەن, ءوز بەدەلىمەن, ءوز اقىل پاراساتىمەن كەلىستىردى. قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا دا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرشىلىك جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرە وتىرىپ, بۇل ۇردىسكە جاڭا لەپ الا كەلەتىندىگى دە ءسوزسىز. بۇۇ-نىڭ بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى ميسسيالارىنداعى بايقاۋشىلارى مەن ءبىتىمگەرلەردىڭ سانىن ۇلعايتۋدى ۇسىنا وتىرىپ, قازاقستان پالەستينا-يزرايل اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتى, تاياۋ شىعىستاعى, اۋعانستان مەن تمد كەڭىستىگىندەگى قاقتىعىستاردى بەيبىت تۇردە شەشۋگە, كورەي تۇبەگىندەگى شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە, افريكا مەن ازياداعى داعدارىستاردى ەڭسەرۋگە قولدان كەلگەنشە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا نيەتتەنىپ وتىر. مىنە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدى جانە جالپى ادامزاتتى ءتۇرلى قارۋلى قاقتىعىستاردان ساقتاۋ مەن وعان جول بەرمەۋدەگى كۇش-ءجىگەرى قازاقستاننىڭ 2016 جىلدىڭ 28 ماۋسىمىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىنا جول اشتى. بۇل ءبىز ءۇشىن تاريحي زور ساياسي وقيعا جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن رياسىز قۇرمەتى مەن بيىك سەنىمى ەكەندىگىن ايتۋىمىز كەرەك. قازاقستان سوناۋ 1992 جىلدان بەرى بۇۇ-نىڭ بەلدى دە سەنىمدى مۇشەسى بولىپ كەلە جاتىر. بۇل ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ ءار كەزدەگى ىستىق ىقىلاسى مەن سول بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جاڭادان سايلانعان باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتىڭ ءوز قىزمەتىنە كىرىسپەس بۇرىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا استاناعا ارنايى ات باسىن بۇرىپ, قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسىپ, پىكىر الماسۋى ءبىزدىڭ ەلىمىز بەن ەلباسىنىڭ الەمدەگى ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ قانشالىقتى بيىك ەكەندىگىن ايعاقتاسا كەرەك. ەلباسىنىڭ جاھاندىق سوعىستىڭ الدىن الۋ جانە ونى تولىق بولدىرماۋ, ورتالىق ازيادا بارلىق مۇددەلى ەلدەردىڭ بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك, ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ءجونىندەگى وڭىرلىك ايماق ۇلگىسىن قۇرۋ, جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تونگەن جانە شيەلەنىسكەن سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ كۇش ءبىرىكتىرۋىمەن جويۋعا ۇلەس قوسۋ نيەتى جانە افريكادا تولىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن ىسكە اسىرمايىنشا, جاھاندىق بەيبىتشىلىك ورنىقتى بولمايدى, سوعىس پەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋ, كليماتتىڭ ءوزگەرۋىنە قارسى كۇرەس ماسەلەلەرىندەگى ۇستانىمى ايقىن تۇجىرىمدالعان ساياسي ءۇندەۋىنىڭ وسى زامانعى جانە دە ءدال قازىرگى كۇيىپ تۇرعان دۇنيە ساياساتىنداعى باسشىلىققا الار, الەمگە وي سالار, جاھانعا جار سالا ءجۇرىپ ۇعىندىرار عاسىر قۇجاتى. ءجانە دە ەلباسىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن ءححى عاسىردىڭ جوعارى ءارى جاڭا تالاپتارىنا ساي كەلتىرۋ, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى وتىرىستارىن جىلىنا ءبىر نە ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزۋدى ۇسىنۋى بۇۇ بەدەلىن نىعايتۋدى, جاھاندىق ءارى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋداعى مەملەكەتتەر اراسىنداعى شىنايى سەنىمدى قامتاماسىز ەتىپ, ءار مەملەكەتتىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىك الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن تەرەڭ سەزىنە ءبىلۋ قاسيەتىن ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋدى ارىدەن ويلاعاندىعى دەپ بىلەمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, الەم تاعدىرىنىڭ استاناداعى ەكى كۇنى قازاقستاننىڭ جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دۇنيە الدىنداعى زور بەدەلىن تاعى دا ايعاقتاپ, قازاق ەلى تاعى ءبىر زاڭعارلى بيىككە كوتەرىلدى! جابال ەرعاليەۆ, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى