بۇگىنگى كۇنى اگلومەراتسيا ۇعىمى مەن تەرمينى ەشكىمگە دە تاڭسىق ەمەس. ونى نەگىزىنەن يندۋستريالىق ايماقتارعا ءتان قۇبىلىس دەۋگە بولادى. جەكەلەگەن ءىرى قالانىڭ توڭىرەگىندە توپتاساتىن اگلومەراتسيا اتاۋىنىڭ اۋقىمى مەيلىنشە كەڭ. بۇل بىرىنشىدەن, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ اۋماقتىق شوعىرلانۋىن سيپاتتاي الادى. سوعان سايكەس مۇندا ونەركاسىپ, ينفراقۇرىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالالارى ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدى تۇردە قاتار دامي بەرەدى. مۇنداي جاعىمدى جايت حالىقتىڭ تىعىز قونىستانۋىنا ىقپال جاساي الادى.
وسى ورايدا وعان قاجەتتى فاكتورلاردىڭ ءبىرى حالىق سانىنىڭ سايكەس كەلۋى دەسەك, بۇل ماسەلە ءجونىندەگى دەرەكتەرگە سالىستىرۋ جاساي كەتكەننىڭ ارتىقشىلىعى بولا قويماس. ايتالىق, توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە اقتوبە قالاسى ماڭىنداعى تۇرعىنداردىڭ سانى كەڭەستىك كەزەڭدەگى مولشەردەن اجەپتاۋىر كەمىپ كەتسە, جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا بۇل كورسەتكىش بىردەن تەز جوعارىلاپ سالا بەرگەن ەكەن. ادامدار وبلىستىڭ بولاشاعى جوق اۋىلدارى مەن ەلدى مەكەندەرىنەن, ءتىپتى ەلىمىزدەگى وزگە دە وڭىرلەردەن ءوندىرىستىك الەۋەتى مول قالا – اقتوبەگە قاراي اعىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە اقتوبە قالاسى ءتوڭىرەگىندە تۇتاستاي ەلدى مەكەندەر مەن اۋىلدار پايدا بولعان. سونىمەن بىرگە, وبلىس ورتالىعىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس جاق ءبولىگىندە جاڭا شاعىن اۋداندار قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان.
اقتوبە مۇناي-گاز سەكىلدى ستراتەگيالىق شيكىزات كوزدەرىنە جاقىن ورنالاسۋىمەن دە ەرەكشەلەنە الادى. مۇنىڭ ءوزى دە اگلومەراتسيا بەلدەۋلەرىن بەكىتۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. تەك مۇناي مەن گاز عانا ەمەس, سونداي-اق, اقتوبە اۋماعىنداعى جەر قويناۋى وزگە دە تابيعي بايلىقتارعا تولى. تەك ونىڭ رەتىن تاۋىپ يگەرە بىلسە بولعانى. ەكىنشىدەن, كولىك-لوگيستيكا پروبلەمالارى شەشىمىن تاپپاعان جەردە مىڭ جەردەن تىقپالاساڭىز دا, اگلومەراتسيالىق بەلدەۋلەر بەكەم بولا المايدى. قازاقى ۇعىممەن ايتقاندا كوكتەي سولادى. وسى ورايدا وبلىس ورتالىعىنىڭ توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسۋى ونىڭ اگلومەراتسياعا اينالۋعا ابدەن لايىقتى ەكەنىن كورسەتەدى.
ەلىمىزدەگى رەسەي نارىعىنا شىعاتىن قاقپالاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسىن دا اقتوبە ايماعى قۇرايدى. تاعى ءبىر ارتىقشىلىقتىڭ ءتوركىنى تومەندەگىدەي. ياعني وڭتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتاعىلار اقتوبە ارقىلى كاسپي تەڭىزىنە شىعا الادى. مۇنداي مۇمكىندىك قالانىڭ جۇيە ءتۇزۋشى كەشەن رەتىندەگى وزىندىك ورنىن ايقىنداي تۇسەدى. ءارى بۇل جازىلماعان تابيعي زاڭدىلىقتاي كورىنەدى. ارقايسىسى تۇيەنىڭ تابانىنداي بولىپ كەلەتىن وسىنداي ارتىقشىلىقتار ەلىمىزدىڭ باتىس بولىگىندەگى ەڭ ءىرى قالا – اقتوبەنىڭ ايرىقشا جەدەل قارقىنمەن دامۋىنا جول اشا الاتىنى ايان. ارينە, ءمۇمكىندىكتىڭ دە مۇمكىندىگى بار. سونىڭ ىشىندە تابيعي مۇمكىندىكتەردىڭ ورنى بولەك. اقتوبەنىڭ باستى ارتىقشىلىعى دا وسى تابيعي ءمۇمكىندىكتەر دەسەك شىندىقتان الشاق كەتە قويماسپىز.
جوعارىدا ايتىلعانداي, ءوڭىردىڭ ستراتەگيالىق شيكىزات كوزدەرى مەن قازبا بايلىقتارعا جاقىن ورنالاسۋى ءارى ايماقتا ەنەرگيامەن قامتىلۋ ءىسى وڭ جولعا قويىلعانى اگلومەراتسيا مەن وندىرىستىك كەشەن قۇرۋعا باستى نەگىز قالايدى. وسى تۇرعىدان قاراستىرعاندا اقتوبە مۇناي-گاز حيمياسى كەشەنىن قۇرۋعا ابدەن لايىقتى ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. ينۆەستيتسيالىق قۋاتتى كوتەرۋ مەن اگلومەراتسيالىق ءتارتىپتىڭ باستى كىلتى دە وسىندا بولسا كەرەك. يندۋستريا مەن يننوۆاتسيانىڭ دامۋىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى دە وسى ارنادان تامىر تارتا الادى. وسى ارقىلى قازاقستاندىق برەندكە قول جەتكىزۋدىڭ جولدارى دا جاقىنداي تۇسەدى.
اگلومەراتسيا تەرمينىنە ءبىرجاقتىلىق ۇعىمى مۇلدەم جات. بۇل رەتتە باتىستاعى ماكرووڭىر بازاسىندا قوي جانە ءۇيىرلى جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, تۇيە ءوسىرۋ ءىسىن قولعا الۋعا دا بولادى. ايتالىق, اقتوبەدە وتكەن جىلى اسىل تۇقىمدى جىلقى شارۋاشىلىعىن ورگە باستىرۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق پالاتا دا قۇرىلعان ەدى. بۇل جونىندە گازەتىمىزدە ساراپتامالىق ماقالا دا جازىلعان بولاتىن. ءوڭىردە مۇنداي جاعىمدى جاڭالىقتار از ەمەس. سونداي-اق, وندىرىستىك كەشەن قۇرامىنا كۇزدىك ءداندى داقىلدار ەگىستىگى مولشەرىن كوبەيتۋ, ءوسىمدىك شارۋاشىلىعىن جولعا قويۋ, سونىمەن بىرگە, مايلى جانە جەمدىك داقىلداردى ءوسىرۋ ءجونىندەگى ماسەلەلەر ەنگىزىلىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر.
اقتوبە اگلومەراتسياسى وبلىستىڭ التى اۋدانىن قامتيدى. سونداي-اق, ونىڭ قۇرامىنا اقتوبە قالاسى مەن ونىڭ ماڭىنداعى جەتپىس ەلدى مەكەن ەنگىزىلگەن. وسى ارادا ونىڭ ەكەۋى العا مەن قاندىاعاش سەكىلدى شاعىن قالا ءارى بىرەۋى ەلىمىزدەگى مونوقالالار قۇرامىنداعى حرومتاۋ ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىنگى كۇنى اگلومەراتسيا اۋماعىندا 600 مىڭنىڭ توڭىرەگىندە حالىق تۇرادى. بۇل وڭىردەگى تۇرعىندار سانىنىڭ 72,5 پايىزى دەگەن ءسوز. اقتوبە اگلومەراتسياسىنىڭ الداعى اتقاراتىن ءىس-جوسپارلارىن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى 2015 جىلدىڭ 7 تامىزىندا بەكىتكەن ەكەن. مۇندا التى باعىتتى جۇزەگە اسىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپتى. بۇگىنگى كۇنى وبلىس اكىمدىگى اگلومەراتسيانى دامىتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋدە. بۇل جونىندە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ وكىمىنە سايكەس ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ونىڭ قۇرامىنا باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەردىڭ باسشىلارى جانە اقتوبە قالاسى مەن اگلومەراتسيا اۋماعىنداعى اۋدانداردىڭ اكىمدەرى ەنگىزىلگەن. اتالعان جۇمىس توبى وتكەن جىلى اقتوبە اگلومەراتسياسى دامۋ كارتاسىنىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جاڭا جوباسىن جاساقتاپتى.
اگلومەراتسيا تالاپتارى جاعدايىندا حالىقتىڭ سانى ۇدايى ءوسىپ وتىرۋعا ءتيىس. بۇل ءجونىندە قانداي بولجامدار جاساۋعا بولادى؟ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ماماندارىنىڭ بۇعان دەيىنگى مالىمدەۋىنە قاراعاندا, تۇپكىلىكتى جاعدايدا جانە بولاشاقتا اقتوبە اگلومەراتسياسىنىڭ دەموگرافيالىق دامۋ يندەكسى 1ميلليون 300 مىڭ ادامعا جەتكىزىلمەك. ءارى اقتوبە ەلىمىزدىڭ باستى كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ جانە مەتاللۋرگيا, قۇرىلىس سالالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قارقىندى ءتۇردە دامىماق. مۇندا اگلومەراتسيانىڭ ءار تاراپتى ءارى ءار تارماقتى تالاپتارىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ تۇتاستاي باتىس ءوڭىرلەرىنە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىق ىسكە قوسىلماق. وسى ورايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگى دە سالماقتى بولا تۇسپەك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى