اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋدا وڭىرلەر اراسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ تاجىريبەسى ۇلگى بولارلىق. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وبلىستا ەت, ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋدى جولعا قويعان بەس اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى اشىلدى. الايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە سالىناتىن سالىق كولەمىنە قاراي بۇل كووپەراتيۆتەر ءوز ونىمدەرىنىڭ باعاسىن امالسىز جوعارىلاتۋى مۇمكىن. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنە كەيىنىرەك توقتالارمىز, ازىرگە كووپەراتيۆتەر قۇرۋ ءىسىنىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن بايانداپ وتەلىك.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جوسپارىنشا, بەس جىل ىشىندە ەلىمىزدەگى 670 مىڭداي شاعىن شارۋاشىلىقتى 1584 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە بىرىكتىرۋ قاجەت. ناقتى قاراعاندى وبلىسىندا 97 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىن قۇرۋ كوزدەلگەن. بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا رەسپۋبليكاداعى وبلىستار اراسىندا العاشقى بولىپ قاراعاندى ايماعىندا 5 كووپەراتيۆ, 230 بورداقىلاۋ الاڭى اشىلدى. 5 كووپەراتيۆتىڭ قۇرامىندا 115 وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭى ىسكە قوسىلدى. بۇل ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1 ملرد 600 ملن تەڭگە بولىنگەن. بيىل بۇل شارۋاعا 3,5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بۇل قاراجاتقا وبلىس كولەمىندە 740 شاعىن مال بورداقىلاۋ الاڭى مەن 37 كووپەراتيۆ اشۋ كەرەك. مينيسترلىك تاپسىرعان باعىتتار بويىنشا جۇمىستار قارقارالى اۋدانىندا ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋدا. مۇنداعى بىلتىرعى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – ەگىندىبۇلاقتاعى «بالقانتاۋ-اگرو» مال بورداقىلاۋ كووپەراتيۆى. كووپەراتيۆكە «50 اۋىل» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە 68 ملن تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. ەندى كووپەراتيۆ وڭىردەگى ەت ءوندىرىسىن دامىتۋعا كۇش سالماق. اتالعان تۇجىرىمداما بويىنشا 20 وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشقان كاسىپكەرلەر 49,5 ملن تەڭگە نەسيە الدى. بۇدان وزگە, ءساۋىر ايىنان باستاپ جىل سوڭىنا دەيىن اۋداندا تاعى ءتورت كووپەراتيۆ قۇرىلماق.
دەگەنمەن, اۋىل حالقى بۇل جاڭالىققا ازىرگە ۇركە قاراپ وتىر. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, كووپەراتسيا تۋرالى زاڭناما تولىق جەتىلدىرىلمەگەن. سونىڭ ءبىرى – سالىق ماسەلەسى. قارجى مينيسترلىگى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىنە قانداي دا ءبىر جەڭىلدىك جاسالادى دەپ وتىرعان جوق. اگرارلىق ۆەدومستۆو مۇنى ءتۇسىنىپ, مەملەكەت تاراپىنان بولاتىن قارجىلاي قولداۋ ءبىرىنشى كەزەكتە وسى كووپەراتيۆتەردىڭ پايداسىنا جۇمسالادى دەپ سەندىرۋدە. اتالعان تۇجىرىمدامادا كووپەراتيۆتەرگە بەس جىل ىشىندە ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا 122 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بەرىلەدى دەلىنگەن. جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ, تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىقتار ليزينگى سياقتى ماسەلەلەر وسى قاراجاتتىڭ ءىشىنەن قاراستىرىلماق.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى جۇرگىزىپ وتىرعان «بەرەكە» باعدارلاماسى اۋىل حالقىن كووپەراتيۆتەرگە تارتۋدا ۇلگى رەتىندە دارىپتەلىپ وتىر. بۇل باعدارلامانىڭ ءمانى – اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە نەسيە بەرۋ. ياعني, اۋىلدىقتارعا 54 ايعا جىلىنا 6 پايىزدىق وسىممەن 4 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە ۇسىنادى. قاراجات جاس مال الىپ بورداقىلاۋ نەمەسە ءسۇت ءوندىرىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن سيىر الۋ ءتارىزدى ءتيىمدى ماقساتتارعا بەرىلەدى. بىراق, اتالعان قوردىڭ نەسيە سۇراعاندارعا قوياتىن شارتتارى بار. ول ءۇشىن اۋىل ەڭبەككەرى الدىمەن جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ, ودان كەيىن تاعى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە بىرىگۋى كەرەك. وسى شارتتارعا كەلىسكەندەر قاراعاندى وبلىسىنىڭ تەك بەس اۋىلىنان عانا تابىلدى. ءسويتىپ, بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ روستوۆ پەن گاگارين اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە, قارقارالى اۋدانىنىڭ ەگىندىبۇلاق اۋىلىندا, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ تسەليننىي اۋىلدىق وكرۋگىندە, شەت اۋدانىنىڭ ءوسپەن اۋىلدىق وكرۋگىندە وبلىستاعى, ءتىپتى رەسپۋبليكاداعى العاشقى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى پايدا بولدى. ولاردىڭ قۇرامىنا ەنگەن 115 ەڭبەككەر جەلتوقساننىڭ اياعىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان جالپى سوماسى 278 ملن تەڭگە نەسيە الدى.
اۋىل ادامدارىن الدىمەن قىزىقتىرعانى – مال الىپ وسىرۋگە بەرىلەتىن قاراجات. بۇرىن ءوزىنىڭ جەكە شارۋاشىلىعىندا الاڭسىز مال ءوسىرىپ ۇيرەنگەن ەل ەندى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەننەن كەيىن تابىسىنىڭ تىم قۇرىعاندا 10 پايىزىن زەينەتاقى قورىنا اۋدارىپ وتىرۋعا ءمىندەتتى. ونىڭ ۇستىنە, اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە سالىق سالۋ ماسەلەسى دە ءالى تۇبەگەيلى شەشىلمەگەن. ءوز جەر تەلىمى بار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە قاراستىرىلعان سالىق جەڭىلدىكتەرى بار دا, اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىندە ونداي جەڭىلدىك جوق. ءوز جەر تەلىمى جوق كووپەراتيۆتەر, زاڭعا سايكەس, ەلىمىزدەگى باسقا دا كاسىپورىندار سياقتى تولىق كولەمدە سالىق تولەۋى ءتيىس. ال بۇل اۋىل تۇرعىندارىن شوشىتپاي قويمايدى. بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ ەسەبىنشە, قازاقستانداعى سالىق سالماعىنىڭ كوەففيتسيەنتى 2015 جىلى 29,2 پايىزدى قۇراعان. ياعني, قوردان العان نەسيەنىڭ 6 پايىزىنان بولەك تاعى دا ءبىرشاما ۇستەمە قوسىلىپ, شارۋا ادامدارى تاپقان تابىسىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن سالىققا جۇمساۋعا ءماجبۇر بولادى.
وسى جەردە اۋىل حالقىنا نەسيە بەرۋ ءۇشىن ولاردى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەپ, كووپەراتيۆكە بىرىكتىرۋدىڭ نە قاجەتى بار دەگەن ورىندى ساۋال تۋىندايدى. سويتسەك, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە كووپەراتيۆتەر قۇرۋ ناۋقانىنا سەرپىن كەرەك ەكەن دە, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنا اۋىل حالقىن جۇمىسپەن قامتۋعا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جاتىرمىز دەگەن ەسەپتىلىك قاجەت كورىنەدى. قاراپ وتىرساڭىز, اۋىل حالقىنا شىن مانىندەگى جاناشىرلىق ءالى دە كەمشىن سوعىپ تۇرعان سىڭايلى. عاسىر بۇرىن كولحوز قۇرعانداي كۇشتەپ بىرىكتىرەتىن زامان ەمەس, قازىر اۋىل حالقىنىڭ دا كوزى اشىق. يگى باستامانىڭ ناتيجەسى كوڭىل كونشىتەر بولسا, حالىق قاشاندا رازى.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى,
قارقارالى اۋدانى