وتكەن جىلدىڭ قازاقستاننىڭ سپورت الەمىندەگى ايتۋلى وقيعاسىنىڭ ءبىرى اۋىر اتلەتيكا قۇراماسى تىزگىنىن 22 جىل ۇستاعان, وسى جىلداردا كوماندانى 6 وليمپياداعا باستاپ بارىپ, 5 التىن, 5 كۇمىس, 1 قولا مەدالعا قول جەتكىزگەن باس جاتتىقتىرۋشى الەكسەي ءنيدىڭ وتستاۆكاعا كەتۋى بولدى. جىلدىڭ سوڭعى ايىندا ونىڭ ورنىنا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى يۋري مەلنيكوۆ كەلدى. ءبىز جىل الماسار شاقتا ونىمەن از-كەم اڭگىمە قۇرىپ ۇلگەرىپ ەدىك.
– يۋري الەكسەەۆيچ, ءسىز ءۇشىن بۇل تاعايىنداۋ تىم توسىن بولىپ شىققان جوق پا؟
– ولاي دەپ ويلامايمىن. مەن تاعايىنداۋعا دەيىن رەسپۋبليكا قۇراماسى ساپىنا ۇزاق جىلدار بويى ۇزدىك اۋىر اتلەتتەر دايىنداپ بەرىپ كەلە جاتقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قىزمەت ەتتىم. 1994 جىلدان ەلىمىز ۇلتتىق قۇرامالارى جاتتىقتىرۋشىلار شتابى قۇرامىندامىن. ال 2000-جىلدارى ەكى كوماندا ءتىزگىنى ءبىر قولعا الىنعانعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ايەلدەر قۇراماسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى بولدىم.
– ءيا, ەكى بىردەي شاكىرتىڭىز – سەرگەي كوپىلەۆ پەن ۆياچەسلاۆ نيۋ 1994 جىلى حيروسيمادا ازيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى اتاندى عوي.
– دۇرىس ايتاسىز. بۇل قازاقستان سپورتشىلارى قاتىسقان ءبىرىنشى ازيادا بولاتىن. وسىندا رەسپۋبليكا اۋىر اتلەتتەرى ءۇش التىن مەدال السا, سولاردىڭ ەكەۋىن مەن شىعاردىم. ال ءۇشىنشى التىن جۇلدەنىڭ يەسى – سەمەيلىك اندرەي ماكاروۆ اتلانتاداعى وليمپيادادان كەيىن شىمكەنتكە كوشىپ كەلىپ, مەنىڭ قاراماعىمدا جاتتىقتى. بۇلاردان باسقا, بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اننا ۆاجەنينا, ازيانىڭ چەمپيوندارى باقىت احمەتوۆ پەن تاتيانا حروموۆا مەنىڭ شاكىرتتەرىم بولدى. بۇعان قوساتىنىم, قۇراماداعى اتلەتتەردىڭ بارلىعىن بىلەتىنمىن. كەيبىرىمەن ءتىپتى جەكە قارىم-قاتىناسىم دا بار ەدى. مەنىڭ كانديداتۋرامدى اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسى دا, شتاتتىق ۇلتتىق كوماندالار مەن سپورت رەزەرۆى ديرەكتسياسى دا, جاتتىقتىرۋشىلار كەڭەسى دە بەكىتتى. ول قىزىلوردادا اۋىر اتلەتيكادان قازاقستان كۋبوگى ءۇشىن جارىس ءوتىپ جاتقان كەزدە ورىن الدى. دەمەك, ەشتەڭە دە ويلاماعان جەردەن بولعان جوق.
– جۇمىس بارىسىندا قۇرامانىڭ بۇرىنعى باسشىسى الەكسەي نيمەن كەڭەسىپ الاتىن كەزىڭىز بولا ما؟
– مەن وسى جىلداردىڭ ءبارىندە ونىمەن قويان-قولتىق بىرگە جۇمىس جاساستىم. الەكسەي ني رەسپۋبليكا اۋىر اتلەتتەرىنىڭ الەمدەگى ەڭ مىقتىلار قاتارىنان تابىلۋى جولىندا وراسان زور جۇمىستار اتقاردى. ونى ۇمىتۋعا بولمايدى. مەنىڭ مىندەتىم ەندى كوماندانى سول دەڭگەيدەن تۇسىرمەۋ بولماق. البەتتە, كەرەك كەزىندە كەڭەسۋدەن قاشپايمىن. مەنى الەكسەي گەننادەۆيچتىڭ قالىپتاسقان جاعدايعا قاراي تەز شەشىم قابىلداپ, ەرلەرشە ورنىن بوساتىپ كەتكەنى ريزا ەتتى. قازىرگى تۇرعىدان بۇدان ارتىق قادام بولماس ەدى. بىراق ماماندار مەن جانكۇيەرلەر مەنىڭ بىرەۋدىڭ ارقاسىندا كۇن كورۋدى كوزدەپ وتىرماعانىمدى جاقسى ۇعىنسا دەگەن ويدامىن. مەن مۇندا ءبارىن جان-جاقتى ويلاستىرىپ, ءوز بەتىمشە جۇمىس جاساۋعا تاۋەكەل ەتىپ كەلگەن اداممىن.
– سول جۇمىستاردىڭ نەگىزگىسى قانداي بولماق؟ ءسىزدىڭ الدىڭىزعا قانداي مىندەتتەر قويىلىپ وتىر؟
– ونداي مىندەتتەر كوپ. ونىڭ ءبىرىنشىسىن – كوماندا قۋاتىن قازىرگى دەڭگەيىنەن تۇسىرمەۋ ەكەنىن جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم. نەگىزى, مۇنىڭ دا الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى ءبىر تاپسىرما بار. ول – دوپينگىمەن كۇرەس. وسى ز ۇلىم زالالدى تۇبىرىمەن جويىپ, ونىڭ قۇرساۋىنان امان شىعۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت بولادى. مەن بۇل كەساپاتتا اتلەتتەردىڭ كىنالارى جوق دەپ ەسەپتەيمىن. بۇعان سولاردى تەكسەرگەندەر ايىپتى. سەگىز جىلدان كەيىنگى دۇرلىگىس وسىعان ايعاق. سودان كەيىنگى كەزەكتە ناتيجەلى ونەر كورسەتۋ تۇر. مۇنى دا ويداعىداي ەتىپ جاساۋعا بولادى. مەن قازىر قيراپ قالعان استاۋدى قولىمدا ۇستاپ تۇرعان جوقپىن. بۇرىنعى داڭقتى كوماندانىڭ نەگىزى, قاڭقاسى بار. تەك سونى جاڭاشا, جاڭا سپورتشىلارمەن جاڭعىرتىپ, جالعاستىرا ءبىلۋىمىز كەرەك. قۇراما قالاي دەگەندە دە ءوزىنىڭ كۇرەسكە دايىن قۇرىش قالپىن ساقتاپ قالاتىن بولادى.
– يۋري الەكسەەۆيچ, ءبىز مۇنىڭ العى ادىمىن قۇرامانىڭ ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن وسى كەزگە دەيىن ەكى ءبىردەي جارىستان – ازيا كۋبوگى مەن قاتار حالىقارالىق كۋبوگى ءۇشىن تۋرنيرلەرگە قاتىسۋىنان كورىپ وتىرمىز.
– اتالمىش جارىستار ءبىر ەلدە ءبىر مەزگىلدە قاتارلاسا ءوتتى. ونىڭ قاتار كۋبوگى ءۇشىن جارىسىنا بىزدەن تەك 19 جاسار سەليمحان ابۋباكاروۆ قانا قاتىستى. ءناتيجەسىندە, ول ءۇشىنشى ورىن الدى. ال ازيا كۋبوگى ءۇشىن سايىسقا قاتىسقان ەكى اتلەتىمىزدىڭ ەكەۋى دە التىن مەدالعا قول جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, 75 كيلودان اۋىر سالماقتا الەكساندرا ابورنەۆا الدىنا جان سالماسا, 77 كيلوعا دەيىنگى سالماق دارەجەسىندە 21 جاستاعى ايدار قازوۆ توپ جارىپ شىقتى. دەگەنمەن, بۇل دودانى دەڭگەيى جاعىنان اسا ءبىر كۇشتى بولدى دەپ ايتا المايمىن. سەبەبى, جىلدىڭ سوڭى بولعاسىن, وعان وليمپيادادان كەيىن ءبىرشاما تىنىعىپ الۋدى ءجون كورگەن كوپتەگەن سايىپقىران ساڭلاقتار قاتىسا قويعان جوق. بىراق, بۇل ءبارىبىر ءبىزدىڭ اتلەتتەردىڭ دايىندىقتارى دەڭگەيىنە ءشۇبا كەلتىرە المايدى.
– ەندى قۇراما قۇرامى قاتتى وزگەرىسكە تۇسە مە؟
– بيىلعى جازدا دوپينگ داۋىنان كەيىن بىرقاتار زىلتەمىرشىلەرىمىز سپورتتىق مانساپتارىن توقتاتاتىندارى تۋرالى ءمالىمدەمە جاساپ قويدى. وسىعان وراي كوماندا قۇرامىن ءبىرشاما جاسارتا ءتۇسۋ ۇدەرىسىنىڭ قولعا الىناتىنى انىق. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار قۇرامالارى ساپىندا تابىستى ونەر كورسەتىپ كەلە جاتقان ۇلاندارعا نازار اۋدارىلادى. ولاردىڭ اراسىندا مەنىڭ شاكىرتىم نادەجدا نوگاي مەن البەرت ليندەر دە بار. سونىمەن قاتار, ءبىز دوپينگپەن ايىپتالعاندار اراسىنان كىمنىڭ قانشا ۋاقىتقا ديسكۆاليفيكاتسياعا ۇشىرايتىنىن ءالى بىلە الماي وتىرمىز. مۇنىڭ ءوزى الداعى جوسپارعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. جاعداي قالاي بولىپ قالىپتاسقاندا دا, ءبىز ءزۇلفيا چينشانلودان ءۇمىتىمىزدى ۇزە قويمايمىز. ونىڭ ايتار ءسوزى ءالى تاۋسىلعان جوق, ءالى دە تالاي باسىرەلى باسەكەلەردە توپ جارادى دەپ ويلايمىن.
– ۇلتتىق قۇرامانىڭ 2017 جىلعى جوسپارلارى قانداي؟
– بۇل جىلى بىرنەشە ماڭىزدى جارىستار وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ءبىرىنشىسى – ءساۋىر ايىندا اشحابادتا وتەتىن ازيا چەمپيوناتى. بۇدان ءارى ۋنيۆەرسياداعا قاتىسامىز. سوسىن اقش-تىڭ اناحايم قالاسىندا جالاۋ جەلبىرەتەتىن الەم چەمپيوناتى تۇر. ءبىز قازىردىڭ وزىندە 2018 جىلى كەرەگە كەرەتىن ازيا ويىندارى مەن 2020 جىلعى وليمپياداعا ليتسەنزيا بولەتىن الەم چەمپيوناتىنا دايىندىق جۇرگىزىپ جاتىرمىز.
– قۇرامانىڭ قۇرامى, ونىڭ ءبىرىنشى ءنومىرلى اتلەتتەرى بەلگىلى مە؟ الداعى وليمپيا ويىندارىندا كىمدەرگە ءۇمىت ارتاسىزدار؟
– ءبىرىنشى ءنومىرلى اتلەتتەر ازيا كۋبوگى كەزىندە-اق بەلگىلەنىپ قويىلعان. ولار عانا ەمەس, ەكىنشى ءنومىرلى زىلتەمىرشىلەر دە بەلگىلى. وسى تۇستا جاستار قۇراماسىنان ءبىراز سپورتشى وسىندا اۋىستىرىلدى. ولاردىڭ ەكەۋىن جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم. راس, ولار اۋىر اتلەتيكا ءۇشىن ءالى جاس. سوندا دا بولسا, بۇل بۋىندى دا تاربيەلەي باستاۋىمىز كەرەك. ال نەگىزگى سالماق ريودا ونەر كورسەتكەن تاجىريبەلى تولقىنعا سالىنادى.
– يليا ءيليننىڭ سپورتتىق مانساپتى اياقتاعانى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟
– مەن يليانىڭ زامانىنان اسىپ تۋعان اسا تالانت ەكەنىنە يمانداي سەنەمىن. ول – ءجۇز جىلدا ءبىر رەت تۋىلاتىن تۇلعا. ارينە, مۇنداي ليدەردىڭ قۇرامادا بولعانى بىزگە ۇلكەن دەمەۋ بولار ەدى. ونىڭ ءبىزدىڭ ساپىمىزدان تابىلىپ قالاتىنىنان ءالى دە ءۇمىتتىمىز. بۇعان قوساتىنىم, مەنى يليانىڭ وسى كۇندەرى ءوزىن ۇستاۋ مانەرى قاتتى ريزا ەتتى. ءىشى يت تارتقانداي بولىپ جاتسا دا, ول بىلايعى جۇرتقا ءپالەندەي سىر بەرە قويمادى. بارىنە اقىلمەن كەلدى, پاراسات تۇرعىسىنان قارادى. ول ءوزىنىڭ وسى كەزدە بارىنشا تاربيەلى جىگىت ەكەنىن انىق كورسەتتى. ىشكى مادەنيەتى وتە جوعارى ادام وزگە بىرەۋلەر سياقتى بولىپ جاتقان زوبالاڭ ءۇشىن قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسىن ايىپتاعان جوق. بالەنىڭ ءبارىن الدەكىمگە قاراي اۋدارىپ, لاي سۋدى سونىڭ ۇستىنە توگە سالعان جوق. مىنە, ناعىز ازامات دەگەن وسىنداي بولادى!
– جاڭا جىلدا سپورت جانكۇيەرلەرى ءۇشىن قانداي تىلەك بىلدىرەر ەدىڭىز؟
– بارشا قازاقستاندىقتارعا ءبىرىنشى كەزەكتە زور دەنساۋلىق تىلەيمىن. ەڭ باستىسى دا وسى عوي. دەنى ساۋ ادامنىڭ جانى دا جادىراپ جۇرەدى. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامي بەرۋىنە ءبارىمىز لايىقتى ۇلەس قوسا بەرەتىن بولايىق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا