يسلام ءدىنىنىڭ ادامزات ومىرىندەگى ورنى ەرەكشە. الەمدى ىزگىلىككە ۇندەپ, ىلگەرى نيەت, ىلكىمدى ويعا جەتەلەر وسىناۋ ءدىنىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىپ, ونى لايىقتى تۇتىنار جاماعاتتىڭ قاتارى قالىڭ. دەسەك تە كەيبىر كەلەڭسىز ارەكەتتەردىڭ كەسىرىنەن يسلامعا ورىنسىز كۇيە جاعىلىپ, كىنا تاعىلىپ جاتاتىنى بار. وسى ورايدا ءبىز قمدب-نىڭ نايب ءمۇفتيى, «نۇر استانا» ورتالىق مەشىتىنىڭ باس يمامى ناۋرىزباي وتپەنوۆكە جولىعىپ, ساۋالدار قويعان ەدىك.
– يسلام ءدىنىنىڭ قوعامىمىزدى ساۋىقتىرۋداعى ءرولى جونىندە نە ايتاسىز؟
– قاي زاماندا دا يسلام ءدىنىنىڭ قوعامعا ىقپالى, ونىڭ ورنى مەن ءمان-ماڭىزى جوعارى بولدى دەپ ايتا الامىز. بۇعان – تاريح كۋا. بۇگىنگى عىلىمي جەتىستىكتەردىڭ تولىسىپ, پىسكەن, ءوسىپ-وركەندەگەن كەزەڭى يسلام وركەنيەتىنە, مۇسىلمان حالقىنان شىققان عالىمدارعا تيەسىلى.
قازاقتىڭ تانىم-تۇسىنىگىمەن ۇيلەسىم تاپقان يسلام ءدىنىنىڭ ۇلى دالامىزدا ءورىسىن كەڭەيتۋىنە ەڭبەك سىڭىرگەن, ابىروي-بەدەلى اسقان ءدىن عۇلامالارى مەن قايراتكەرلەرى از بولماعان. كەشەگى وتكەن وسى ءدىن قايراتكەرلەرى, يمام-مولدالار حالىقتى جاقسىلىققا ۇندەپ, ىزگى قوعام قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقارعانى بەلگىلى.
اللاعا سانسىز شۇكىرلىك ايتامىز, بىزگە تاۋەلسىزدىك ەڭ ۇلكەن نىعمەت بولىپ ورالدى. تاۋەلسىزدىگىمىزبەن بىرگە اتا ءدىن, بابا سالتىمەن قايتا قاۋىشتىق. تاريحتا يمام-مولدالاردىڭ قوعامدىق ءىس-شارالاردا, ەل باسقارۋ ىستەرىندە بەلسەندى قىزمەت ەتكەنىن بىلەسىزدەر. يمام – قاشاندا قالىڭ بۇقارانى بىرلىككە ۇيىتىپ, يماندىلىققا شاقىرۋشى تۇلعا. قازىرگى قوعامدا يمامداردى حالىق قۇدايى اس, ءدىني راسىمدەردىڭ باسى-قاسىنان عانا ەمەس, الۋان ءتۇرلى ماڭىزدى مادەني ءىس-شارالاردان, عىلىمي كەڭىستىكتەردەن دە ءجيى كورەدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتىمىز زايىرلى قوعام قاعيداتتارىن باسشىلىققا العانىمەن, ءدىننىڭ قوعامنان بولىنبەيتىنىن ءاردايىم ايتىپ كەلەدى.
قوعام بولعان سوڭ, سان ءتۇرلى ماسەلەلەر تۋىندايدى. وسى ورايدا يمامدار مەشىتتەردە, قوعامدىق ورىنداردا جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, اقىل-كەڭەس, ۇسىنىستارىن ايتۋدان جالىققان ەمەس. قازىر كوپ جاستار قۇبىلاعا ءجۇز بۇرىپ, ساجدەگە جىعىلىپ جاتىر, بۇل, البەتتە, قۋانىشتى جايت. ويتكەنى, يماندى جاس وتانشىل, تاربيەلى, بىلىمگە قۇشتار بولىپ قالىپتاسادى. بۇل رەتتە جاستاردىڭ دۇرىس باعىت تاۋىپ, ءداستۇرلى ءدىنىمىز, ياعني ماتۋريدي اقيداسى, ءابۋ حانيفا ءمازھابى بويىنشا ءبىلىم الۋىندا يمامدار ۇلكەن مىندەت اتقارادى. سونىمەن قاتار, يماندىلىق, وتاندى ءسۇيۋ, اتا-انانى قۇرمەتتەۋ سىندى جالپى ادامي قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ دا ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
– بۇگىنگى تاڭدا اسىل ءدىنىمىزدىڭ اتىنا كىر كەلتىرەتىن ءتۇرلى جاعىمسىز ارەكەتتەر ءجيى ورىن الۋدا. مۇنىڭ سوڭى نەگە اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن؟
– ءيا, راسىندا, الەمدە جانە ەلىمىزدە ورىن العان وسىنداي جايتتار ءبىزدى قاتتى قىنجىلتادى. جالپى, ءدىن ۇعىمى ادامگەرشىلىككە, يگىلىك پەن قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلەدى. ال يسلام, تۇپكى مانىندە ايتىلىپ تۇرعانىنداي, بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتكەن ءدىن عوي. بۇل تۋراسىندا اللانىڭ ءسوزى قۇران اياتتارىنان, ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) ونەگەلى وسيەتتەرىنەن سان مىڭ مىسال, ايقىن دالەلدەر كەلتىرۋگە بولادى.
بارشامىزدىڭ ەسىمىزدە بولار, ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ارەكەتتەرى الەمدى شارپي باستاعان تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەرروريستىك ارەكەتتەردى بەيبىتشىل يسلام دىنىنە تەلىمەۋ كەرەكتىگىن اشىق ايتقان ەدى. ءبىزدىڭ دە ايتارىمىز, دىننەن تەرروريزمدى, تەرروريزمنەن ءدىندى ىزدەپ قاجەت ەمەس. الەمدىك مۇسىلمان قاۋىمداستىقتارى ءبىراۋىزدان مۇنداي زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرىنىڭ كەز كەلگەنىن قاتاڭ ايىپتاپ, مالىمدەمە جاسادى. ءوز كەزەگىندە باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى جەتەكشىلىگىندەگى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى, بارشا ەل يمامدارى قوعامعا قاۋىپ توندىرەتىن, ەلدىڭ تىنىشتىعىن بۇزىپ, ىرىتكى سالاتىن, ءدىندى بەتپەردە ەتەتىن بارلىق قۇبىلىستارعا قارسىلىق تانىتادى جانە جاستاردى, جالپى حالىقتى اتا ءدىن, سالت-ءداستۇرىمىزگە جات اعىم يدەولوگياسىنان ساقتاندىرۋ جۇمىستارىن ودان ءارى كۇشەيتەدى.
بۇل ورايدا قوعامنىڭ باستى ماسەلەسىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك ورتاعا جۇكتەلەر مىندەت تە ءبىرتاراپتى ەمەس, جان-جاقتى جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. جاستاردى جات اعىمنان ساقتاۋ ماقساتىندا مەشىت مىنبەرلەرىندە يمامدار مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان ۋاعىز-ناسيحات جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلەدى. مەملەكەتىمىز دە مۇنداي زياندى اعىمدارعا زاڭ تۇرعىسىنان تىيىم سالىپ, قارقىندى قىزمەت ەتۋدە. جات اعىم قۇرىعىنا وي-ساناسى بەكىپ, اقىل توقتاتىپ ۇلگەرمەگەن جاستار ءجيى ىلىگەتىندىكتەن, اتا-انالار بالالارىنىڭ ءدىني بىلىمىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, باعىت-باعدار بەرسە, قاجەت جاعدايدا جانە كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءدىن ماماندارىنا جولىعىپ, كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋعا ۇمتىلسا ءجون بولار ەدى. جالپى, بۇل ماسەلەدە ءبۇتىن قوعام بولىپ جۇمىلۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.
– جات اعىمنىڭ جەتەگىندە جۇرگەن جاستارىمىزدى ءداستۇرلى دىنىمىزگە بۇرۋ باعىتىندا نەندەي ناقتى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر؟
– قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ءوز قۇزىرەتى شەڭبەرىندە «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭىنا سايكەس, ماتۋريدي اقيداسى, حانافي ءمازھابى نەگىزىندە قىزمەت ەتەدى. ءدىني باسقارما ەل رۋحانياتىن كوتەرۋ, حالىقتىڭ ءداستۇرلى ءدىني ساۋاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار اۋقىمدى باعدارلامالاردى, جۇيەلى جوبالاردى قولعا الىپ كەلەدى. ءتول مادەنيەتىمىزدى جاڭعىرتىپ, ءداستۇرلى جولىمىزدى جۇرتشىلىققا جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىرنەشە جىلدى قاتارىنان «ءدىن مەن ءداستۇر جىلى» دەپ جاريالاپ, وسى كەزەڭدە ءداستۇرىمىزدى ۇلىقتاپ, ءدىنىمىزدى دارىپتەگەن وڭدى شارالاردى وتكىزدى. بيىلعى جىلدى «ءدىن جانە تاريح تاعىلىمى جىلى» دەپ جاريالاۋىنىڭ دا ءمانى ەرەكشە بولىپ وتىر.
ءبىز وتكەنىمىزگە كوز سالماي, تاريحىمىزدى تانىماي, بولاشاققا نىق قادام جاساي المايتىنىمىز بەلگىلى. وسى سەبەپتى ءبىزدىڭ اتا ءدىنىمىز, سالت-سانامىز, ءمادەنيەتىمىز قانداي بولعان, ونىڭ تاريحي ساباقتاستىعى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن يگى مۇراتپەن ءدىني باسقارما ەلىمىزدىڭ تاريحىنا, ءدىنىمىزدىڭ باستاۋىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, ونى حالىققا ناسيحاتتاۋدى جوسپارلايدى. ال قمدب جالپى ءوز جۇمىسىن باستى ءتورت باعىتتا: اتاپ ايتساق, ۋاعىز-ناسيحات, جات اعىمدارمەن جۇمىس, ءدىني ساۋات اشۋ جانە قايىرىمدىلىق ىستەرى بويىنشا ايقىنداپ العان. وسى باعىتتارعا سايكەس يمامداردىڭ جۇمىستارى جوسپارلى ءھام جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. ءبىز حالىقتى ءداستۇرلى ءدىني ءبىلىمدى, يسلام قۇندىلىقتارىن مەشىتتەن عانا الۋعا, ۇيرەنۋگە شاقىرامىز. ال ءدىني ماسەلەلەرگە بايلانىستى تۋىندايتىن سۇراقتارعا ءدىني باسقارماعا, مەشىتتەرگە قاراستى رەسمي سايتتار ارقىلى بىلىكتى ماماندار جاۋاپ بەرەدى. مەشىت ەسىگى دە ءاردايىم جاماعاتقا اشىق. ءار كۇن سايىن كەشكىلىك ماڭىزدى تاقىرىپتار بويىنشا ۋاعىز-ناسيحاتتار ايتىلادى.
اڭگىمەلەسكەن
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»