ەجەلگى جىبەك جولى مەن بۇگىنگى «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» اۆتوماگيسترالىنىڭ بويىندا – قورداي اسۋىنىڭ باس قاقپاسىندا تاريحي مونۋمەنت بوي كوتەردى
الىس جولدان كەلەتىن اسىعىس جولاۋشى ات كىدىرتەتىندەي ايشىقتى ەسكەرتكىش قازاقتىڭ بەلگىلى ءتورت ازاماتىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلدى. سالتاناتتى اشقان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ ءوز سوزىندە بولاشاق ۇرپاقتى ەلدىك, ەرلىك رۋحتا تا تاربيلەۋدەگى ءوتىپ جاتقان بۇل شارانىڭ ساياسي-رۋحاني مانىنە دە كەڭىنەن توقتالدى. «بۇل – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىنداعى حالقىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىن ەسىمىن جاڭعىرتۋدىڭ جارقىن ءداستۇرى, ۇلتتىق ورلەۋىمىزدىڭ ايقىن كورىنىسى, كىسىلىك كەلبەتىمىزدىڭ ۇلگىسى» دەدى تەبىرەنە ءسوز سويلەگەن وبلىس اكىمى.
ادەتتە, دىتتەگەن باعىتتى بەتكە الىپ كوك جۇزىندە قالىقتاپ كەلەتىن كەز-كەلگەن اۋە لاينەرى الماتى اۋەجايىنا قوناتىنى تۋرالى العاشقى حاباردى وسىناۋ قورداي اسۋىنىڭ ۇستىنەن وتكەندە حابارلايدى. كەڭەس وداعىندا «توتەنشە جاعدايدا قىتاي شەكاراسىنا ءبىر ءتۇننىڭ ىشىندە جەتەمىز» دەگەن ەسەپپەن قۇرىلعان اسا ءىرى وتار اسكەري گارنيزونى دا وسى قورداي اسۋىندا سالىنعان ەدى.... جينالعان قاۋىم الدىندا اقتارىلا وي تۇيىندەپ, اق باتاسىن بەرگەن ايتۋلى اقساقالىمىز – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ومىربەك بايگەلدى «كۇرە جولدىڭ بويىنداعى وسىناۋ بيىكتەن كوكجيەككە كوز سالساڭىز اتتىڭ ءدۇبىرى, جاۋىنگەردىڭ جالىندى ۇرانى قۇلاعىڭا ەستىلگەندەي اسەردە قالاسىڭ. ويتكەنى, قازاقتىڭ تاريحي تاعدىرىن تالقىعا سالعان اڭىراقاي شايقاسى وسى قوردايدىڭ قاقپاسىنان باستاۋ العان» دەۋى دە تەكتەن-تەك ەمەس سەكىلدى. ورنالاسقان جەر جاعدايى جاعىنان وسىنداي ۇيلەسىمدىكتەر بايقاتقان قاسيەتتى قورداي اسۋىندا حالىقتىڭ نيەتىنە ساي ۇلى دۇرمەك قىزۋ جالعاسىن تاپتى.
شاڭىراقپەن كومكەرىلگەن ءتورت تۇعىرداعى ءتورت تۇلعانىڭ ءبىرىنشىسى – ءسوز سۇلەيى ءسۇيىنباي مەن جىر الىبى جامبىلدىڭ جىرلارىنا ارقاۋ بولعان, اتا جاۋىن قازاق دالاسىنان شەتتەتە قۋىپ شىققان اتاقتى وتەگەن باتىر ەدى. ۇلتىن سۇيگەن وعلاننىڭ حالقىنا دەگەن شىنايى سەزىمىن جامبىل اتامىز بىلاي جىرلاعان-دى.
...جاپان تۇزدە جول شەگىپ,
قورقىتتاي-اق قاڭعىردىم!
كۇن كۇركىرەپ اساپاندا,
نايزاعاي ويناپ جاتسا دا
جانارىمدى جاندىردىم
مەن حالقىمدى سۇيەمىن...
ودان كەيىنگى بارەلەفتە مايقى بيدەن بەرى قاراي عۇمىر كەشكەن قازاقتىڭ مىڭنان تۇلپار, جۇزدەن جۇيرىك شىققان 50 ءبيدىڭ قاتارىنا ورىن الاتىن اتاقتى قوردايلىق كەبەكباي مەن نوعايباي شەشەندەر. اۋىزدارىن ايعا بىلەگەن ەكى تۇلعا دا حالىق الدىندا ادىلدىك تورەلىك ايتىپ قانا قويماي, ەل تاعدىرىن شەشەتىن قوعامدىق ساياسي قايراتكەر دارەجەسىندە بولعانى تاريحتان ءمالىم.
زامانىنان اسىپ تۋعان قىرعىز جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆ كەزىندە «ءسىز كەنەن اتا, قازاق-قىرعىزعا تەڭ ورتاق ۇلى ادامسىز. ءسىزدىڭ تويىڭىز – ءبىزدىڭ تويىمىز. ءسىزدىڭ مەرەكەڭىز ءبىزدىڭ مەرەكەمىز. قىرعىزدار ءسىزدى ارداق تۇتىپ ءوز اتامىز, ءوز اقىنىمىز, ءوزىمىزدىڭ ونەردەگى الاتاۋىمىز دەپ ەسپتەيدى» دەدى ەمەس پە؟! اڭگىمە – قازاق الەمىندە ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت اسەم اۋەزدى بۇلبۇلداي بولعان كەنەن ازىرباەۆ حاقىندا. ەسكەرتكىشتەن ورىن العان ءتورتىنشى تۇلعا –قوردايدىڭ بوزتورعايى, حالقىنى سۇيىكتىسى كەەنە ازىرباەۆ بولاتىن.
بيىك تۇعىردان ورىن العان باتىر مەن شەشەندەر, كۇمىس كومەي ءانشىنىڭ بەينەسى الدىندا كەڭ بايتاق ەلىمىزگە ەسىمدەرى اسا تانىمال عالىمدار مەن ونەر تۇلعالارى, دەپۋتاتتار مەن قوعام قايراتكەرلەرى تانىمدىق پىكىرلەرىن ءبىلدىردى, ويلارىن ورتاعا سالدى.
جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋدانىنا كورشىلەس جاتقان الماتى وبلىسىنىڭ جىر الىبى جامبىل اتىنداعى اۋداننىڭ قۇرمەتتى دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلگەن, ەل الدىندا ءسوزى جۇرەتىن ابىرويلى اقساقال اسكەربەك اباەۆ بىلاي دەيدى: «كۇرە جولدىڭ بويىندا كوز تارتار جەردەن ورىن العان تاريحي ەسكەرتكىش بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتى وي تۇڭعيىعىنا جەتەلەرى داۋسىز. حالىقتىڭ كىم ەكەنىن ۇعىندىراتىن ايشىقتى بۇل بەلگى كەشەگى مەن بۇگىنگى ءداۋىردىڭ اراسىن جالعاپ جاتقان التىن كوپىر دەسە بولادى. حالىقتىڭ جادىنىڭ جاڭعىرىپ, وتكەنىمەن بۇگىنگىسىن ساباقتاستىرىپ وتىرۋى تاريحي قۇبىلىس. كۇنى كەشە عانا حالىق ءوزىنىڭ وتكەن جولدارىنا باعامداپ باعا بەرە المايتىن ءمۇساپىر كۇي كەشتى ەمەس پە, ەستەرىڭىزگە تۇسىرىڭىزدەرشى؟! ەندەشە مۇنىڭ ءبارى دە ەل ەگەمەندىگىنىڭ ارقاسى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارسىڭىندا بولىپ وتىرعان بۇل سالاتاناتتىڭ ءمانىن الەۋمەت وسى تۇرعىدان تۇسىنەدى دەگەن ويدامىن».
اتاقتى جامبىل تريوسى وسى وڭىردە تۋعان كەنەن اندەرىن شالقىتىپ, حالىقتىق سالتاناتقا شىراي بەردى.
ارىستارعا ارنالىپ قۇران باعىشتالدى, اس بەرىلدى.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن نۇرعالي ءاشىر