ەلىمىزدە ۇلتتىق تەرمينولوگيانى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى جۇيەلى جولعا قويىلماي, ونىڭ ىشىندە ءالى كۇنگە دەيىن تەرمينولوگيانىڭ دامۋ باعىتىن ايقىنداماي, بۇل سالانىڭ دامۋىن اقساتىپ وتىرمىز. ءاسىرەسە, حالىقارالىق تەرميندەردى اۋدارۋ ىسىندە قاراما-قايشى پىكىرلەر قالىپتاسۋدا. ونىڭ ءبىرىنشىسىندە حالىقارالىق تەرميندەردى جاپپاي قازاقشاعا اۋدارۋدى قولداسا, ەكىنشىلەرى, ەگەر لايىقتى بالاماسى بولماسا, ولاردى سول كۇيىندە تىلدىك اينالىمعا قوسۋدى قۇپتايدى. تاۋەلسىزدىك العالى شيرەك عاسىر وتسە دە ءبىزدىڭ تەرمينولوگ عالىمدارىمىز بەن لينگۆيستەرىمىزدىڭ بۇل ماسەلەدە ورتاق ءپىكىرگە كەلە الماي وتىرعانى وكىنىشتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جانىنداعى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ (بۇدان ءارى – مەمتەرمينكوم) وسىعان قاتىستى ايقىن ۇستانىمى جوق. مىسالى, «پروتسەسس» دەگەن تەرميننىڭ قولدانىلۋ سالاسى, ماعىنالىق اياسى دا كەڭ ەكەنىنە قاراماستان, ونى «پروتسەسس» جانە «ۇدەرىس» دەپ بەكىتتى. ال ونىمەن ءتۇبىرلەس «پروتسەسسور» دەگەن ءسوز قالايشا اۋدارىلاتىنى بەلگىسىز, سونداي-اق قاراپايىم ءتىل تۇتىنۋشى قوساقتاپ بەكىتكەن بۇل ەكى ءسوزدىڭ قايسىسىن الارىن بىلمەي دال بولارى انىق.
مەمتەرمينكومنىڭ ۇستانىمىنداعى ناقتىلىقتىڭ جوقتىعى 2014 جىلى شىققان 30 تومدىق «قازاقشا – ورىسشا. ورىسشا – قازاقشا تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەن» دە ايقىن كورىندى. ونىڭ مەديتسينا سالاسىنا قاتىستى 14-ءشى تومىندا انوفتالم – انوفتالم; انوفتالميا – كوز الماسىنىڭ بولماۋى; اسپيراتور – سورعىش اسپاپ; اسپيراتسيا – اسپيراتسيا; اۋتوانتيگەن – وزىندىك جاتتەك; اۋتوانتيتەلو – وزىندىك انتيدەنە; يستەريك – ەسىرىك, يستەريا – دولىلىق دەپ اۋدارىلعان. مۇنداي مىسالدار سوزدىكتىڭ باسقا تومدارىندا دا جەتكىلىكتى. بۇل جاعدايدىڭ ۇلتتىق لينگۆيستيكا, تەرمينولوگيا سالاسىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا تەرىس كوزقاراس قالىپتاستىراتىنى داۋسىز.
وكىنىشكە قاراي, حالىقارالىق تەرميندەردى رەتى كەلسىن-كەلمەسىن اۋدارا بەرۋ دە كەزدەسەدى. مىسالى, بارشاڭىزعا بەلگىلى «تەرروريست» دەگەن ءسوزدى ماعىناسىن تۋرا اشپاسا دا «لاڭكەس» دەپ اۋدارادى. ال ونىمەن كوبىنەسە قوساقتالىپ جۇرەتىن «ەكسترەميست» ءسوزىن قالاي اۋدارامىز. نە بولماسا «فۋتبول» دەگەن ءسوزدى «اياقدوپ» دەپ اۋدارىپ ءجۇر. ال بۇدان باسقا قۇرامىندا اعىلشىننىڭ «بول» – «دوپ» دەگەن ءسوزى بار «ۆولەيبول», «باسكەتبول» سوزدەرىنىڭ اۋدارماسى قانداي بولادى؟ بۇل سوزدەردى اۋدارعاندا وسىنداي جاقتارىن دا ەسكەرىپ, ابدەن ەلەپ-ەكشەپ قولدانعان ءجون بولار ەدى.
مەمتەرمينكومنىڭ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانىنداعى تەرمينولوگيا ماسەلەسىمەن اينالىساتىن سەكتسيالاردىڭ جۇمىسىنا جەتەكشىلىك جاساپ, سالالىق تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ ءىسىن ۇيلەستىرىپ وتىرعانىن دا ءجون دەپ سانايمىن. مەمتەرمينكومنىڭ شەشىمدەرىنىڭ مىندەتتى بولماۋىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەمىن. قازىر ول كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان, ال شەشىمدەرىنە مىندەتتى سيپات بەرۋ ءۇشىن وعان مەملەكەتتىك ورگان ءمارتەبەسىن بەرۋ كەرەك.
اسىلبەك سماعۇلوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى