تۇلەكتەرىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن ۇستازدارىنىڭ مارتەبەسى سالتاناتىن اسىرىپ تۇراتىن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنا جاڭا رەكتور تاعايىندالعانىنا دا بيىل ەكىنشى جىلعا اياق باستى. كەز كەلگەن مەكەمەدە جاڭا باسشىنىڭ تاعايىندالۋىمەن داستۇرلەر جالعاسىن تاۋىپ, زامان تالابىنا ساي جاعىمدى وزگەرىستەر بايقالىپ جاتادى.
ەل رۋحانياتىنا قىزمەت ەتەتىن مامانداردى دايارلايتىن شىعارماشىلىق باعىتتاعى وقۋ ورداسىنىڭ رەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بيبىگۇل ءنۇسىپجانوۆا بايىپتى مىنەز, بيازى ۇنىمەن اڭگىمە تارقاتىپ, ءوزىنىڭ ونەر مەن مادەنيەت ماسەلەلەرىمەن جەتە تانىس ەكەنىن بايقاتتى.
– بيبىگۇل نۇرعاليقىزى, ەلىمىزدەگى ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنا رەكتورلىققا تاعايىندالعانىڭىز ءسىز ءۇشىن توسىن بولدى ما؟
– قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى جانە تالانتتار ۇستاحاناسى بولىپ ەسەپتەلەتىن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا 2000 جىلى ۇستازدىق قىزمەتكە كەلدىم. ءوزىم فورتەپيانو وقىتۋشىسىمىن. اكادەميادا قاتارداعى ۇستازدىقتان باستاپ, اعا وقىتۋشى, سەكتسيا مەڭگەرۋشىسى, فاكۋلتەت دەكانى سەكىلدى ساتىلاردان ءوتتىم. «توسىن بولدى ما؟» دەگەن سۇراقتىڭ استارىندا, «قايدان كەلدىڭ؟» دەگەن ەمەۋرىن جاتقانىن تۇسىنەمىن. انىقتاپ ايتقاندا, ونەر الەمىنە كولدەنەڭنەن قوسىلعان كوك اتتى ەمەسپىن. مەن مۋزىكادان جارالىپ, اۋەن, اۋەز الەمىندە تاربيەلەندىم دەسەم, ارتىق ايتپاعان شىعارمىن دەپ ويلايمىن. قازاق ونەرىنىڭ مارقاسقالارى نۇرعيسا تىلەنديەۆ, مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, ەسكەندىر حاسانعاليەۆ سەكىلدى اكەمنىڭ دوس-جاراندارى ءجيى باس قوساتىن ونەرلى ورتادا ءوسىپ, قانات قاقتىم.
– زاماناۋي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ مىندەتى – ساپالى مامان ازىرلەۋ. شىعارماشىلىق وقۋ ورنىن باسقارۋدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– قازىرگى كەزدە كۇن تارتىبىندە قوعام ءومىرىنىڭ شەشۋشى سالالارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان «ۇلت جوسپارىنا» جانە الەمدە قولدانىسقا ەنىپ جاتقان جاڭا باعىتتارعا بايلانىستى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ماسەلەسى تۇر. جاقىندا عانا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ سالتاناتتى تۇردە اشقان الەمدىك دەڭگەيدەگى جاڭا حورەوگرافيا اكادەمياسى دا وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلدى. ال ەندى ءبىزدىڭ ونەر اكادەمياسىندا ساپانى ارتتىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس داستۇرگە اينالعان. مەنەن بۇرىن رەكتور بولعان بۇگىنگى مادەنيەت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى بىرقاتار ماڭىزدى جوبالاردىڭ نەگىزىن جاساپ كەتتى. ول ءوزىنىڭ ىرگەلى ىزدەنىسى مەن تاباندىلىعى ارقاسىندا اكادەميادا دوكتورانتۋرانىڭ اشىلۋىنا قول جەتكىزدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بىزدە ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ يدەياسى جۇزەگە اسىپ وتىر. اكادەميادا 7-سىنىپتان باستاپ ءبىلىم بەرەتىن كوركەمونەر مەكتەبى, كوللەدج, باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرانى قامتيتىن ءبىلىم بەرۋدىڭ بەس ساتىلىق جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. تالانتتى جانە تالاپتى بالالاردى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تاڭداپ, مەكتەپ قابىرعاسىندا ونەرگە باۋلي وتىرىپ, كوللەدج, باكالاۆريات ارقىلى بىلىكتى مامان بولۋىنا جاعداي جاسايمىز. بولونيا پروتسەسىنە قوسىلۋ قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەردى. اسىرەسە, اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى. بۇل باعدارلاما الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ مەن ساپانى كوتەرۋگە باعىتتالعان. وسى باعدارلاما نەگىزىندە ۇستازدارىمىز بەن ستۋدەنتتەرىمىز حالىقارالىق تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا وسى باعدارلاما بويىنشا ديزاين ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرىمىز گەرمانيانىڭ ااحەن قالاسىنا ءبىر سەمەستر تەگىن وقۋعا اتتانىپ كەتتى. ەندىگى كەزەكتە ىرىكتەلىپ شىعاتىن توپ وڭتۇستىك كورەيادا وقۋعا دايىندالۋدا.
– ەلىمىزدە جوعارى ءبىلىمدى مودەرنيزاتسيالاۋعا جانە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە بايلانىستى جوبالار جاسالىپ جاتىر. شىعارماشىلىق باعىتتا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ وسى جوبالارداعى ۇلەسى قانداي؟
– اكادەميا بيىل ءبىرىنشى رەت قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسىن قولعا الدى. سەبەبى, جاسىرۋدىڭ قاجەتى جوق, وبلىستارداعى تەاترلار مەن فيلارمونيالاردا جۇمىس ىستەيتىن جاپ-جاقسى مامانداردىڭ كەيبىرىنىڭ جوعارى ءبىلىمى جوق. وتباسىن اسىراپ وتىرعان, جاسى وتىزدان, قىرىقتان اسىپ كەتكەن ازاماتتارعا جۇمىسىن تاستاپ, وقۋ مۇمكىن ەمەس. بۇرىنعىداي سىرتتاي وقىتاتىن بولىمدەر بۇگىندە جوق, وسى ولقىلىقتى ديستانتسيالىق وقىتۋ جۇيەسى تولىقتىرا الادى دەپ ويلايمىز. اۋىلىندا وتىرىپ-اق تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا دارىستەرىن ينتەرنەت ارقىلى تىڭداپ, قاجەتتى ەلەكتروندىق وقۋلىقتارى مەن ادەبيەتتەرىن تاۋىپ وقىپ, سىناقتارىن تاپسىرا بەرەدى. ديستانتسيالىق وقۋ جۇيەسىن جەتىلدىرە وتىرىپ, ءبىز ونەر تاقىرىبىنداعى عالىمداردىڭ ەڭبەگى مەن كىتاپتارىنىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسىن ازىرلەپ, اكادەميا سايتىنا ەنگىزىپ, شەتىنەن تولىقتىرىپ وتىرامىز. ارينە, بۇل وقىتۋ ءتۇرى كەيبىر ماماندىقتارعا كەلە بەرمەيدى. سوندىقتان ونى ماماندىقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇزەگە اسىرماق ويىمىز بار. «بولاشاق» باعدارلاماسىنا كەلسەك, اسىرەسە, كينو سالاسى بويىنشا ءبىلىم العىسى كەلەتىن ىنتالى جاستار جەتەرلىك. نيۋ-يوركتىڭ كينو اكادەمياسىندا وقىپ جاتقان جاستارىمىز بار. جالپى, كينو سالاسىنداعى الەمدىك مىقتى مەكتەپتەرمەن بايلانىسىمىز جاقسى. سەبەبى, ءبىز حالىقارالىق كينومەكتەپتەر اسسوتسياتسياسىنىڭ مۇشەسىمىز. شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جوعارى تالاپ تۇرعىسىنان قارايتىنى سونشالىق, كەز كەلگەن ەلدىڭ ستۋدەنتى مەن ماگيسترانتىن قابىلداي بەرمەيدى. ال اسسوتسياتسيا مۇشەسى بولسا, وندا كوزقاراس باسقاشا. ءارتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلادى, بالاما جولىن كورسەتەدى, سايىپ كەلگەندە, قازاقستاندىق تالاپكەر جاستاردى قابىلداۋعا قارسىلىعى بولمايدى.
– اكادەميانى ءبىتىرىپ جاتقان تۇلەكتەردىڭ كەيىنگى تاعدىرىمەن قانشالىقتى تانىسسىز؟ كادر ازىرلەۋدەن بولەك, جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شەشىپ, مامان تاپشىلىعىن جويۋدا ونىڭ قوعامعا بەرەتىن كومەگى قانداي؟
– كوپشىلىككە بەلگىلى, تەوريانى وندىرىسپەن ۇشتاستىرا وتىرىپ وقىتاتىن دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى دەگەن بار. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ مىنانداي ءبىر جاقسى ناتيجەسىن ايتقىم كەلەدى. استانادا بەلگىلى رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ جەتەكشىلىگىمەن «جاستار تەاترى» اشىلدى. مامان شەبەرحاناسىندا 4 جىل بويى شىڭدالىپ شىققان ستۋدەنتتەردىڭ ديپلومدىق سپەكتاكلى تەاتردىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگىزىلىپ قانا قويماي, ولار تۇگەلدەي وسى شاڭىراققا اكتەر بولىپ قابىلداندى. بيىل ۇيعىر توبىن بىتىرگەن ستۋدەنتتەر ق.قوجامياروۆ اتىنداعى ۇيعىر تەاترىنىڭ اكتەرلىك ترۋپپاسىنا قىزمەتكە الىندى. ەندى استانادا ميۋزيكل تەاترى اشىلادى, جاس رەجيسسەر, اكادەميانىڭ دوكتورانتى ەسلام ءنۇرتازيننىڭ شاكىرتتەرى وسى تەاتردىڭ اكتەرى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى دەپ وتىرمىز.
– ال ديزاين, كوركەمسۋرەت, ءمۇسىن, دراماتۋرگيا, وپەراتور, تەاترتانۋ ونەرىنە ماماندانعاندار مەن قوعامنىڭ بۇلارعا دەگەن سۇرانىسى ساي كەلە مە؟
– بۇل ماماندىقتارعا جىل سايىن 5-6 ستۋدەنت قانا قابىلدانادى. باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعىداي ەمەس, ءبىز مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردى قاتاڭ تالاپپەن ىرىكتەپ الامىز. وسى ساناۋلى ستۋدەنتتەرىمىز جوعارى كۋرستاردان جۇمىس ىستەي باستايدى. سۋرەتشى, ءمۇسىنشى جاستارىمىز قابىلەت-قارىمىنا قاراي شاعىن تاپسىرىستار ورىنداپ, ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى كورمەلەرگە قاتىسادى. اسىرەسە, ديزاين ماماندارىنا سۇرانىس كوپ.
– بەلگىلى تەاتر, كينو قايراتكەرلەرى ونەر ادامىن, اسىرەسە, ساحنا ءارتيسىن اقىلى وقىتۋدىڭ ەش اقىلعا سىيمايتىنىن ايتىپ, نارازىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جۇرەدى. ءتاڭىر عانا بەرەتىن تالانتتى تارك ەتكەندەي, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى اكادەميانىڭ اكتەر ماماندىعىن اقىلى تۇردە وقىتىپ جاتقاندارىن تۇسىنبەي دال...
– اتا زاڭىمىزدا ايتىلعانداي, ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى وقۋعا مىندەتتى. مىسالى, بيىلعى جىلى 80 ستۋدەنت اكتەر ماماندىعىن تاڭدادى. بىراق ولار بىرنەشە ساتىدان تۇراتىن سىناقتان سۇرىنبەي تۇرمايدى. قاتاڭ تالاپپەن ىرىكتەلگەنى عانا شىعارماشىلىق سىناققا بارادى. الايدا, وسى سىناقتا جيناعان بالى بەلگىلەگەن مەجەدەن الدەقايدا تومەن بولىپ شىقسا, ول بالا اقىلى بولىمگە دە الىنبايدى. وكىنىشكە قاراي, ونەردى كەڭەستىك جۇيە داعدىسىمەن ولشەپ, سارالاۋ ءالى قالماي كەلەدى. مەملەكەتتىك گرانتتا وقيتىن بالالاردىڭ كەيبىرى 1, 2-كۋرستان باستاپ كينوعا, جارناماعا ءتۇسىپ, تەاتردا ساحناعا شىعىپ جۇلدىز بولىپ, ماساتتانا باستاسا, اقىلى وقيتىن بالالاردىڭ ىنتاسى ولاردان الدەقايدا كۇشتىرەك بولادى. جىل سايىن اقىلى بولىمنەن ءبىتىرىپ شىعاتىن 20 ستۋدەنت 54 تەاترى بار قازاقستان ءۇشىن كوپتىك ەتەدى دەپ ويلامايمىن.
– ازىرگە قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تاجىريبەسىندە قولدانىلعانىن ەستىمەدىك, بىراق پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ بىرقاتارىندا ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرەتىن رەكتورلار بار ەكەن.
– شىنىمدى ايتايىن, اكادەميا – قايناعان تىرلىكتىڭ ورتاسى. بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدى. سوعان قاراماستان, ماگيسترانتتارعا عىلىمي جەتەكشىلىك جاسايمىن. ال ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى رەتىندە مەن ءۇشىن «قابىلداۋ كۇنى» دەگەن ءتارتىپ تە, تۇسىنىك تە جوق. كابينەتىمنىڭ ەسىگى ماسەلەمەن كەلگەن بارلىق ستۋدەنتكە, ۇستازعا, اتا-اناعا اشىق. اكادەميا سايتىندا «رەكتور بلوگى» جۇمىس ىستەيدى. ەگەر ايتۋعا جۇرەكسىنسە نەمەسە ۇياڭدىق تانىتسا, ءار ستۋدەنت ءوتىنىشىن, شاعىمىن سول بلوكقا جازا الادى. مەن ونىمەن مۇقيات تانىسىپ وتىرامىن. مۇندا وقيتىن ءار ستۋدەنت ءبىر-ءبىر ءۇيدىڭ ءۇمىتى, شامشىراعى بولسا, ءبىزدىڭ اكادەميا ءۇشىن – ەل رۋحانياتى مەن اقىل-ويىن بيىككە سۇيرەيتىن بىلىكتى مامان. ەندەشە, مۇنشاما ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تۇرعاندا, ءبىر ساتكە بولسا دا ەل كەلەشەگى ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىن جاستاردىڭ الدىندا بوساڭسۋعا بولمايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان» الماتى