«نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىندا سايلاۋشىلاردى قابىلداعان كەزىمدە ماعان ءبىر توپ, ولاردىڭ اراسىندا تاياقتى تايانىش ەتكەندەرى دە, ارباعا تاڭىلعاندارى دا, ءبىرىن-ءبىرى جەتەلەگەن تابان استىن كورمەيتىن زاعيپتارى دا بار, نەگىزىنەن ءى توپتاعى ءمۇگەدەكتەر كەلىپ, وزدەرىن بىرگە قابىلداۋدى ءوتىندى. مەن قارسىلىق بىلدىرگەن جوقپىن, ءبارىمىز ءبىر ساعاتتاي اڭگىمەلەستىك.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جارىمجان جانداردىڭ كەيبىر شەنەۋنىكتەرگە وكپەلەرى قارا قازانداي ەكەن. ولاردىڭ وزدەرىنىڭ ايتۋلارىنشا, پاۆلوداردا مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, مەديتسينالىق وڭالتۋ جۇمىستارىنىڭ جايى ءماز ەمەس. سونىڭ سالدارىنان 2008 جىلى مۇگەدەكتەر پايدالاناتىن بىرقاتار تاۋارلار تىم قىمباتقا ساتىپ الىنعان جانە مەرزىمىنەن ەكى اي كەش تۇسكەن. وسىنداي جاۋاپسىزدىق 2009 جىلى دا قايتالانىپ, ساتىپ الىنعان مۇگەدەكتەر اربالارى پايدالانۋعا قولايسىز بولىپ شىققان. ءوتىنىش يەلەرى وسى جايلاردى ايتىپ, تالاي تابالدىرىقتى توزدىرسا كەرەك. بىراق, ودان قورىتىندى شىعارىپ جاتقاندار كورىنبەيدى. ءسويتىپ, بىلتىر دا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار مەرزىمىنەن كەش وتكىزىلىپ, ەڭبەكاقى الماعاننان كەيىن قامقورلىعىنداعى ادامداردى قاراۋسىز قالدىرعان جەكە كومەكشىلەر جۇمىسقا تامىز ايىندا عانا قايتا ورالعان.
جەكە كومەكشىلەرگە بايلانىستى ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ءجايت – ۇكىمەتتىڭ 2005 جىلعى 20 شىلدەدەگى №754 قاۋلىسىنا سايكەس ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن ءى توپتاعى مۇگەدەكتەرگە بولىنگەن جەكە كومەكشىلەر مۇگەدەكتى تۇرعىلىقتى جەرىنەن جۇمىسقا نەمەسە وقۋ ورىندارىنا, سونداي-اق, جەرگىلىكتى وكىلەتتى جانە اتقارۋشى ورگاندارعا, سوتقا, پروكۋراتۋراعا, الەۋمەتتىك سالا نىساندارىنا, نوتاريۋسقا, مادەني شارالارعا, سپورت كەشەندەرىنە, ساۋدا, مەديتسينا مەكەمەلەرىنە, تۇرمىستىق قىزمەت ورىندارىنا, وقۋعا, جۇمىسقا ورنالاسۋعا, ءوز قۇقىقتارىنىڭ مۇددەلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى اقپارات الۋعا قۇجاتتاردى تولتىرۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن اپارادى, اكەلەدى. بىراق, مەكەمەلەرگە بىرگە كىرمەيدى, مۇگەدەككە سىرت كيىمىن شەشۋگە, كيۋگە, مەكەمەنىڭ ىشىندە ءجۇرىپ-تۇرۋىنا كومەكتەسە المايدى. جانە وسى قاۋلىدا مۇگەدەكتەردىڭ مەشىتكە بارۋى, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى بۇقارالىق شارالارعا قاتىسۋلارى قاراستىرىلماعان. «سودان دا ءبىز ۇدايى ۇيدە قامالىپ وتىرامىز. ال بۇل ارنايى زاڭدا كوزدەلگەن مۇگەدەكتەردى وڭالتۋ ماقساتىمەن مۇلدە ۇيلەسپەيدى», – دەيدى شاعىم يەلەرى.
سول سياقتى مۇگەدەكتەردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە جايى سىن كوتەرمەيدى. ويتكەنى, تەندەرگە قاتىسۋشىلار قايتكەندە دە جەڭىمپاز اتانۋ ءۇشىن ءوز قىزمەتتەرىن ارزانعا باعالايدى دا, كەيىن قارجىنىڭ تاپشىلىعىن سىلتاۋ ەتىپ تولىق كولەمدە قىزمەت كورسەتپەيدى. ولارعا «ءاي دەپ جاتقان اجە, قوي دەپ جاتقان قوجا» جوق.
اتالمىش قاۋلىدا ساناتوريگە نەمەسە كۋرورتقا باراتىن مۇگەدەكتەردىڭ جايى دا تولىق ەسكەرىلمەگەن. مۇنداي ساپارلار كەزىندە ءى توپتاعى مۇگەدەكتىڭ وزىنە جەكە كومەكشى بولىنبەيدى ەكەن. ال جول ءجۇرۋدىڭ اۋرۋ ادام تۇگىلى ساۋ ادامعا ۇلكەن سالماق ەكەنىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. مىنە, سوندىقتان دا كوپتەگەن ءمۇگەدەكتەر مۇنداي مۇمكىندىكتى پايدالانا الماي كەلەدى.
پاۆلودار وبلىسىندا كوزى كورمەيتىن ءى توپتاعى 858 مۇگەدەك بولسا, ولاردىڭ 210-ى مەكتەپ جاسىنداعى بالالار ەكەن. ولاردىڭ 5-ءۋى عانا باسقا قالالارداعى مامانداندىرىلعان مەكتەپتەردە وقۋدا, قالعاندارى ءوز پروبلەمالارىمەن جەكە قالعان. «سولار ءۇشىن پاۆلودار قالاسىندا مەكتەپ-ينتەرنات سالاتىن مەزگىل جەتتى دەپ ويلايمىز», – دەيدى مۇگەدەكتەر سماعۇلوۆ پەن سابيەۆا.
مەنىڭشە, بۇل ءبىر قالاعا, ءبىر وبلىسقا عانا ءتان جاعداي ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, ولار ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋ مەن قوعامعا كىرىگۋدىڭ تەڭ مۇمكىندىكتەرىن قۇرۋدىڭ قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە ۇيىمدىق شارتتارى انىقتالماعانىمەن, ءىس جۇزىندە ءالى شەشىلمەگەن ماسەلەلەر باستان اسىپ جاتىر. ناقتى ايتساق, مۇگەدەكتەردىڭ الەۋمەتتىك-مادەني جانە كولىك ينفراقۇرىلىمى نىساندارىنا قول جەتكىزۋىمەن بايلانىستى قۇقىقتارى اركەز ساقتالا بەرمەيدى, جاڭادان سالىنىپ جاتقان عيماراتتارداعى كىرمە جولدار, پاندۋستار ستاندارتقا ساي ەمەس. ءتىپتى, جاڭا سالىنىپ جاتقان تروتۋارلاردا كىرمە جولدار سالۋ ەسكەرىلمەگەن, كرەسلو-اربا پايدالاناتىن مۇگەدەكتەردىڭ كەدەرگىسىز جۇرۋىنە دە جاعداي جاسالماعان. ءسويتىپ, مۇگەدەكتەر قوعامعا كىرىگە الماي مادەني ومىردەن تىس قالۋدا.
جەتىمى مەن جەسىرىن جىلاتپاعان قازاق مۇگەدەكتەرىن دە مۇڭايتپاۋعا ءتيىس. دەمەك, ولار ءۇشىن ارنايى قۇرىلعىلار, كومەكشى قۇرالدار: پاندۋستار, سەزدەر, كەڭ ليفتىلەر, قيا جولدار جاساۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت بولىپ تابىلادى جانە ولاردى مۇگەدەكتەر تۇراتىن جەرلەردەن باستاعان ءجون, سوسىن قوعامدىق سيپاتتاعى بارلىق مەكەمەلەرگە تاراتۋ قاجەت. ارينە, بۇل ماسەلەنى ءبىر جىلدا شەشۋ, بۇكىل عيماراتتاردى, تروتۋارلار مەن كولىك جابدىقتارىن قايتا سالىپ تاستاۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ەندىگى جەردە ارقانى كەڭگە سالا بەرۋدىڭ دە ەش رەتى جوق. باستايتىن, تاپ-تۇيناقتاي ەتپەگەنمەن ەڭسەرىپ تاستايتىن مەزگىل جەتتى, ەڭ باستىسى – قولجەتىمسىزدىككە الىپ كەلەر جاڭا كەدەرگىلەردىڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك.
ايتا بەرسەك, وسىنداي ءتۇيىندى ماسەلەلەر از ەمەس. ونسىز دا تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەن قايسار جاندارعا قول ۇشىن بەرەيىك.
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.