بي ونەرىنىڭ بيىك ورداسى

استانادا قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسى اشىلادى  اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتىپ, ەگەمەندىكتى تۋ ەتىپ كوتەرىپ كەلە جاتقانىمىزعا جىل سوڭىندا شيرەك عاسىر تولعالى وتىر. ۇشقىر ۋاقىتتىڭ كوزىمەن قاراعاندا, بۇل ونشالىقتى ۇزاق مەرزىم ەمەس. الايدا, بۇعان ەلىمىزدىڭ وسىناۋ 25 جىلدىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالار مەن حالىقارالىق ارەنادا العان اسۋلارى تۇرعىسىنان قاراساق, ءجۇز جىلعا جۇك بولارلىق شاپاعاتتى شارۋالاردىڭ ءىس جۇزىنە اسقانىن تەز پايىمداپ ۇلگەرەر ەدىك.  مۇنىڭ ءبارى بۇكىل الەم تانىپ-مويىنداعان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ورىندالىپ جاتقانىن جاقسى بىلەمىز. ءبىزدىڭ ايرىقشا قۋاناتىنىمىز, ەگەمەندىك مارتەبەسىن العان كەز­دەن باستاپ, رەسپۋبليكادا ءما­دەنيەت پەن ونەردىڭ سەرپىنمەن دا­مۋىنا زور كوڭىل ءبولىنىپ كە­لەدى. ەلباسىنىڭ الىستان بولجايتىن كەمەڭگەر ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ارقانىڭ تورىنە كوشىرىلگەن عاجايىپ بايتاعىمىز – استانا قالاسىنىڭ تورىندە سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە الەمدە الاتىن ايشىقتى ورىندارى بار قانشاما ونەر وشاقتارى بوي كوتەردى. ايتالىق, 2009 جىلى ەلوردادا بىرەگەي «قازاقستان» كونتسەرت زالى اشىلدى. وعان ورتالىق ازيادا بۇل سالادا تەڭ كەلەر بىردە-ءبىر عيمارات جوق, ول الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ساۋلەت ونەرى تۋىندىسىنىڭ بىرىنە جاتادى. ورتالىقتىڭ اكۋستيكالىق مۇمكىندىگىنە جەر جۇزىنە اتى ءماشھۇر كوپتەگەن مۋزىكانتتار مەن وپەرا انشىلەرى لايىقتى باعا بەردى. ال استانانىڭ 15 جىل­دىعى قارساڭىندا, 2013 جىلى «استانا وپەرا» دەگەن اتاۋ العان جاڭا وپەرا جانە بالەت تەاترى قۇرىلدى. بۇل وزگەشە ءپىشىمدى عيمارات ساۋلەتى تۇرعىسىنان كلاسسيكالىق, تەحنيكالىق ورىندالۋى مەن ىشكى جابدىقتالۋى جاعىنان يننوۆاتسيا ۇلگىسىندە جاسالىپ شىقتى. وسىنىڭ ءوزى تەاتردىڭ جاھانداعى عاجايىپ ساحنا الاڭدارى ۇزدىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەندى, مىنە, تاياۋ ارادا سولار­دىڭ قاتارىنا قازاق ۇلتتىق حورەو­گرافيا اكادەمياسى اتتى جوعارى وقۋ ورنى قوسىلعالى تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جا­ڭا باستاماشىلدىعىمەن 2014 جىل­دان بەرى سالىنىپ جات­قان بۇل عيمارات ەندىگى جەردە ور­تا­لىق ازياداعى كاسىبي حورەو­گرافيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ تولىق تسيكلى قامتىلعان ەڭ ءبىرىنشى ءارى تەڭدەسسىز وقۋ ورداسى بولماق. ونىڭ كەشەندى عيماراتتارى مەن جاراقتاندىرىلۋى قازىرگى زامانعى تالاپ پەن تىلەكتىڭ تولىق تالعامىنان تابىلادى. رەسمي تۇردەگى اتاۋى «قازاق ۇلتتىق حو­رەو­گرافيا اكادەمياسى» كوم­مەر­تسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قو­عامى» بولىپ اتالاتىن بۇل وقۋ ورنى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلى 11 ناۋرىزداعى №126 قاۋلىسىنا سايكەس قانات قاقتى. ول – بۇل سالادا ءبىلىم بەرۋدىڭ مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورنى دەپ اتالاتىن بارلىق ءۇش بۋىنىن ءبىر-بىرىمەن جالعاستىرىپ اكەتەتىن, ۇزدىكسىز كاسىبي ءبىلىم بەرۋ يدەياسى نەگىزىن قالايتىن بىرەگەي جوبا. وسى ورايدا اكادەمياداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تۇپكى ماقساتى قوعامنىڭ رۋحاني-مادەني, ەستە­تيكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جوعارى ساناتتى بالەت ار­تيس­تەرىن دايارلاپ شىعارۋعا با­رىپ ۇلاسادى. وسىمەن ءبىر مەز­گىلدە حورەو­گرافيالىق ونەر سالاسىنىڭ ماماندارىن كوپ دەڭگەيلى دايىنداۋدى جۇزەگە اسىراتىن عىلىمي-شىعارماشىلىق ءبىلىم ورداسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى قويىلادى. ال ماقساتى دۇنيەجۇزىلىك ءتاجى­ريبە ۇلگىسىن ۇستانا وتىرىپ, شاكىرتتەرگە حورەوگرافيا سالا­سىندا كاسىبي ءبىلىم بەرۋمەن ۇش­تاسادى. وسىنىڭ قاباتىندا الەمدىك تانىمال حورەوگرافيا مەكتەپتەرىمەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتا وتىرىپ, ونى دامىتۋ نەگىزىندە تۇلەكتەرگە سا­پا­لى كاسىبي ءبىلىم ۇسىنۋ, وسى­عان قاجەتتى جاعداي جاساۋ قاراس­تىرىلادى. ەلىمىزدىڭ تورىندە مىناداي بارلىق جاعىنان عاجايىپ وقۋ ورنىنىڭ بوي كوتەرۋى كلاسسيكالىق بي ونەرى سالاسىنداعى دارىندى تۇلعالاردى دايارلاۋدىڭ بىردەن-ءبىر تۋرا جولى بولماق. ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىنا ورنالاسقان جا­ڭا ءبىلىم ورداسىندا ارنايى دايىن­دالعان بىرەگەي ساۋلەت جوبالارى الەمدىك دەڭگەيدە بوي تۇزەيتىن ەتالونعا اينالادى. ون­داعى قازىرگى زامان تالابىنا ساي سالىنعان وقۋ, بالەت, تەاتر جانە تۇرعىن ءۇي سيپاتىنداعى 4 كورپۋستا وقۋ­شىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن تياناقتى ءبىلىم الۋدىڭ بارلىق جاي-جاعداياتتارى جاسالعان. وقۋ كورپۋسىندا جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەبىمەن, ۇلكەن دە جارىق سىنىپتارمەن قامتىلعان كوللەدج جانە ينستيتۋت ورنالاسقان. وسىندا زاما­ناۋي ساۋىقتىرۋ كەشەنى مەن كوپ فۋنكتسيونالدى سپورت زالى دا بار. بالەت كورپۋسىنىڭ ءبىر ءوزى 21 بالەت زالىنان قۇرالعان. زالدار تۇگەل پەريمەتر بويىنشا جايعاسقان. ونىڭ ىشىندە اشىق اسپان استىندا ءساندى سايالى باق جايقالىپ ءوسىپ تۇر. ءاربىر زالدا وقۋشىلاردىڭ ساباق اراسىندا ۋاقىت وتكىزەتىن جانە تىنىعاتىن ايماقتارى قاراستىرىلعان. تەاتر عيماراتىنداعى كلاسسيكالىق قات-قابات سىزبا بويىنشا سالىنعان 800 ورىندىق كورەرمەن زالى بۇگىنگى كۇننىڭ بارلىق تالابىنا جاۋاپ بەرە الادى. ال تۇر­عىنجاي كورپۋسى اكادەميا­نىڭ پروفەسسورلىق-وقى­تۋشىلار قۇرامى ءۇشىن بولىنگەن  قىزمەت­تىك پاتەرلەر مەن وقۋشىلارعا ار­نال­عان كەڭ بولمەلەردەن تۇرادى. بۇعان قوسا, اكادەميا ايماعىندا قازىرگى كۇندەرى مە­ديتسينالىق كەشەن مەن ۇلكەن اسحانا سالىنىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ اتالعان وقۋ ورنى ءۇشىن جاساپ وتىرعان اكەلىك قامقورلىعىن تانىتادى. پرەزيدەنت ءبىلىم بەرۋ مەن ونىڭ ساپاسىنا قاتىستى سويلەگەن ءبىر سوزىندە: «ءبىزدىڭ بۇكىل ەلىمىزدە الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىنە ساپالى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن جول­عا قويۋعا ءتيىستىمىز», – دەپ بۇل سا­لانىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى اۋقىمدى مىندەتتى اتاپ كورسەتىپ بەرىپ ەدى. جاڭادان اشىلىپ وتىر­عان اكادەميا وسى مىندەت پەن تالاپ­تىڭ دەڭگەيىنەن تولىق تابىلا الا­دى دەپ ەسەپتەۋگە نەگىز بار. وسى ماقساتتا وقۋ ورنى ءبى­لىك­­­تى وقىتۋشى كادرلارمەن جاب­­­­­دىق­تالىپ جاتىر. جوعارىدا ايت­­­قانى­مىزداي, قازاق ۇلتتىق حورەو­گرافيا اكادەمياسى ۇلتتىق بي مەكتەبىنىڭ قارقىندى دامۋى مەن قالىپتاسۋى جولىنداعى باتىل قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءۇش باسقىشتان قۇرالاتىن اكادەميادا بالالاردى قابىلداۋ شىعارماشىلىق باعىتتاعى باس­تاۋىش مەكتەپتىڭ 1, 2, 3 جانە 4 سى­­نىپ­تارىندا جۇزەگە اسىرىلادى. دامىعان شىعارماشى­لىق تۇلعانى جان-جاقتى تاربيەلەۋ ءۇشىن قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنا بالالاردى 1-سىنىپقا قابىلداۋ 6-7 جاس­تان جۇرگىزىلەدى. ال تەحنيكا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى 5-9 سىنىپتار ارالىعىندا وقىتىلادى. شىعارماشىلىق با­عىت­تاعى باستاپقى مەكتەپ ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ ماقساتى بي سالاسىنداعى ءبىلىم مەن بىلىك­تىلىكتى قالىپتاستىرۋ, ءتۇرلى باعىت­تاعى بي ماتەريالدارىن ورىن­داۋعا قوزعالىس اپپاراتتارىن دايىنداۋ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى تەحنيكالىق كەدەرگىلەردىڭ نەگىزىن يگەرۋ بولىپ سانالادى. وسىنىڭ نەگىزىندە شىعارماشىل, جان-جاقتى دامىعان كاسىبي ماماندار, زاماناۋي جانە كرەاتيۆتى تۇل­عالار تاربيەلەپ شىعارۋلارى ءتيىس. ودان ءارى قاراي باكالاۆريات جالعاستىرۋعا مۇمكىندىگى بار. بۇدان باسقا, جوعارى ءبىلىم بەرەتىن باكالاۆريات پەن جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى قايتا دايارلاۋ باعىتى بويىنشا ءبىلىم بەرۋدەگى جۇيە – ماگيستراتۋرا دا اشىلدى. ال كەلەسى جىلدارى دوكتورانتۋرا اشۋ جوسپاردا بار. اكادەمياعا ءتۇسۋ ءۇشىن قابىل­داۋ ەمتيحاندارىنان وتكەندەر مەم­لەكەتتىك بيۋدجەت جانە اقىلى نەگىزدە ءبىلىم الۋ جولدارى دا قاراستىرىلعان. بولاشاقتا اكادەميا الەمدەگى بارلىق دارىندى بالالار مەن جەتكىنشەكتەرگە ەسىگىن ايقارا اشاتىن بولادى. ءبىلىم بەرۋ وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ وسىلايشا ۇزدىكسىز پروتسەسس بولىپ جالعاسا بەرەدى. – ءبىلىم بەرۋ جولىمىزدا ال­عاشقى قادامداردا رەسپۋب­ليكا­مىزدىڭ ءتۇرلى, ءتىپتى ەڭ شالعاي ايماقتارىنداعى قابىلەتتى بالا­لار­عا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. بۇل بىرەگەي مۇمكىندىكتى كەز كەل­گەن ادام پايدالانا الادى. دەمەك, ەگەر ءسىزدىڭ بالاڭىز تالانت­تى, كاسىبي تالاپتار مەن ولشەم­دەر­گە سايكەس كەلەتىن بالەت جانە دەنە ءبىتىمى جاعىنان قاجەتتى تابي­عي سيپاتتارعا يە بولسا, وعان جار­قىن بولاشاق سىيلايتىن ءمۇم­كىن­دىك پەن ساتتىلىكتى جىبەرىپ الماعانىمىز ءجون, – دەيدى وسى ورايدا اكادەميا ديرەكتورى­نىڭ ءمىن­دەتىن اتقارۋ­شى گاۋ­ھار الدامبەرگەنوۆا. – اكادە­ميادا شاكىرتتەردى دايارلاۋدا قازاق­ستاننىڭ ۇزدىك كاسىبي ماماندارىمەن قاتار, رەسەي, گەرمانيا, قىتاي جانە فرانتسيانىڭ جانە باسقا دا الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ بىلىكتى حورەوگرافتارى وزدەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىكتەرىن ورتاعا سالاتىن بولادى. ول, سونىمەن بىرگە, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حورەوگرا­فيا­لىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى باستى وزگەرىس مامانداردى دايار­لاۋدا كوپ دەڭگەيلى مودەلگە كوشۋ بولىپ سانالاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. وسى ارقىلى ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ, ساپاعا قول جەتكىزۋ جانە كاسىبي مامانداردى دايارلاۋ تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزىلەدى. اكادەميانىڭ ءبىلىم مەكەمەسى رەتىندەگى باستى مىندەتى ۇزدىك ونەر ءداستۇرىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋ, وتاندىق حورەوگرافيالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ولاردى الەمدىك كەڭىس­تىكتە بىرىكتىرۋ بولىپ تابىلادى. جاڭاگۇل سۇلتانوۆا, ونەرتانۋشى استانا