يرانداعى قارسىلىق ارەكەتتەرى وزگەشەلەۋ
تۋنيستەن باستالىپ, كەيىن ەگيپەتتە شىرقاۋ بيىگىنە جەتكەن قارسىلىق ارەكەتتەرى اراب دۇنيەسى شەگىنەن اسىپ, الەمدىك سيپات الىپ بارا جاتقانداي. ول يرانعا دا كەلىپ جەتتى. دۇيسەنبىدە باستالعان كوپ ادام قاتىسقان قارسىلىق اكتسيالارى ەل استاناسى تەھراندا عانا ەمەس, باسقا دا ءبىرشاما قالالاردا جالعاستى.
ارينە, جۇرت قازىر شەرۋگە شىققاندارعا, قالا كوشەلەرىن باسىپ الىپ, وندا كولىكتى ءجۇرگىزبەي قويعاندارعا تاڭدانبايدى. سويتسە دە, يرانداعى بوي كورسەتۋدىڭ ورنى بولەكتەۋ. بۇل ەلدە ءتارتىپ قاتال. جانە ول ءدىني تالاپقا نەگىزدەلگەن. ال بۇل ەل حالقىنىڭ دىنگە بەرىكتىگى, وعان قۇرمەتى ايرىقشا كۇشتى. ءتىپتى, سوعان قاراماي, حالىق قارسىلىق ارەكەتتەرىنە شىقسا, وندا شىدامنىڭ دا شەگىنە جەتكەنىن اڭعارعاندايسىڭ.
سول يراننىڭ وزىنەن جەتكەن حابارلارعا قاراعاندا, دۇيسەنبىدە بۇقارالىق سيپات العان قارسىلىق ارەكەتتەرى سالدارىنان, حالىقتىڭ پوليتسيامەن قاقتىعىسىنان ءبىر ادام قازا تاۋىپ, ونداعان ادام جاراقات العان كورىنەدى. جۇزدەگەن ادام قاماۋعا الىنىپتى. كوپتەگەن نىساندارعا قاتاڭ كۇزەت قويىلعان. ءتىپتى وپپوزيتسيا كوسەمدەرىنىڭ ۇيلەرى دە كۇزەتتە.
حالىقتىڭ تالابى نە؟ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماحمۇد احمادينەجاد بيلىكتەن كەتسىن دەيدى. ارينە, مۇنى قارسىلىقتىڭ سىرتقى كورىنىسى دەگەن ءجون بولار. احمادينەجاد كەتكەنىمەن, بۇل ەلدە جاعداي وزگەرە قويماسى بەلگىلى. ول بار-جوعى ەلدەگى جۇيەنىڭ قازىرگى ماقۇلداعان ادامى عانا. ول كەتسە, باسقانى قويادى. ەلدەگى قالىپتاسقان جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن سول جۇيەنىڭ ءوزگەرۋى قاجەت.
ءوزدەرىنىڭ قارسىلىق ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وپپوزيتسيا بارلىق ءمۇمكىندىكتى پايدالانىپ قالعىسى كەلەدى. ولار وسى ءدۇيسەنبىدە ەگيپەتتەگى جاعدايعا بايلانىستى ونداعى حالىقتىڭ تالابىن قولداۋ اكتسياسىن وتكىزۋگە رۇقسات سۇراعان. جانە ونى جۇرتقا دا جاريا ەتتى. ونداعى ماقسات – تەھرانداعى ازادي (ازاتتىق) الاڭىنا حالىقتى كوبىرەك جيناۋ ەدى. بىراق بيلىك رۇقسات ەتپەۋىمەن قاتار, سول الاڭعا ءوزدەرىنىڭ كۇشتەرىن دە كوبىرەك جيناپ, مىقتاپ دايىندالۋعا ءمۇمكىندىك الدى. رەپرەسسيالىق ارەكەتكە كوشتى.
وسى جەردە پرەزيدەنت احمادينەجادتىڭ شالىس باسقان ءبىر قادامىن ايتا كەتكەن ءجون. ول ەگيپەتتەگى وقيعالار 1979 جىلعى يرانداعى حومەيني باسقارعان يسلام رەۆوليۋتسياسىنىڭ اسەرىنەن بولدى دەپ ماقتانعانى بار. دەمەك, ەگيپەت وقيعاسى قۇپتارلىق جاي. سونى ەسكەرىپ, وپپوزيتسيا وسىنى قولداۋ ءۇشىن جيىن ءوتكىزۋگە رۇقسات سۇراعاندا, بيلىكتىڭ وعان قارسى بولۋىن وپپوزيتسيا ەكىجۇزدىلىك دەپ جاريالاپ, پرەزيدەنت ءوز ابىرويىن ءبىراز توگىپ الدى.
جالپى, يرانداعى ءتارتىپ, ول جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات الەم جۇرتشىلىعى تاراپىنان ايتارلىقتاي سىنعا ۇشىراپ ءجۇر. ونىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا بايلانىسى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءتورت رەت سانكتسيا جاريالادى. ونى يران باسشىلىعى مويىنداماعانمەن, بۇل شارا ەل حالقىنا ايتارلىقتاي اۋىرتپالىق بولىپ ءتيىپ وتىر.
قازىر ەلدە قاتاڭ ءتارتىپ ورنىققان. اقپارات قۇرالدارى اۋىزدىقتالىپ, ينتەرنەت-سايتتار, سپۋتنيكتىك تەلەارنالار جابىلعان, ءتىپتى ۇيالى تەلەفون بايلانىسى دا توقتاتىلعان. وپپوزيتسيا كوسەمدەرى مير-حوسسەين مۋساۆي مەن مادي كاررۋبي ۇيقاماقتا وتىر. بىراق, بۇكىل حالىقتى قاماۋعا الۋ قيىن. ەگيپەت حالقىن قولداۋ اكتسياسىن وتكىزۋگە رۇقسات ەتپەگەنمەن, بيلىك وسى جۇمادا ءوز تاراپىنان 1979 جىلعى يسلام رەۆوليۋتسياسىنىڭ 32 جىلدىعىنا بايلانىستى شارالار وتكىزبەك. وعان بارعان حالىقتىڭ تەك سول رەۆوليۋتسيا كۇنىن عانا ويلايتىنىنا ءشۇبا كوپ. بيلىككە جاڭا تالاپتار قويۋى ابدەن مۇمكىن.
يران كۇردەلى جاعدايدى باستان كەشىپ وتىر.
* * *
بەرلۋسكونيدىڭ كوڭىل-كۇيى بۇرىنعىداي ەمەس
يتاليانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سيلۆيو بەرلۋسكونيدى قازىر الەمدىك تەلەارنالار ءجيى كورسەتەدى. باسقا دا اقپارات قۇرالدارى ءوز حابارلارىنا باستى تاقىرىپ ەتەدى. مەملەكەتتىك ءماسەلەگە قاتىستى ەمەس, ونىڭ پەندەشىلىك ىسىنە قاتىستى. يتاليا سوتى وعان كامەلەتكە تولماعان ەميگرانت قىزبەن قاتىناستا بولعان دەگەن ايىپ تاعىپ وتىر.
ادامنىڭ مۇنداي پەندەشىلىك ءىسىن ءسوز ەتۋ دە ارتىقتاي كورىنەدى. بەرلۋسكوني جاي قاتارداعى پەندە ەمەس, مەملەكەتتىك تۇلعا. وعان مۇنداي پەندەشىلىك جاراسپايتىنى ءوز الدىنا, وسىناۋ ىستە ونىڭ جالعان ءسويلەگەنى, ءوز كىناسىن باسقالاردىڭ جالاسى دەپ ايتقانى, ياعني باسقالاردى ايىپتاعانى ادامگەرشىلىككە مۇلدەم ۇيلەسپەۋىمەن بىرگە, قىلمىستىق سيپاتتاعى ارەكەت دەگەن پىكىرلەر ايتقىزىپ وتىر.
جالپى, بەرلۋسكونيگە اركەز ءسوز ەرەدى دە جۇرەدى. ەلدەگى ەڭ قارجىلى ادامنىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ مەنشىگىندەگى دۇنيەسىنىڭ زاڭسىزدىعى, بىرەۋدىڭ ەسەسىن جەگەنى, سالىقتان جاسىرعانى تۋرالى ايتىلىپ جاتادى. ءايتەۋىر, سونىڭ بارىنەن قۇتىلىپ كەتەدى. كەيدە جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا, ياعني جەكە باسىنا قول سۇعىلماۋشىلىق قۇقىن پايدالانىپ قۇتىلادى.
باسقا قايراتكەرلەر مۇنداي ءاڭگىمەدەن كەيىن قىزمەتىن دە تاستاپ, باس ساۋعالاپ كەتەر ەدى. ال بەرلۋسكونيگە مۇنداي «ءالسىزدىك» جات. سوتتاسسا, جەڭىپ شىعادى, ال وتباسىلىق اڭگىمەنى كۇندەستەرىنىڭ كورە الماۋشىلىعى دەپ بەت باقتىرمايدى. قاشىپ قۇتىلاتىن جەر قالماعاندا, جەكە باسىمنىڭ ءىسىنە ەشكىم ارالاسپاسىن دەپ قاسقايىپ تۇرار ەدى.
سونىڭ ءبارىندە دە ول كۇيىنۋ, رەنجۋدى ءبىلمەيتىن, كۇلىپ تۇرىپ جاۋاپ بەرەتىن. وسىدان ءدال ءبىر اي بۇرىن, قاڭتاردىڭ ورتاسىندا, بۇگىنگى ءاڭگىمە شىققان كەزدە دە الەمنىڭ كوپتەگەن باسىلىمى ونىڭ جادىراپ ك ۇلىپ تۇرعان سۋرەتى مەن «ولار مەنى توقتاتا المايدى» دەگەن ءسوزىن جاريالاعان.
قازىر بەرلۋسكونيدىڭ كوڭىل-كۇيى ءپاس. تەلەارنالاردا ونىڭ مۇڭايىپ تۇرعانىن كورەسىڭ. گازەتتەردەگى سۋرەتتەرىندە دە سونداي ساتتەرى بەينەلەنەدى. بۇرىنعىداي, قاشىپ قۇتىلاتىن جولدىڭ قالماعانى ما دەرسىڭ. ءسىرا, كادىمگى سوتتان گورى وعان يتاليا ايەلدەرىنىڭ باس بىرىكتىرىپ, ونى ايىپتاعانى قاتتىراق تيگەن سىڭايلى. 100 مىڭنان اسا ايەل ءجانە ولاردى جاقتاۋشىلار شەرۋگە شىعىپ, 74 جاستاعى پرەمەردىڭ قىزمەتىنەن كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. ولاردىڭ پىكىرىنشە, بەرلۋسكونيدىڭ قىلىعى ەلدىڭ بۇكىل ايەلدەر قاۋىمىن قورلاعاندىق بولىپ كورىنەدى.
ءبىر جاعى سول ايەلدەردىڭ باس كوتەرۋىنىڭ ىقپالى دا بولار, يتاليا سوتى ميلان پروكۋراتۋراسىنىڭ ۇسىنىسىن قابىلداپ, بەرلۋسكونيدىڭ ۇستىنەن ءىس قوزعاۋعا شەشىم شىعاردى. سۋديا كريستينا دي سەنسونىڭ ءمالىمدەۋىنشە, سوت 6 ساۋىردە باستالماق.
ال پروكۋراتۋرانىڭ ايىپتاۋىنشا, بەرلۋسكوني ماروككودان كەلگەن 17 جاسار ءبيشى قىز رۋبيگە وزىمەن قاتىناستا بولعانى ءۇشىن اقشا بەرگەن. كەيىن بۇل قىز ۇرلىعى ءۇشىن دەگەن ايىپپەن پوليتسياعا تۇسكەندە, ونى پرەمەر اجىراتىپ العان. بەرلۋسكوني مۇنى جاي ادامگەرشىلىك اياۋشىلىقپەن جاسادىم دەيدى.
بەرلۋسكونيدىڭ تۇنجىراۋىنا قاراعاندا, پروكۋراتۋرانىڭ تاپجىلتپاس دالەلدەرى كوپ سياقتى.
ماماديار جاقىپ.