جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاس مامانداردى اۋىلدا تۇراقتاندىرۋدىڭ بارلىق ءتيىمدى جولدارى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا جان-جاقتى قاراستىرىلعان. اسىرەسە, مۇندا ولاردى ماتەريالدىق جانە مورالدىق تۇرعىدان قولداۋ شارالارى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلگەن. سوعان سايكەس اۋىلعا كەلىپ, قىزمەتكە ورنالاسۋعا تىلەك بىلدىرگەن, جوعارى وقۋ ورنىندا العان ءبىلىمى مەن تاربيەسىن اۋىلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جۇمساۋدى ماقسات ەتكەن ماماندارعا مەملەكەت تاراپىنان كوتەرمە جاردەماقى تولەنەدى. بۇعان قوسا ديپلوممەن اۋىلعا كەلگەندەر پايىزسىز بيۋدجەتتىك نەسيەگە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الا الادى.
ايتسە دە تۇلەكتەر مەن جاس مامانداردىڭ بىرقاتارى اۋىلعا ويى مەن بويىن بەكىتىپ بارمايتىنى, سولقىلداقتىققا سالىناتىنى قازىرگى كۇنى وبلىس اۋداندارىنىڭ مىسالىنان ايقىن كورىنۋدە. ولار مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن جاردەماقىنى يەلەنىپ, بيۋدجەتتىك نەسيەگە تۇرعىن ءۇي ساتىپ العاننان كەيىن, ويلارى نىلدەي بۇزىلا باستايتىنىنا مىسالدار كەلتىرە كەتۋگە بولادى.
كەيبىرەۋلەرى قىزمەتتەن شىعىپ كەتسە, ەكىنشى بىرەۋلەرى باسقا سالاعا اۋىسىپ جاتادى. ارينە, مۇنىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرى بار. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسىندا جاس مامانداردىڭ ءوز ماماندىعى بويىنشا اۋىلدا جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى كورسەتىلگەن. بۇل جونىندە ولار وزىنە ءتيىستى ماقسات پەن مىندەتتەمە قابىلدايدى.
بۇگىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شاپاعاتى مەن يگىلىگىن كورۋگە ءتىلەك بىلدىرگەن جاستاردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇل ارينە وڭ نىشان. دەگەنمەن, ولاردى ءبىرىنشى كەزەكتە قىزىقتىراتىن مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن پايىزسىز نەسيە مە, الدە تۋعان توپىراققا قىزمەت جاساۋدى مۇرات تۇتقان جۇرەك ءامىرى مە؟! مامانداردىڭ بۇگىنگى كەيبىر ءىس-ارەكەتتەرىنە قاراعاندا بۇل ساۋالعا ءبىرجاقتى جاۋاپ قايتارۋ قيىنعا ءتۇسىپ تۇرعانىن قايتەرسىز. قايتكەندە دە بۇل ارادا مامانداردىڭ بويىنداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن ەل الدىنداعى پارىز دەگەن ماسەلە كەمشىن سوعىپ جاتقانداي كورىنەدى.
مىسالى, وبلىستىڭ زەلەنوۆ اۋدانىندا سوڭعى التى-جەتى جىلدىڭ ارالىعىندا 295 مامان پايىزسىز نەسيەلىك قاراجاتتىڭ كومەگى ارقىلى تۇرعىن ۇيگە يە بولعان ەكەن. ايتسە دە ولاردىڭ بىرقاتارى قارىزىن تولەۋگە اسىقپاي جۇرگەنىن وقىرماندارعا قالايشا ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە بولادى؟ سونىڭ سالدارىنان, ياعني نەسيەنىڭ ۋاقىتىندا تولەنبەۋىنەن اۋداندا ماماندار تولەۋگە ءتيىستى قارىز مولشەرى كوبەيىپ كەتىپتى. بۇگىندە ولاردىڭ مەملەكەتكە تولەيتىن قارىزىنىڭ كولەمى 4 ميلليون تەڭگەدەن استام ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل تەك ءبىر اۋداندا ورىن الىپ وتىرعان كورىنىس. ال تۇتاستاي وبلىس بويىنشا العاندا بۇل سان ەسەلەپ وسەتىنى تۇسىنىكتى ەمەس پە؟
ءتارتىپ بويىنشا كوتەرمە ءجاردەماقى مەن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن بەرىلەتىن نەسيەلىك قاراجات جوعارىدا كورسەتىلگەن جاعدايلاردا كەرى قايتارىلىپ الىنۋعا ءتيىستى. قولدا بار دەرەكتەر بيۋدجەتكە بەرەشەك ماماندارمەن ءتيىستى تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن كورسەتەدى. ءتىپتى, ولارعا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ارنايى ەسكەرتۋ حاتتار دا جولدانىپتى. الايدا, سوعان قاراماستان مۇنىڭ ءبارى ەشقانداي ناتيجە كورسەتپەگەن. بۇدان كەيىنگى باراتىن جول – تەك سوت قانا بولماق. ماماندارعا قاتىستى ورال قالالىق №2 سوتىندا جانە زەلەنوۆ, جاڭاقالا, سىرىم, جانىبەك, شىڭعىرلاۋ, اقجايىق اۋداندىق سوتتارىنا بيۋدجەت قاراجاتىن كەرى ءوندىرتۋ تۋرالى كوپتەگەن تالاپ-ارىزدار جولدانۋى ورال وڭىرىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باعى جانا قويماعانىنىڭ ءبىر دالەلى.
ارينە, بۇل جەردەگى باستى ماسەلە, باستى گاپ بۇل قاراجاتتاردىڭ كەرى قايتارىلۋىندا نەمەسە قايتارىلماۋىندا, مامانداردىڭ ءىسى سوتقا تارتىلۋىندا ەمەس, كەرىسىنشە وڭىردە و باستان, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا قاتىستى بايىپتى كوزقاراس پەن ورامدىلىقتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن دەسەك شە؟ بۇعان ءىس باسىندا ءجۇرگەن جەتەكشىلەردىڭ بىرەۋى كەلىسەر, بىرەۋى كەلىسپەس, قالاي بولعاندا دا وبلىستا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا قاتىستى قازىرگى كورىنىس وسىنداي. مۇنىڭ ءوزى نە ءارى ەمەس, نە بەرى ەمەس, سەرگەلدەڭ كوڭىل-كۇيدىڭ ورنىعۋى مەن قالىپتاسۋىنا اسەر ەتىپ جۇرگەنى دە شىندىق.
بۇل ماسەلەدە ايماقتاعى بيىلعى احۋال قانداي دەگەن ساۋالعا كەلسەك, اۋىلعا باراتىن مامانداردىڭ ۇلكەن توبىنا قاجەتتى قاراجات تولىقتاي بەرىلگەنىنە كوز جەتكىزەمىز. سونداي-اق, ولاردىڭ ەكىنشى ءبىر بولىگىنە نەسيەلىك سومانى بەرۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتقانىن بىلدىك. بيىلعى جانە الداعى جىلداردا وڭىردە جوعارىدا ايتىلعانداي كەلەڭسىز كورىنىستەر تاعى دا ورىن الىپ جۇرمەس پە ەكەن؟ بۇعان ازىرگە ەشقانداي كەپىلدىك جوق.
ءسوز سوڭىندا جاۋاپكەرشىلىك دەگەن ماسەلە تەك جاس ماماندارعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وبلىستا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە دە قاتىستى ەكەنىن ۇعىناتىن كەز كەلدى دەپ بىلەمىز. وسىلايشا, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن تەرەڭ سەزىنگەن جاعدايدا عانا اتالعان باعدارلامانىڭ باعى جاناتىنىنا كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى