كەشە شىعىس وڭىرىنە ىسساپارمەن كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ وسكەمەن مەن سەمەي قالالارىندا جانە اباي مەن گلۋبوكوە اۋداندارىندا بولىپ, بىرقاتار شارۋاشىلىق نىساندارى مەن مادەني ورىنداردى ارالادى.
ونىڭ ساپارىنىڭ ماڭىزدى بولىگى ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بارىسىنا ارنالدى. وڭىرگە ساپارىن سەمەي قالاسىنان باستاعان ك.ءماسىموۆ الدىمەن وبلىستىڭ اۋەجاي, تەمىرجول, اۆتوۆوكزال نىساندارىنىڭ قاۋىپسىزدىك جۇيەسىمەن تانىستى. «كۇن ساۋلەسى» قاعيداسى بويىنشا ءتيىمدى كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ – «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ باستى ءمىندەتتەرىنە جاتادى. ەلباسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ستراتەگيالىق نىساندارىندا جانە ادامدار كوپ شوعىرلانعان ورىنداردا قاۋىپسىزدىك شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ مەن كۇشەيتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتقان بولاتىن.
ۇكىمەت جەتەكشىسىنە سەمەي اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى مەن اۋەجاي ۆوكزالىن جوندەۋ بارىسى تانىستىرىلدى. ايتا كەتەلىك, سەمەي اۋەجايى – «ۆ» ساناتىنا جاتادى, اۋدانى 3 500 شارشى مەتردى قۇرايدى. اەروتوراپتىڭ جۇمىسىن 136 ادام قامتاماسىز ەتەدى.
ۇكىمەت باسشىسى سەمەيدەگى قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ جاتقان جەو-1 نىسانىن ارالاپ كوردى. بۇل – شاھاردىڭ تۇرعىن ءۇي جانە اكىمشىلىك عيماراتتارىنىڭ 70 پايىزىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ەڭ ءىرى جىلۋ كوزدەرىنىڭ ءبىرى. ءوندىرىستىك قۋاتى ساعاتىنا 342 گكال بولاتىن جىلۋ ورتالىعى تۇرعىن ۇيلەرمەن بىرگە ەرتىس وزەنىنىڭ سول جاق جاعالاۋىنداعى اكىمشىلىك عيماراتتارعا, 41 الەۋمەتتىك نىسانعا قىزمەت كورسەتەدى.
ك.ءماسىموۆتىڭ ساپارى ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق-مۇراجايىندا جالعاستى. ول اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا بايلانىستى تاريحي ورىنداردى زەرتتەۋگە باعىتتالعان مەموريالدىق كەشەننىڭ بىرەگەي جادىگەرلەرىمەن تانىستى. مۇندا ابايدىڭ اراب, پارسى, تۇرىك, ورىس تىلىندەگى كىتاپتارى, ءار جىلداعى فوتوقۇجاتتارى, ءۇش ىشەكتى دومبىراسى, سيرەك كەزدەسەتىن جانە ءداستۇرلى تۇرمىستىق زاتتارى بار. اباي زامانىن ەسكە تۇسىرەتىن ءتۇرلى جادىگەرلەر ساقتالعان. جالپى اۋدانى 6 400 گا قۇرايتىن قورىق اۋماعىندا 16 تاريحي ەسكەرتكىش جانە تاريحي ورىندار ورنالاسقان.
اباي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدە ءوڭىردىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ماسەلەن, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلعا كەلىپ, ەڭبەك ەتىپ جاتقان اۋداندىق اۋرۋحانا دارىگەرى, جاس مامان جاننا ەرعازيموۆا ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا اقىن مۇراجايى مەن كەسەنەنىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋىنە قولداۋ كورسەتۋدى سۇراسا, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قۇنانباي ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى ماناتاي بالتاقاي ۇلى الىس-جاقىننان ىزدەپ كەلەتىن تۋريستەر مەن مەيماندار ءۇشىن سەمەي اۋەجايىنىڭ تالاپقا ساي جوندەۋدەن وتۋىنە كومەك كورسەتۋدى سۇرادى.
پرەمەر-مينيستر ساپارىن ودان ءارى وسكەمەن قالاسىندا جالعاستىرىپ, ەلدەگى وندىرىسكە بىلىكتى مامانداردى دايارلايتىن ءىرى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن ارالادى. بۇدان وزگە, ۇكىمەت باسشىسىنا شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك وقۋ ورنىنىڭ زاماناۋي زەرتتەۋ جانە ونەركاسىپ جابدىقتارىمەن جابدىقتالعان زەرتحاناسى, «مەحاترونيكا جانە ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ» جاڭا زەرتحاناسىنىڭ «FESTA» روبوتتاندىرىلعان جەلىسى كورسەتىلدى.
پرەمەر-مينيستر بۇدان كەيىن ءبىلىم جانە عىلىم, ينۆەستيتسيا جانە دامۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرى, وبلىس اكىمدىگى, حالىقارالىق ساراپشىلار جانە كومپانيا جەتەكشىلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا كەڭەس وتكىزدى.
– ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى اسا ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ تىعىز بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ. قازاقستاندىق عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرى ناقتى تەحنولوگيالىق مىندەتتەردى شەشۋگە باعدارلانۋى, شىنايى ەكونوميكا سەكتورىنا باتىل تۇردە ەنگىزىلىپ, ونى دايىنداۋشىلارعا پايدا اكەلۋى ءتيىس. سوندىقتان, ءبىز عىلىم مەن شىنايى ەكونوميكا سەكتورىنىڭ بايلانىسى نەگىزىندە جوعارعى تەحنولوگيالى ءوندىرىس قۇرۋ ماسەلەلەرىن قارايمىز, – دەدى ك.ءماسىموۆ.
كەڭەستە عىلىمي ۇيىمدار مەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك كونسترۋكتورلىق ازىرلەۋلەرى ناتيجەلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ونى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا قولدانۋ ءۇشىن «بيلىك-ۋنيۆەرسيتەت-بيزنەس» ۇشتاعانى ۇستانىمىندا شوعىرلانعان ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيە قاجەتتىگى ايتىلدى. بۇل تەتىك عىلىمي جوبالار مەن باعدارلامالاردى دايىنداۋدا جانە جۇزەگە اسىرۋدا سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ, اتقارۋشى ورگانداردىڭ, وڭىرلىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ تىعىز بايلانىسى نەگىزىندە ورنىعادى. ايتىلعان جوبالارعا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ب.اسىلوۆا, ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ت.توقتاباەۆ ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
جيىننىڭ ەكىنشى بولىگى – مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەسكە قاتىسۋشىلار جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا اتالعان ارىپتەستىكتىڭ مەملەكەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ تيىمدىلىگىن بيۋدجەت شىعىستارى مەن ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتپاي-اق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ارىپتەستىك قاعيداسىن دامىتۋ ماسەلەسى تۋرالى «ءبايتەرەك» اق باسقارۋشى ديرەكتورى ا.قۋاتوۆا, حالىقارالىق ساراپشى, وڭىرلىك ەققدب باس ەكونوميسى ا.پرەيمانيس, كونتسەسسيالىق جوبالاردىڭ وكىلى, Global Construction Technologies جشس ديرەكتورى گ.ۋاتاەۆ اڭگىمەلەدى.
پرەمەر-مينيستر كەڭەستى قورىتىندىلاي كەلە, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى مىندەت ەكەنىن, وعان ۇكىمەت تاراپىنان زايم بويىنشا مەملەكەتتىك كەپىلدىك, ينفراقۇرىلىمدىق قۇندى قاعازدارعا مەملەكەت كەپىلدىگى, زاتتاي گرانتتار ۇسىنۋ, مەملەكەت
تىك-جەكە ارىپتەستىك جوبالارىن قارجىلاندىرۋ, مەملەكەتتىڭ تۇتىنۋىنا كەپىلدەمە بەرۋ سىندى بارلىق قولداۋ كورسەتىلەتىنىن ايتتى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىكتى قولدانۋ اياسى كەڭەيىپ, كەلىسىمدەردىڭ جاڭا ءتۇرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋادى. ودان وزگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ دەربەستىگى ارتىپ, وبلىسقا وسى سالاداعى جەرگىلىكتى جانە كونتسەسسيالىق جوبالاردى ازىرلەۋ, ساراپتاۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ وكىلەتتىگى بەرىلەدى. بۇگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ءارىپتەستىك ورتالىعىمەن بىرگە ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىنداعى جوبالاردىڭ تيپتىك كونكۋرستىق قۇجاتتامالارى مەن كەلىسىمدەرىن ازىرلەۋدە.
ۇكىمەت باسشىسى ساپارىنىڭ سوڭىندا ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ دامۋىنا نازار اۋداردى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قونىسباي تولەۋبەكوۆ وبلىستاعى اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ دامۋى جايلى باياندادى. ەلىمىزدە «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىندا ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنى بەلگىلى. ياعني, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ءتۇرلى باعىتتاردى دامىتۋ – ونىمدەردىڭ ءتۇرىن كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ءوڭىردىڭ ەكوجۇيەسىن قالپىنا كەلتىرەدى. بۇدان وزگە, وسىمدىك شارۋاشىلىعى نەگىزىندە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ تۇيىق تسيكلدىڭ قالدىقسىز ءوندىرىس ۇلگىسىن قۇرادى. وبلىستاعى زاماناۋي شارۋاشىلىقتىڭ وسىنداي ۇلگىسىنىڭ كورىنىسى – «استانا-بيزنەس» اگروحولدينگىنىڭ قۇرامىنا ەنەتىن «مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس. مۇندا ءداندى جانە مايلى داقىلدار ءوسىرىلىپ, ءسۇت جانە ەت وندىرىلەدى, سونداي-اق, وتاندىق شارۋالاردى جوعارى ساپالى تۇقىممەن قامتاماسىز ەتەدى. بۇدان وزگە, شارۋاشىلىق تريتيكالە (كۇزدىك بيداي-قارابيداي گيبريدى) جانە كۇزدىك راپس سياقتى جاڭا داقىلدار وسىرەدى. گيبريدتىك قارابيدايدىڭ ونىمدىلىگى شارۋاشىلىق القاپتارىندا گەكتارىنان 60 تسەنتنەر جينالادى. وڭىردە ودان جوعارى ناتيجە بۇرىن-سوڭدى بولعان جوق. سونداي-اق, سەرىكتەستىكتە ءىرى قارا تۇقىمىن جاقسارتۋ بويىنشا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى جولعا قويىلعان. تاجىريبەلىك-سەلەكتسيالىق القاپتى ارالاۋ بارىسىندا «استانا-بيزنەس» جشس ديرەكتورى فاريد ابيتاەۆ كاسىپورىن قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىن تانىستىرسا, تاجىريبەلىك شارۋاشىلىق عىلىمى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي شەربان كۇنباعىس جانە مايلى داقىلداردىڭ باسقا دا سۇرىپتارىنىڭ سەلەكتسياسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ايتتى. ال 600 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىندا ساۋىن سيىرلاردى ماشينا ارقىلى ساۋدىڭ زاماناۋي قوندىرعىسى قولدانىلادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى