جەلەزينكانىڭ جەتىستىگى, قاشىردىڭ قارقىنى جاقسى

ەسەپ بەرۋ ۋاقىتىندا وبلىس ورتالىعىنان 220 شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقان وسى ەكى الىس اۋدانعا بارىپ قايتتىق. مول استىق وسىرەتىن, مالدى, كوكونىس, جەمىستەرى دە, كارتوبى, كۇنباعىسى دا جەتكىلىكتى بولعاندىقتان, نەگىزىنەن ءوسىپ-وركەندەۋ جاعىنان تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى اۋقاتتى, ءالدى اۋداندار سانالادى. بۇل اۋدانداردا 100 مىڭنىڭ ماڭايىندا قۇس وسىرىلەدى. ەكى اۋدان دا ەرتىس وزەنى جاعاسىندا, رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر جاعىنا باراتىن حالىقارالىق ۇلكەن جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان. اۋدانداردا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ با­سىن قوسقان, دەنى ءوز ۇلتىمىز بولىپ كەلەتىن 40 مىڭداي ادام تۇرادى. ءبىرىنىڭ – 41, ەكىن­شىسىنىڭ 42 اۋىلى بار. ەكى اۋدان ورتا­لىق­تارىندا تاۋەلسىزدىك قارلىعاشتارىنداي بو­لىپ جار­قىراعان جاڭا قازاق مەكتەپتەرى اشىلدى. كەيبىر وزگە ۇلت وكىلدەرى ەلدەرىنە كەتىپ, ولاردىڭ ورىندارىنا ءوز قانداس­تا­رىمىز كەلە باستادى. تاعى ءبىر جاڭالىق – بيىل وزگە ەلمەن شەكارالاس وتىرىپ سول جاقتىڭ جاڭالىقتارىن كورەتىن اۋىلدار ەندى وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ باستاماسىمەن «حابار» جانە «قازاقستان» تەلە­حابارلارىن كورىپ وتىر. قاراشا ايى­نان باستاپ قوس اۋدان تۇرعىندارى ساندىق سپۋت­نيكتىك تەلەجۇيە ارقاسىندا 37 ارنانى تاماشالايتىن بولادى. اۋدان ورتالىعى جەلەزينكاداعى قازاق ورتا مەكتەبى جەلەزين اتالىپ جۇرگەنى تۋ­رالى ءبىز تالاي جازىپ ەدىك, كۇنى كەشە وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمى قابىلدا­نىپ, ەندى مەكتەپ مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ەسىمىن الاتىن بولدى. اۋداندارعا جىگەرلى, جاس اكىمدەر كەلدى. ەندىگى ۇكىلى ءۇمىت – وسى جىگىتتەردە. مىسالى, قاشىر اۋدانىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ ەسەپتى كەزدەسۋدە جاساعان بايان­داماسىندا ايتىپ وتكەنىندەي, اۋدان­داعى نەگىزگى باسىمدىق باعىت – اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا بەرىلگەن. جال­پى, اۋدان بويىنشا اۋىل­شارۋاشىلىق ءوندى­رىسىمەن 12 كاسىپورىن, 207 شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتار, 6858 جەكە شارۋالار اينالىسادى. وتكەن جىلى اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى 33 بىرلىك جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىپتى, 37 مىڭ توننا ەگىن باستىرىلعان, استىق ونىمدىلىگى 5,4 تسەنتنەردى قۇراپ, 26 مىڭ توننا كۇنباعىس جينالىپ, 55 مىڭ توننا ءشوپ دايىندالعان. وكتيابر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ «ديدار» شا­رۋا قوجالىعى ەت ءوندىرۋ باعىتىنداعى ءىرى قارا مالدى دامىتۋ بويىنشا اسىل تۇ­قىمدى شا­رۋا­شىلىق مارتەبەسىن الدى. اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا ءوڭ­دەي­تىن 9 ناۋبايحانا, كۇن­باعىس مايىن شى­عا­راتىن 6 تسەح, 3 ديىرمەن, 2 شۇ­جىق تسەحى, كۇن­باعىس تۇقىمدارىن ساق­تاي­تىن قويما, ءسۇتتى قايتا وڭدەيتىن 2 تسەح, 1 ماكارون تسەحى جۇ­مىس جاسايدى. 7 مال سويۋ پۋنكتى اشىل­دى. ال, اۋدان ورتالىعى تەرەڭكولدە جەكە كاسىپكەر گ. كرافت ونىمدىلىگى 50 مال باسىن قۇرايتىن سويۋ پۋنكتىنىڭ قۇرىلىسىن ءجۇر­گى­زۋدە. بۇل جەردە 35 ادام جۇمىسقا ورنالا­سادى. وسىنداي ىستەردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى 800 جۇمىس ورىندارى اشىلىپتى. *** كەلەسى باعىتىمىز جەلەزينكا اۋدا­نىنىڭ ورتالىعى – جەلەزينكا اۋىلى بولدى. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى جىپ-جىلى, ۇقىپ­تى قولداردىڭ كۇتىمى بايقالادى. جىلى بولعان سوڭ, جيىلىس تا كوڭىلدى. بىلتىر ءبىز اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇرعىن­دارى قالاداعىداي تۇرمىس كەشۋدە, 300 ءۇي­گە جىلۋ مەن ىستىق-سۋىق سۋ ورتالىقتانعان قۇبىر ارقىلى كەلىپ تۇرادى, دەپ جاز­عانبىز. اۋدان اكىمى جانات شۇعاەۆتىڭ قو­رى­تىندى ەسەبىنە قۇلاق قويدىق. وتكەن جى­لى اس­تىقتى داقىلدار 92,5 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلگەن. العان ءونىم جامان ەمەس. اۋداندا 22,3 مىڭ باس ءىرى قارا مال, 26,7 مىڭ قوي مەن ەشكى, ت.ب. بار. ەت پەن ءسۇت تە, جۇمىرتقا دا جەتەدى. اۋداندا اتتەستاتتاۋدان وتكەن 2 اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق بولسا, ولار: «باقاۋوۆ» شارۋا قوجالىعى جانە «ۆەك-پۆ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. «راقىشەۆ» شارۋا قوجالىعى قازاقتىڭ اسىل تۇقىمدى اق باس سيىرلارىن وسىرۋدە. سو­نىمەن قاتار, «شاندەر» جانە «پشەنيچنيكوۆ» شارۋا قوجالىقتارى اسىل تۇ­قىمدى شوشقا وسىرەدى. اۋداندا 12 مال سويۋ الاڭدارى, 28 بەيىمدەلگەن مال كوم­بەلەرى اشىلدى. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرىن دايىنداۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالاسى دامۋدا. اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىم­دە­رىن ءوندىرۋدىڭ جاڭا باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەتتى قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ول ءۇشىن 15 مىڭ قۇسى بار «با­قاۋوۆ» شارۋا قو­جالىعىنىڭ قاز فەرما­سىنا بيىلعى جىلى «جاڭابەت» سەرىكتەستىگى اشقان, ينكۋباتور ور­ناتىلعان تاعى ءبىر قاز فەرماسى قوسىلدى, مۇندا 10 مىڭ قۇس وسىرىلەدى. تۇرعىندار دا ءۇي­لەرىندە قاز ءوسى­رۋمەن اينالىسا باستادى. ال, «نۇكەر» اۋىل­دىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆىنىڭ باس­شىسى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى قاي­رات نۇكەنوۆ بەرەگوۆوە اۋىلىنىڭ تۇرعىندا­رى­نا بەلگىلى شارتتارمەن جوعارى ساۋىن سيىر­لارىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى. كەلى­سىم-شارت­تىڭ شارتتارى ورىندالعان جاع­داي­دا ءۇش جىل­دان كەيىن سيىرلار جالعا الۋشىنىڭ مەنشىگىنە وتەتىن بولادى. – جالپى, اۋداندا جۇمىسشى, كاسىپتىك باعىتتاعى ءبىلىم العان ماماندىقتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سەزىلە باستادى – دەدى جانات شۇ­عاەۆ. – سوندىقتان, جۇمىسشى كادر­لا­رىن دايار­لايتىن كاسىپتىك ليتسەي اشىلدى, اۋىلدان كەلىپ وقيتىن بالالار ءۇشىن جاتاقحاناسى بار. ودان كەيىن, «جول كارتاسى» باعدارلاماسى ايا­سىندا 40 ادام تاس قالاۋشى, گاز-ەلەكترمەن دانەكەرلەۋشى, سىلاقشى-سىرلاۋشى, 31 ادام تاركتورشى, ناۋبايشى, جۇرگىزۋشى مامان­دىق­تارى بو­يىنشا كاسىپتىك وقۋعا جىبەرىلدى. وتكەن جىلى اۋدانعا 9 جاس دارىگەر كەلدى. ولارعا ءۇي بەرىلدى. اۋدان ورتالىعىندا جار­قى­راعان جاڭا اۋرۋحانا بوي كوتەردى. الىس­تاعى اۋىلداردا ءدارىحانالار, كلۋب اشىل­دى. سپورت سەكتسيا­لا­رىندا 4268 ادام سپورت­پەن شۇعىلدانادى. ۇلتتىق سپورت ءتۇر­لەرى بويىنشا 13 سەكتسيا جۇمىس ىستەيدى, ولاردا 215 ادام اينالىسادى. – ارينە, ءبىز بولات باقاۋوۆ پەن جانات شۇعاەۆ باسقاراتىن اۋدانداردا ءبارى جاق­سى دەپ ءۇزىلدى-كەسىلدى پىكىر ايتۋدان اۋلاق­پىز. بىراق, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, جينالعان حالىقتا ۇنسىزدىك باسىم. اۋىلدارىمىز­دىڭ اۋىز سۋ مەن جول جاعدايلارى سىن كوتەرە قويمايدى. ال, تەرەڭكولدەگى جەكە مەنشىك استىق قا­بىلداۋ ورنىنىڭ داۋى ءالى جالعاسۋدا, ءارى تارت تا بەرى تارتپەن ءجۇر­گەن­دە 3,5 مىڭ تونناعا جۋىق استىق ىسى­راپ بولعان كورىنەدى. قاشىر اۋدانىندا جا­رىقسىز وتىرعان باتپاقكول دەگەن اۋىل بار. جەلەزينكانىڭ ءۇرلىتۇپ جانە ستەپنوي اۋىلدارىندا وقيتىن بالا بولماعان سوڭ, باستاۋىش مەكتەپتەرى جابىلعان. ءبىزدى, مىسالى, ءوزىمىز بارىپ كورگەن وزەرنىي اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ جاعدايى ويلانت­تى. ال, 55 وقۋشىسى بار مىڭكول اۋىلىن­داعى مەكتەپ ەكى پاتەرلى ۇيدە ورنالاسقان. سون­دىقتان, شەكارالىق قوس اۋدانعا ورالمان وتباسىلارىن كوپتەپ اكەلۋدى ويلاس­تىرعان ءجون. اكىمدەردى اۋىلداعى اۋىز سۋدىڭ جا­رامسىزدىعى, جولداردىڭ جاعدا­يى, مەكتەپتەردەگى بالا سانىنىڭ ازدىعى, وزگە ۇلت وكىلدەرى تۇراتىن اۋداندارداعى انا ءتىلىمىزدىڭ جاعدايى, اۋىل اتاۋلارى ويلان­تۋى كەرەك پە دەيمىز... فاريدا بىقاي. پاۆلودار وبلىسى.