25 جىلدىڭ 25 ءساتى

  پرەزيدەنت ءباسپاسوز قىزمەتى مەن «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بىرلەسكەن جوباسى   تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇلى تۇعىرى, الاشتىڭ اسقاق ايبارى – ارۋ استانانىڭ تورتكۇل دۇنيەنى تۇگەل تامساندىرعان تاريحي قۇبىلىسقا اينالعانى اقيقات. بار بولعانى ون سەگىز جىلدا قازاق ەلى الەمنىڭ اتاقتى استانالارىمەن سالتانات جاراستىرىپ, بوي تالاستىرا الاتىن باس قالاسىن تۇرعىزدى. بۇگىنگى استانا – جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستاننىڭ جارقىن بەينەسى. استانا – اتا-بابالارىمىزدىڭ ورىندالعان ارمانى. استانا – باتىس پەن شىعىستى جالعاستىرعان التىن كوپىر. ءيا, الەم نازارى الدەقاشان – استانادا. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باس قالاسى – بۇگىندە جۇمىر جەردى تولعاندىرعان تاقىرىپتار تالقىلاناتىن, ساليقالى ساياسات, تۇعىرلى ەكونوميكا, دىنارالىق كەلىسىم كەڭەستەرى وتەتىن جاھاندىق ورتالىق. كوركىمەن دە, كولەمىمەن دە, كەلبەتىمەن دە ەلوردا تورتكۇل دۇنيەنى مويىنداتتى. تاۋەلسىز قازاق ەلى جالپاق جاھانعا قالا تۇرعىزا الاتىن جوعارى مادەنيەتىن پاش ەتتى. ەندەشە, اقيقات بىرەۋ – استانا ورنىقتى, ەلوردا ەڭسەلەندى. ۋاقىت تاريحي تاڭداۋدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتتى. ال كۇنى كەشە عانا الىس ارمانداي اڭساتقان سول تاريحي تاڭداۋ قالاي باستالعان ەدى؟

تاۋەلسىزدىك تۇمارى

1994 جىل, 6 شىلدە استانا الماتىدان اقمولاعا كوشەتىن بولدى. پرەزيدەنتتىڭ تاڭداۋى,  پارلامەنتتىڭ شەشىمى وسىنداي وسىدان تۋرا جيىرما ەكى جىل بۇرىن, 1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە جاڭا استانا جانە ەلوردا دەگەن ۇعىمدار العاش رەت تاريح ساحناسىنا شىعىپ, قازاق ساناسىندا ماڭگىلىك سالتانات قۇردى. ءدال سول كۇنى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت سەسسياسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا ەلوردانى الماتىدان رەسپۋبليكانىڭ ورتالىق ءوڭىرى اقمولاعا كوشىرۋ جونىندەگى تاريحي يدەياسىن پاش ەتتى. «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, مەملەكەتتىڭ جاڭا استاناسىن ورنالاستىرۋعا وڭتايلى جەردى انىقتاۋ ماقساتىمەن رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلدى. 32 تۇرعىدان جۇرگىزىلگەن تالداۋ بارلىق نۇسقالاردىڭ ىشىنەن ەڭ دۇرىسى اقمولا قالاسى ەكەندىگىن كورسەتتى...», دەدى مەملەكەت باسشىسى سول ءبىر تاعدىرشەشتى تاريحي ساتتە. تاۋەلسىزدىگىمىز ەندى عانا ءتاي-ءتاي باسقان تىعىرىقتى توقسانىنشى جىلدارى استانانى اۋىستىرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرۋدىڭ ءوزى ەرلىككە پارا-پار ارەكەت ەدى. ال جىلدار بويى قالىپتاسقان ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, ءىرى ءوندىرىس ورىندارى توقتاپ, ەل بيۋدجەتى «تەسىك استاۋعا تەلمىرۋدىڭ» كۇيىن كەشىپ, ەڭبەكاقى مەن زەينەتاقىنى ۋاقىتىندا تولەۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولىپ وتىرعان ءولىارا كەزەڭدە مۇنداي ماڭىزدى ماسەلەنى مەملەكەتتىك مىنبەردەن جاريا ەتۋ كوزسىز باتىرلىق بولاتىن. «استانانى كوشىرۋ يدەياسىن بەلدى ءبىرجولاتا بەكەم بۋا تۇرىپ, مەن ورتاعا ءبارىن سالاتىنىمدى, ياعني ءوزىمنىڭ ساياسي مانسابىمدى, ءتىپتى, مۇمكىن, ءومىرىمدى بايگەگە تىگەتىنىمدى ءسوز جوق ءتۇسىندىم», دەيدى ەلباسى «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى ەڭبەگىندە سول كۇندەر تۋرالى تولعانا تەبىرەنىپ. بوداندىق بۇعاۋىنان بوساپ, شىنايى ەگەمەندىگىنە جەتكەن ەل ءۇشىن جاڭا استانا تۇرعىزۋ جونىندەگى ۇيعارىم ۇلتتىق رۋحتى اسقاقتاتىپ, مەملەكەتتىك مۇراتتارمەن, حالىقتىق مۇددەلەرمەن ۇندەسەتىن ۇلى يدەيا ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇل – مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەتاسىن نىعايتۋدى كوزدەگەن تاريحي باتىل قادام. توقسانىنشى جىلداردىڭ وكپەنى قىسقان وتپەلى كەزەڭىندە ونى بىرەۋ ءتۇسىندى, بىرەۋ تۇسىنبەدى. ارينە, تۇرمىس تۇرالاپ, ەلدىڭ ەرتەڭگى كۇنى ب ۇلىڭعىرلانعان بولجاۋسىز كەزدە مۇنداي كۇردەلى شەشىمدى ءبىراۋىزدان قولداي كەتۋدىڭ دە ءجونى قيىن بولاتىن. «باستاپقىدا استانانىڭ اۋى­سۋىن تۇسىنبەگەندەر كوپ بولدى. «قىسى سۋىق, جازى سالقىن, ماساسى كوپ, جەرى باتپاق ول قالادان نە الامىز؟» دەگەن سوزدەردى تالاي-تالاي ەستىدىك. تۇرمىستىڭ اۋىرتپالىعىن كورىپ, ۋاقىتىندا زەينەتاقىسى مەن ەڭبەكاقىسىن الا الماي وتىرعان حالىقتىڭ ءبىر توبى كوپ قارجى استاناعا اۋدارىلىپ, جاعدايىمىز ودان ءارى قيىنداپ كەتەدى دەگەن قورقىنىشقا بەرىلدى. بىراق بارا-بارا حالىق بۇل باستامانىڭ ءمانىن ءتۇسىندى. ەلباسىنىڭ يدەياسىن قىزۋ قولدادى», دەپ جازادى اقمولا قالاسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى, ەلباسىنىڭ استانانى كوشىرۋ يدەياسىن العاش قىزۋ قولداۋشىلاردىڭ ءبىرى, مارقۇم امانجول بولەكباەۆ. ارينە, ءدال قازىر استانانى اقمولاعا كوشىرۋ يدەياسىنا بارلىق جۇرت «قولپ» ەتىپ, بىردەن قولداۋ كورسەتكەندەي كورىنەدى. ءتىپتى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ جانىندا جۇرگەن, پارلامەنت مىنبەرىنەن جالىندى ءسوز سويلەيتىن جاناشىر قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ىشىنەن دە «بۇل ماسەلە ءدال قازىر قاجەت پە, كەيىنىرەك قولعا السا دا بولماس پا ەدى», دەپ كۇدىك ايتۋشىلار از بولعان جوق. اقمولانىڭ «بالاققا جارماسقان باتپاعى مەن ىزىڭداعان ماساسىن» كولدەنەڭ تارتىپ, استانانى اۋىستىرۋ «قاسىرەت كەزىندەگى توي تويلاۋ» دەپ ارانداتۋشىلار مەن بۇرا تارتۋشىلاردىڭ بولعانى دا جاسىرىن ەمەس. تاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا جاريالاعان جاس مەملەكەتتىڭ جەر كولەمى دە سىرتقى جانە ىشكى سۇقكوزدەردىڭ ويىنا مازا بەرمەدى. سول كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە جاپپاي قۇرىلا باس­تاعان سلاۆيان قوعامدارى مەن كازاچەستۆو جا­ساقتارى ا.سولجەنيتسيننىڭ («كاك وبۋسترويت روس­سيۋ») ساۋەگەيلىگىنە سەنىپ, كەڭەستىك كەڭىس­تىك­تەن ايىرىلىپ, بارماعىن شايناپ وتىرعان م.گور­با­چەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ سولتۇستىك بەس وبلىسى رە­سەيگە تيەسىلى...», دەپ وتقا ماي قۇيعان ساندى­را­عىنا ەرىپ, جەر داۋىن اشىق جەلباۋىزداتا باستادى. ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرىندە, ونىڭ ءىشىن­دە تسەلينوگرادتا جاعداي شيەلەنىستى سيپات الدى. پرەزيدەنت – مەملەكەتتىك, بۇكىلحالىقتىق تۇلعا. پرەزيدەنت ءۇشىن ەگەمەندىك كوكسەگەن قازاق­تار دا, بۇرا تارتقان كازاكتار دا ءبىر. ءبارى ءبىر مەم­لەكەتتىڭ تولىق قۇقىلى ازاماتتارى. ولار­دىڭ ارقايسىسىنىڭ مۇددەسى مەملەكەت باسشى­سىنىڭ الدىندا توعىسىپ, تولىققاندى دۇرىس شەشىم تابۋعا ءتيىس. ەندەشە, «ەلىم» دەپ ەلجىرەگەن ەلباسىنىڭ سول كەزدە قابىلداعان ءاربىر شەشىمىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قانشالىقتى زور, سالماعىنىڭ قانداي اۋىر بولعانىن پايىمداۋ قيىن ەمەس. بۇگىن ويلاپ قاراساق, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز توڭىرەك تۇگەل ۇلتارالىق قاقتىعىس ورتىنە ورانعان سول كەزەڭنىڭ وزىندە-اق ەلىمىزدەگى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ بۋىرقانعان مۇددەلەرىن, ۇلتتىق اساۋ سەزىمدەرىن «استانا يدەياسى» ارقىلى ءبىر ارناعا توعىستىرا ءبىلىپتى-اۋ! استانا يدەياسى – بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگىن بەرىك ەتكەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى بولىپتى. استانا يدەياسى – ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنىڭ بولاشاققا دەگەن نىق سەنىمىنىڭ باستاۋىنا اينالىپتى. «...بۇگىن پارلامەنتتىڭ پلەنارلىق ءماجىلىسى ءوتتى. دەپۋتاتتار كۇن ءتارتىبىن بەكىتىپ, مەنىڭ استانانى كوشىرۋ تۋرالى باياندامامدى تىڭدادى. پارلامەنتاريلەردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ قايتاردىم. ماسەلە, تالقىلانعاننان كەيىن تاريحي شەشىم قابىلداندى. استانانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىم, ءسويتىپ, قولداۋ تاپتى», دەيدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە وتكەن جوعارى كەڭەس سەسسياسىن ەسكە الىپ. ءيا, ەندى ءبىز ەلوردامىز استانا تۋرالى ايتقاندا, ەڭ الدىمەن 1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىن ەسكە الامىز. ويتكەنى, ءدال سول كۇنى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاعىن تۇعىرلاندىرعان ۇلى تاريحي تاڭداۋ جاسالدى. ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «بۇل تاڭداۋدا تاۋكەنىڭ كورەگەندىگى مەن ابىلايدىڭ ۇلىلىعى, ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان بيلەردىڭ دانالىعى مەن 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ۇلتتىق قادىر-قاسيەت دەگەننىڭ نە ەكەنىن كۇللى الەمگە پاش ەتكەن سول ءبىر جاس جۇرەكتەردىڭ قاھارماندىعى توعىسىپ جاتىر. بۇل تاڭداۋدا ءوز تاعدىرىنىڭ قوجاسى بولۋى ءۇشىن ءومىرىن قيعان ميلليونداعان قانداستارىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرى بار». ويتكەنى, ءدال سول كۇنى جاھاندىق وركەنيەت بيىگىندەگى وتىزدىق شوعىرىنا ۇمتىلعان قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنا ۇلى كوشتىڭ العاشقى لەگى بەت الدى. 1997 جىل, 10 جەلتوقسان ۇلى كوش الماتىدان اقمولاعا بەت الدى. اقمولا قالاسى رەسمي تۇردە استانا بولىپ جاريالاندى 1997 جىلعى 10 جەلتوقساننان باستاپ اقمولا قالاسى رەسمي تۇردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى بولىپ جاريالاندى. بىرقاتار باسىلىمدار جاڭا استاناعا جول تارتقان ۇلى كوشتىڭ شىرقاۋ شەگىن ءدال وسى كۇنمەن بايلانىستىرادى. بىراق ول ءسال ەرتەرەكتەۋ, 1997 جىلدىڭ 8 قاراشاسىنداعى قازاق ەلىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن الماتىدان جاڭا استانا – اقمولاعا اكەلۋدەن باستالعان ەدى. ەگەمەن ەلدىڭ ەستەلىك شەجىرەسىندە ايشىقتى ورىن الاتىن سول ءبىر كۇننىڭ تاريحي وقيعالارى ايناداعىداي ءالى كوز الدىمىزدا... ارقانىڭ ايازدى تاڭى الاۋلاي اتتى. قاراشانىڭ تومەننەن توگىلگەن كۇنى ارايلانىپ, قىزۋىن قانشا شاشقانىمەن قىتىمىر ايازدىڭ بەتىن قايتارا المادى. الايدا, ورتالىق الاڭعا جينالعان جۇرتتىڭ كوتەرىڭكى كوڭىلىنە اۋا رايى كىربىڭ تۇسىرە الار ەمەس. قايتا بەتتى وپكەن ارقانىڭ شىڭىلتىر ايازىمەن جۇزدەرى نۇرلانىپ, بال-بۇل جانعان حالىق قۋانىشىندا شەك جوق. اسقاق اۋەن اشىق اسپاندى كەرنەپ كەتتى. ورتالىق مىنبەرگە ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ زايىبىمەن, سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ سەناتى مەن ءماجىلىس توراعالارى, ۇكىمەت, پارلامەنت مۇشەلەرى كوتەرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا رەسپۋبليكالىق گۆارديانىڭ قولباسشىسى ءسات توقپاقباەۆ مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ ەتالوندارى جاڭا استاناعا جەتكىزىلگەندىگى تۋرالى باياندادى. وسى ساتتە الاڭنىڭ ەكى قاپتالىنان رەسپۋبليكالىق گۆارديانىڭ قۇرمەتتى قاراۋىلى – تۋدىڭ, ەلتاڭبانىڭ جانە ەلباسى رامىزدەرىنىڭ بەلگىلەرىن الىپ, مىنبەگە قاراي سالتاناتپەن قوزعالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇيرىعى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى اۋەنىمەن ءبىر مەزگىلدە پرەزيدەنت سارايىنىڭ كۇمبەزدى شاڭىراعى مەن ۇكىمەت ءۇيىنىڭ ۇستىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋى كوتەرىلدى. زەڭبىرەكتەردەن اسپانعا 21 مارتە وق اتىلدى... ال 1997 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اقمولاداعى رەزيدەنتسياسىنىڭ كۇمبەزدى زالىندا ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ بىرلەسكەن ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى وكىمەت ورگاندارى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ قابىلداپ, بۇدان بىلاي جانە عاسىردان-عاسىرعا, وسىندا ۇلان-بايتاق ەلدىڭ كىندىگىندە حالىق تاعدىرى ءۇشىن ومىرشەڭ ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداناتىندىعىن, بۇل جەردە ەندى وتانىمىزدىڭ جۇرەگى سوعاتىندىعىن, وسى جەردەن قازاقستان ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ تابالدىرىعىندا ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن ايقىندايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءدال سول كۇنى, ياعني 1997 جىلعى 10 جەلتوقساندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ادىلبەك جاقسىبەكوۆ جاڭا ەلوردا – استانا (اقمولا) قالاسىنىڭ العاشقى اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. جول باستاۋشىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قاشاندا جەڭىل بولىپ كورگەن ەمەس. استانانىڭ ناعىز ىرگەتاسى قالانعان العاشقى كۇردەلى التى جىلدا ادىلبەك جاقسىبەكوۆ قالا اكىمى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. بۇگىندە دە ول قازاقستاننىڭ تاجىريبەلى ساياسي جانە مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە جاۋاپتى لاۋازىمدار بيىگىنەن كورىنىپ, ەلباسى سەنىمىن شىنايى اقتاپ كەلەدى. سول شىنايى سەنىمنىڭ ءبىر دالەلى, مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – اقمولا قالاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – استانا قالاسى دەپ قايتا اتاۋ تۋرالى» جارلىعىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنىڭ اكىمىنە تاپسىرعان بولاتىن. تالاي-تالاي تاريحي سىنداردان سۇرىنبەي وتكەن قالا شەجىرەسىنە كىرەۋكەلى كولەڭكە تۇسىرگەن «تسەلينوگراد» اتاۋىنان قۇتىلىپ, تۋعان قالاسىنىڭ تاريحي اتىنا ەندى عانا قول جەتكىزگەن تۇرعىنداردىڭ جاڭا اتاۋعا توسىرقاي قاراۋى زاڭدى ەدى. ادىلبەك جاقسىبەكوۆ باس قالانىڭ جاڭا اتاۋى تۋرالى تۇسىنىكتەمەسىندە قالانىڭ اتىن وزگەرتۋدەگى ناقتى سەبەپتەردى تۇيىندەي كەلىپ, «...بۇل اتاۋدىڭ ءوزى 1998 جىلعى 10 ماۋسىمداعى استانانىڭ حالىقارالىق رەسمي تۇساۋكەسەرىنىڭ بارىسىندا قالانىڭ نىشانىنا اينالىپ, استانالاردىڭ الەمدىك تىزبەسىنە جۇزەگە اسقان اقيقات رەتىندە ەنەتىندىگىن», اتاپ كورسەتتى. ورىندى تۇجىرىمدى حالىق ءتۇسىندى, تاۋەلسىز ەلدىڭ ءتول ەلورداسىنىڭ «استانا» اتاۋىن تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتتى. 1998 جىل, 10 ماۋسىم استانانىڭ حالىقارالىق  تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ەلوردانىڭ جۇلدىزدى ءساتىنىڭ تۋعانى جاھانعا جاريالاندى قازىر تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا استانانى تانىمايتىن, وسى جىلدار ىشىندە استاناعا ات ءىزىن سالماعان تۇلعا قالمادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. باتىس پەن شىعىس وركەنيەتىن جالعاستىراتىن التىن كوپىر اتانعان ارۋ استانانىڭ بارشا الەمنىڭ تولعاقتى تۇيىندەرىن تالقىلايتىن جاھاندىق ورتالىققا اينالعانى ايداي اقيقات. وعان ەلوردامىزدا ەقىۇ ءسامميتى, ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى, يكۇ فورۋمى, الەمنىڭ 80 ەلىنەن مىڭداعان ساراپشىلار قاتىسقان ءىح استانا ەكونوميكالىق فورۋمى, كۇنى كەشە الەمنىڭ 40 ەلىنەن دەلەگاتتار قاتىسقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەزەكتى V سەزىنىڭ وتكەنى تولىق دالەل. حالىقارالىق ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءدۇبىرلى ورداسىنا اينالعان استانانىڭ بۇل ءداستۇرلى ەستافەتاسى, اماندىق بولسا, ەندى – بۇكىلالەمدىك كورمەلەر الاڭى – ەكسپو-2017-گە ۇلاسادى. جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتاتىن – «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ قىزمەتىمەن جالعاسادى. ال سول ءبىر كۇندەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي استاناسى بولىپ جاريالانعانىنا جارتى جىل عانا تولعان استانانى 1998 جىلى حالىقارالىق ارەنادا تانىس­تىرۋ كەرەك-اق ەدى. سول ءۇشىن دە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 1998 جىلعى 10 ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىنىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى. «اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن. اتام قازاق اعىنان جارىلا قۋانعان, شاتتىقتان ماسايراعان ساتكە وسىلايشا انىقتاما بەرگەن. ەلىمىزدىڭ باس قالاسى استانانىڭ تۇساۋكەسەرى بولعان 10 ماۋسىم تاريح قويناۋىنا وسىنداي ءمانى زور قىرىمەن ەندى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جاسالعان بۇل قادامنىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىنە جيىرمادان استام ەلدەن كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرى جوعارى باعا بەرۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. مۇنىڭ ءوزى تاۋەلسىزدىگىمىزدى مويىنداۋدىڭ, قولداۋدىڭ ءبىر كورىنىسى ەمەس پە؟!» دەپ تەبىرەنىپتى «ەلوردا كۇللى الەمگە تانىلعان كۇن» اتتى ماقالادا «ەگەمەننىڭ» تىلشىلەرى («ەگەمەن قازاقستان», 13 ماۋسىم, 1998 جىل). حالىقارالىق تۇساۋكەسەردىڭ ءمانى ءتول ەلوردامىزدى الەم جۇرتشىلىعىنا بارىنشا تانىس­تىرۋ بولسا, 10 ماۋسىمداعى شارا جۇكتەلگەن مىندەت مەجەسىنەن شىقتى. جوعارىدا ايتىلعانداي, تۇساۋكەسەرگە قاتىسقان 20-دان استام مەملەكەتتىڭ دەلەگاتسيالارىمەن بىرگە, ەسىمدەرى الەمگە تانىمال يتاليان ءانشىسى توتو كۋتۋنونىڭ, «مودەرن توكينگ» توبىنىڭ, اننا ۆەسكي مەن فيليپپ كيركوروۆتىڭ, لايما ۆايكۋلە مەن روزا رىمباەۆانىڭ استانالىق ساحنادان تابىلۋى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىنىڭ شىن تۇساۋى كەسىلگەن جۇلدىزدى ءساتىنىڭ تۋعانىن جاھانعا جاريا ەتتى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوك تۋى قازاقتىڭ كيەلى مەكەنى – سارىارقانىڭ قاق توسىندە, توعىز جولدىڭ تورابىندا جەلبىرەدى. دوس ءسۇيسىندى, دۇشپان كۇيىندى. وسىناۋ جاھانعا جاريا ەتكەن تۇساۋكەسەر ارقىلى الىپ دالانىڭ يەسى ۇلى دالا پەرزەنتتەرى – قازاق حالقى ەكەندىگىن, ول حالىق ءوزىنىڭ قولىنا تيگەن قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىن ماڭگى قاستەرلەيتىندىگىن, ەندى ەشقاشان ەشكىمگە ءتىلىن, ءدىنىن, جەرىن قورلاتا المايتىنىن ايداي الەمگە ارتىق ايقايسىز اشىق مالىمدەدى. ەل استاناسىن الاتاۋ باۋرايىنداعى ارۋ قالا الماتىدان ارقاداعى شاعىن قالا اقمولاعا كوشىرۋ يدەياسىن العاش جارىققا شىعارعاندا ەلباسى: «جاڭا استانا ەلدىگىمىزدىڭ ايبىنى بولادى, قۇرىلىس سالاسى وركەندەيدى. ول ءوندىرىستىڭ بارلىق سالاسىن قارقىندى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. استانا ەكونوميكامىزدىڭ لوكوموتيۆى بولادى. ءالى-اق ارقا توسىندە الەمدە تەڭدەسى جوق قالا تۇرعىزامىز», – دەگەن ەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سۇڭعىلا ساۋەگەيلىگىن تاعى دا تاريح تارازىلادى, ۋاقىت دالەلدەدى. سارىارقا توسىندە ءححى عاسىر عاجايىبى – ارمان قالا قانات جايدى. الەم تانىعان ەلوردامىزدىڭ اجارى مەن سالتاناتى ەگەمەن ەلدىڭ ايبىنىن اسقاقتاتتى. استانانىڭ دامۋىنا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىنىڭ تۇرعىندارى ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ءوز كەزەگىندە استانا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى دامۋىنا ىقپال ەتكەن قوزعاۋشى كۇشكە اينالدى. استانا قالاسىنىڭ وتكەن جىلى ناقتى وڭىرلىك ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 4 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى. حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 1998 جىلعى 186,8 مىڭ تەڭگەدەن 2015 جىلى 5286,1 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ەلوردانىڭ قازىعى قاعىلعان 18 جىل ىشىندە قالامىزدا جالپى كولەمى 15430,1 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وتكەن 18 جىل ىشىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 300 مىڭ ادامنان 1 ميلليون ادامعا دەيىن ءوستى. باس قالامىزدىڭ 18 جىلدىق تۋعان كۇنى قارساڭىندا استانالىق جاس وتباسى, «استانا-رەك» مەكەمەسىنىڭ مامانى ولجاس مۇحامەدياردىڭ شاڭىراعىندا استانانىڭ ميلليونىنشى تۇرعىنى, قىز بالا دۇنيە ەسىگىن اشتى. سوناۋ ءبىر 1998 جىلى, ياعني ەلوردانى جاسىل جەلەك جامىلعان الاتاۋ باۋرايىنان اقسەلەۋلى اقمولاعا كوشىرۋدىڭ العاشقى ساتىندە ەلباسى ەلىمىزدىڭ باس قالاسىن بولاشاقتا ورمان كومكەرگەن, گۇلمەن كەستەلەنگەن جاسىل ايماققا اينالدىرۋ جونىندەگى قيال-عاجايىپقا ۇقساس باعدارلاماسىن باستاپ ەدى. ەلباسى باعدارلاماسى ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستاعان ۋاقىتتان بەرى 70 مىڭ گەكتار القاپقا ونداعان ميلليون اعاش وتىرعىزىلدى. قازىر اتتى كىسى جاسىرىنا الاتىن استانا ورمانى قالادان 60 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان شورتاندى باعىتىنداعى تابيعي ورمانمەن قوسىلىپ, تۇتاسىپ ۇلگەردى. 2020 جىلعا تامان استانا ورمانىنىڭ اۋقىمى 100 مىڭ گەكتاردان اسادى دەپ بەلگىلەنگەن. ءسويتىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولدان جاسالعان استانا ورمانى كۇننەن-كۇنگە قاناتىن كەڭ جايىپ, سالقىن سامال ەسكەن ساياباققا اينالۋدا. استانا – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ سيمۆولى. ەلىمىزدىڭ ەلورداسى استاناعا قونىس اۋدارعاننان بەرگى وتكەن 18 جىل مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن, گەوساياسي ەركىندىگىن, تەرريتورياسىنىڭ مىز­عى­ماس­تاي بەرىكتىگىن, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى دامۋ ستراتەگياسىن قامتاماسىز ەتكەن قازاقستان تاري­حىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭ بولىپ تابىلادى. ەندى قازاقستاننىڭ شىنايى تاۋەلسىزدىگى مەن ەگەمەندىگىن پاش ەتكەن استانادا قازاقستان حال­قىنىڭ عاسىرلاردان عاسىرلارعا جالعاساتىن ويى مەن مۇددەلەرى, ارمانى مەن ماقساتتارى ءىس جۇزىنە اسىرىلا بەرمەك. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»