جيىرما بەس – حالىق اقىندارىنىڭ, جىراۋلارىنىڭ اۋزىنان تۇسپەگەن, جاس كۇنىن, شات كۇنىن ساعىنتقان قيماس, اڭسايتىن, كوكسەيتىن ءتىپتى وكسيتىن جىلدار. جيىرما بەس – جاستىقتىڭ سيمۆولى, جىگىتتىڭ ناعىز تولىسقان, بۇلا جاسى. جيىرما بەس دەگەندە جالىنداعان جاستىق, جارقىلداعان ءومىر, لاپىلداعان سەزىم كوزىڭە ەلەستەيدى. سول قاسيەتتى جيىرما بەسكە, جىگىتتىڭ تولىسقان جاسىنا كەشە عانا تاۋەلسىزدىگىن العان قازاقستان دا كەلىپ قالدى. العان اسۋى كوپ, الارى ودان دا كوپ جالىنداعان جاس ەلمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ سيمۆولى بولعان استانا 25-تەگى جىگىتتەي جىگەرلەنەدى. قانداي باسەكە, كۇرەس بولسا دا تۇسۋگە مەن دايىن دەپ ەكى ءبىلەگىن سىبانىپ, ەشتەڭەدەن بەتى قايتپاعان, تايىنبايتىن بالۋان سياقتى.
الايدا, كەشەگىنى ۇمىتپاي, ۇنەمى ەسكە الىپ وتىرساق قانا بۇگىنگىنى باعالاپ, الداعىنى ارداق تۇتارىمىز ءسوزسىز. وسى الاڭسىز دۇنيەگە قالاي كەلىپ ەدىك دەگەندە كوز الدىمىزعا الدىمەن 1991 جىل ورالادى.
قايتالاۋ بولسا دا ەسكە سالا كەتەيىك, ول كەزدە قازاقستان ەكونوميكاسى ءىس جۇزىندە شاشىلىپ قالعان كۇيدە ەدى. بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ اراسىنداعى شارۋاشىلىق بايلانىستاردىڭ شورت ءۇزىلۋى, الىس شەتەلدەرمەن ەشقانداي ىسكەرلىك قاتىناستاردىڭ بولماۋى, التىن-ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەردىڭ شاعىندىعى, تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋشىلىق – مىنە, وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىگىن جاڭا جاريالاعان قازاقستاننىڭ نارىق الەمىنە ەنەردەگى الدىنا تارتىلعان اۋىرتپالىقتار ەدى. ءوندىرىس بارىنشا قۇلدىراپ, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋاردىڭ ءوزى تاپشى بولىپ, بۇكىل ەل قيىن جاعدايدا كۇن كەشۋدە-ءتىن.
كەلەسى جىلدار جاعدايدى ءتىپتى كۇردەلەندىرە ءتۇستى. 1992-1995 جىلداردا كوپتەگەن نارسەنى قۇرباندىققا شالىپ, ەلدى قايتسە دە تىعىرىقتان الىپ شىعۋ ءۇشىن كۇرەسۋگە ارنالدى. سىرتتان شيكىزات نەمەسە قۇراستىراتىن بۇيىمدار الا الماعان, ال دايىن ونىمدەرىن ەشقايدا وتكىزە الماعان جۇزدەگەن كاسىپورىن ءوز جۇمىسىن توقتاتتى. 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا ونەركاسىپ ءوندىرىسى ەكى ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ءۇش ەسە تومەندەدى.
ەكونوميكالىق ءتۇپسىز داعدارىس جاپپاي جۇمىسسىزدىقتى تۋدىردى جانە ماتەريالدىق بايلىقتىڭ شەتسىز-شەكسىز ازايۋىنا اكەلدى. حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعى كەدەيشىلىكتىڭ شەگىنە جەتتى. 1995 جىلعى ورتاشا ەڭبەكاقى 1991 جىلعى دەڭگەيدىڭ 35 پايىزىن عانا قۇرادى. جىل سايىنعى ينفلياتسيا كورسەتكىشى 2 مىڭ پايىزعا شىقتى. اقشانىڭ قۇنى ادامداردىڭ كوز الدىندا قۇلدىراپ بارا جاتتى.
حالىقتىڭ ءبىرشاما بولىگى كۇيزەلىسكە ۇشىراپ, دەپرەسسيالىق كوڭىل كۇي ورنادى, كوپتەگەن وتباسىلار اجىراستى, بالالار كۇتىمىنە كوڭىل بولىنبەي, انالار الا قاپشىق ارقالاپ كەتتى. الكوگوليزم مەن ناشاقورلىق بۇرىنعىدان دا كوبەيدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان تولىق قامتىلماعاندىقتان قىلمىس الەمىنىڭ ىقپالىنا ءتۇستى. قوعامداعى ونسىز دا تايعاناپ تۇرعان تۇراقتىلىقتى راديكالدى كوزقاراستاعى قوزعالىستار مەن كەيبىر ساياسي پارتيالار دا شايقاۋعا تىرىسىپ باقتى. جىل سايىن جۇزدەگەن مىڭ ادام جىلى قونىس ىزدەپ, سىرتقا اعىلدى.
ەڭبەكاقى, زەينەتاقى, وتەماقى تولەۋ سياقتى قاجەتتى قارجىلىق ءتولەمدەردىڭ ءوزى بولماعان سوڭ عىلىم, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت سالالارىنىڭ جاعدايلارى قۇلدىراپ كەتتى. مەكتەپتەر, بالاباقشالار, اۋرۋحانالار, شيپاجايلار, كىتاپحانالار مەن كينوتەاترلار جابىلىپ جاتتى.
ارينە, مۇنداي جاعدايلار پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە شاڭىراعىن جاڭا كوتەرگەن تاۋەلسىز رەسپۋبليكالاردىڭ بارىندە دە بولدى. كورشىلەس قىرعىز, وزبەكتەر دە ەكونوميكالىق تىعىرىقتى باستان كەشىپ جاتتى. ونداعى جاعدايلار دا بىزگە ۇقساس ەدى. بىراق ولاردىڭ بىزدەن ءبىر ماڭىزدى ارتىقشىلىعى بولدى.
1991 جىلدىڭ قارساڭىندا وزبەك-ستانداعى جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ۇلەسى بارلىق حالىقتىڭ – 72 پايىزى, ءتىپتى وزدەرى دە از دەپ ەسەپتەلگەن قىرعىزداردىڭ ۇلەسى دە ءوز ەلىندە – 53 پايىز ەدى. بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەرگىلىكتى حالىق ەكەنىن كورسەتەدى. وزگەلەر كوشسە دە جەرگىلىكتى حالىق ەشقايدا قوزعالعان جوق, كەرىسىنشە تاۋەلسىزدىك العان سوڭ باسقا رەسپۋبليكالار مەن باسقا ەلدەردەگى قانداستارى بۇلاردا دا ءبىزدەگىدەي ورالا باستادى. سوندىقتان ەڭ باستى قيىندىق – كادرلىق تاپشىلىق دەگەندى بۇلار كورە قويعان جوق.
ال قازاقستاننىڭ جاعدايى مۇلدە باسقاشا ەدى. 1989 جىلعى ساناق بويىنشا ەلدەگى بارلىق 16,5 ملن. حالىقتىڭ 6,5 ملن.-ى عانا قازاق بولدى. بۇل 39,7 پايىز دەگەن ءسوز. 1991 جىلى بۇل ۇلەس ءسال عانا ارتىپ, 40 پايىزدىڭ ۇستىنە شىقتى.
قازاقستان بويىنشا قالا تۇرعىندارىنىڭ 27 پايىزى عانا قازاقتار بولدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ نەگىزگى بولىگى, ياعني 73 پايىزى اۋىلدا تۇردى. وندا دا بىركەلكى ەمەس, مىسالى قىزىلوردا وبلىسى قازاعىنىڭ قالاداعى ۇلەسى 63,2 پايىز بولسا, ءوندىرىس وشاقتارى كوپ ورنالاسقان قاراعاندى وبلىسىندا 18,2., پاۆلودار وبلىسىندا 17,4., سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 12,3 پايىزى عانا بولدى.
دەمەك, ەلدەگى ەڭ ۇلكەن يندۋستريا وشاقتارىنىڭ, ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ باسىندا وتىرعان قازاقتاردىڭ سانى ساۋساقپەن سانارلىق بولاتىنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى ەدى. ءتىپتى, ورتا دارەجەدەگى ماماندار اراسىندا دا بىلىكتى قازاقتار سيرەك بولاتىن.
سوندىقتان, 90-شى جىلداردىڭ باسىنان قازاقتان باسقا حالىقتاردىڭ ءبارى وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا اعىلا باستاعاندا قازاقستان ونەركاسىبىنىڭ تۇرالاپ قالۋى زاڭدى بولاتىن. كوشكەندەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى قالالىقتار بولدى, سونىڭ ىشىندە بىلىكتى ماماندار قاتارى كوپ شىققان نەمىس, ورىس, ۋكراين حالىقتارى وكىلدەرى الدى-ارتىنا قاراماي رەسپۋبليكادان تىس جەرلەرگە اعىلىپ جاتتى. 1989-1999 جىلدار اراسىندا قازاقستان نەمىستەرىنىڭ ۇلەسى 63,1%, ۋكرايندار 38,9%, ورىستار 28,6 پايىزعا ازايدى.
ەگەر جاقىن بولاشاقتا كسرو قۇلاپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن الادى دەگەن بولجام جاسالسا بالكي قازاقستان باسشىلىعى يندۋستريا سالاسىنىڭ كادرلارىن قازاقىلاندىرۋ ساياساتىن ءجۇرگىزگەن بولار ما ەدى, قايتەر ەدى. بىراق ەشكىم دە, ەشقاشان دا تاياۋ ارادا كسرو ىدىراپ, قازاقستان ءوز الدىنا تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ كەتەدى دەگەندى ويلاماعانى, ءتىپتى بولجاماعانى حاق. ول تەك اسۇيدە ەڭ سەنىمدى دەگەن ادامدارعا عانا ايتىلاتىن ارمان, ايتپەسە ءتىپتى ەشكىمگە سەزدىرمەيتىن قيال عانا بولاتىن. كەرىسىنشە, كسرو جىلدان-جىلعا وسى قارقىنمەن وسە بەرەدى, حالىقتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن جاقىنداسۋ تەندەنتسياسى ارتا تۇسەدى دەپ ويلايتىن.
ەكونوميكا مەن حالىق قۇرامىنىڭ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسى وسىنداي بولىپ تۇرعاندا سەپاراتيستىك پيعىلداعى ارانداتۋشىلار دا كوپ كورىنىپ, قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولعانىنا قارسى بەلسەندى ارەكەتتەر جاساي باستادى. جەرگىلىكتى جەرلەر تۇگىل استانانىڭ وزىندە, جوعارى كەڭەستىڭ تورىندە وندايلار ۇندەۋلەر تاراتىپ وتىرعانىن سول كەزدە دەپۋتات بولعان شەرحان مۇرتازانىڭ جازعانى جۋىردا «ەگەمەندە» باسىلدى. («ەق»., «تاۋەلسىزدىك تەكتى ءسوز»., 01.07.2016 ج.) سولتۇستىك, باتىس پەن شىعىس قازاقستانداعى سەپاراتيستەر كوشەلەرگە مىڭداعان ادامداردى الىپ شىعۋدىڭ از-اق الدىندا بولعانىن دا حالىق جاقسى بىلەدى.
مىنە, قازاقستاننىڭ جەكە مەملەكەت بولىپ, دەربەس تۋىن كوتەرەر الدىندا تاعدىردىڭ تارتقان سىيى وسىنداي بولاتىن. ونىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولۋ مۇمكىندىگى جوق دەپ شەشىلمەيتىن پروبلەمالارىن سانامالاپ بەرىپ جاتقان ساۋەگەي ساراپشىلار شەتەلدەردەن دە, ءوز ىشىمىزدەن دە جۇزدەپ تابىلدى. الدىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ باستارىن بىرىكتىرمەيتىن ەڭ ءۇلكەن پروبلەما رەتىندە ونىڭ ەتنوستىق قۇرامىنىڭ ارتۇرلىلىگى ايتىلدى. «جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلەسى حالىق سانىنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيتىندىگى بىلاي تۇرسىن, قوعامنىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق سالالارىنداعى پوزيتسياسى ءالسىز, بەلسەندىلىگى تومەن. بۇل رەسپۋبليكانى ۇستاپ, ەكونوميكالىق كىلتىنە يە بولىپ تۇرعان, الەۋمەتتىك ءتۇيىندەرىنىڭ ءبارىن شەشىپ وتىرعان ورىستىلدىلەر بولاتىن. ەندى ولاردىڭ بەلسەندى بولىگى اۋىپ كەتكەندە قالعان جۇرتتىڭ قاۋقارى وسىنشا الىپ جەردى يگەرىپ, ءوز الدىنا بولەك مەملەكەت بولا المايدى» دەگەن ساۋەگەيلىكتىڭ بەت قاراتپاي تۇرعان كەزى بولدى.
ساۋەگەيلىكتىڭ ءبىر سارىنى قازاقستاننىڭ كوپ كونفەسسيالىعىن قامتىدى. وندا يسلام مەن حريستيان ءدىنى اعىمدارىنىڭ اراسىنداعى قايشىلىقتاردى رەتتەۋگە, ورتاق ءتىل تابۋعا رەسپۋبليكانىڭ قاۋقارى جەتپەيتىنى ايتىلدى. ەكونوميكانىڭ سارىۋايىمعا سالىنعان ساراپشىلارى تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىراتىن مۇمكىندىك جوق, نارىقتىق قاتىناستاردىڭ سىرىن مەڭگەرەتىن كادرلار قالىپتاسپاعان, الەمدىك مۇحيت جولىنان الىس جاتقاندىقتان ساۋدانىڭ ءتيىمدى جولمەن دامۋىنا مۇمكىندىك جوق دەگەن سارىنداعى ساراپتامالارىن قارشا بوراتىپ, باسشىلار مەن مامانداردى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىردى. تاعى ءبىر ساۋەگەيلەر قازاقستاننىڭ تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك وشاقتارعا جاقىن ورنالاسقان ۇلان-بايتاق جەرگە يە بولىپ وتىرعانىن ايتىپ, سولاردىڭ اسەرىمەن رەسپۋبليكا ەسىرتكى تاراتۋ وشاعىنا, ودان ءارى ۇلتارالىق كيكىلجىڭ مەن كونفەسسياارالىق قاقتىعىستاردىڭ قازانىنا اينالاتىنىن سارناپ, اۋىز جاپپادى.
وسىنداي قيىندىقتىڭ قۇرساۋىنان ءبىز قانداي قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن قۇتىلىپ, امان شىعىپ كەتتىك دەگەندى سانالى دەگەن ادامنىڭ ءبارى دە بۇگىن ەستەن شىعارماي ويلانۋى كەرەك. سوندا عانا ونىڭ قادىرىن بىلەتىن بولامىز.
سارناعان ساۋەگەيلىكتىڭ ءبىرى دە ورىندالماي, قازاقستان اياعىنان امان-ەسەن تىك تۇرىپ, بۇگىنگى كۇنى الەم تانىعان ەڭسەلى ەلگە اينالدى. وسىدان اسقان ەرلىك بار ما؟
بىزدىڭشە, ەلدى وسىنداي كۇيگە جەتكىزگەن اۋەلى اللا, سوسىن قازاق حالقىنىڭ دانالىعى. قانداي قيىنشىلىق بولسا دا قازاق حالقى ءتوزىمدىلىكپەن كوتەرە ءبىلدى, سانالارىندا وزدەرى سەزىنە قويماعان: «بۇدان دا قيىن شاقتا ءومىر سۇرگەنبىز, ال ەندى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن بارىنە دە شىدايمىز, ءتانىمىز تۇگىل جانىمىز كەرەك بولسا دا ونى دا سالدىق وسى جولدىڭ مۇراتى ءۇشىن» دەگەن ۇلتتىق يدەيا قالىپتاستى. سول دانا جۇرتتىڭ اراسىنان شىققان سارا باسشى دا حالىقتىڭ ەڭ تۇنىق, قايناعان ورتاسىنان ءوسىپ شىققان جان ەدى.
ەلباسىنىڭ ءوزى سول قىسىلتاياڭ شاقتاردا: «قانشا قيىندىق كورسە دە, ابزالدىعى مەن سابىرلىلىعىن, باسقا حالىقتارعا دەگەن سىي-قۇرمەتىن ساقتاي بىلگەن حالىقتى, قازىرگىدەي قيىر-شيىر تاريحي سىن كەزەڭدە ءوزىم اجىراماس بولشەگىنە اينالىپ وتىرعان اسىل جۇرتىمدى, ءححى عاسىر تابالدىرىعىنان اتتاپ, ءوز تالايىن تاعى ءبىر سىناپ كورگەلى وتىرعان تاۋەكەلشىل ۇلتىمدى قالاي عانا ماقتانىش ەتپەسپىن؟! قالايشا باس يمەسپىن؟!» دەپ تەبىرەنە جازدى. (ن.نازارباەۆ., «جىلدار مەن ويلار», «الماتىكىتاپ», 2013 ج.)
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءىسكەرلىگىن, كورەگەندىگىن, ديپلوماتيالىق شەبەرلىگىن, پراگماتيزمىن جانە ت.ب. قاسيەتتەرىن ەمەس, وسى ماقالادا تەك قازاقى قالپىن عانا ايتقىمىز كەلىپ وتىر. جوعارىدا اتالعان ءبىر ەمەس, بىرنەشە ۇرپاقتىڭ الدىنا تارتىلعان اۋىر سىباعانى از جىلداردا ەڭسەرۋىنىڭ باستى سىرىنىڭ ءبىرى وسى قاسيەتىنەن دەگىمىز كەلەدى. سوندىقتان وسى ماسەلەگە توقتالىپ كورەلىك.
ول حالىقپەن وڭاي ءتىل تابىستى, ونىڭ سوزدەرىنىڭ ءبارى تۇسىنىكتى, تالابىنىڭ ءبارى ورىندى ەكەنىن قازاق قاپىسىز مويىندادى. قازاقپەن بىرگە ءوسىپ, بىتە قايناسقان, ونىڭ اسىل قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى دە سولاي جاسادى. پرەزيدەنت بارلىق ىشكى امالدارى مەن سىرتقى قاتىناستارىندا قازاقتىڭ كەڭپەيىلدىگىن, مول مەيىرىمىن ۇستاندى, «تاسپەن ۇرعاندى اسپەن ۇر» دەيتىن دانالىعىن باسشىلىققا الدى. ەرەگەسكەندەرگە دە ەسەسىن جىبەرمەي, كىسىلىگىنەن جاڭىلماي, كىشىلىگىمەن جەڭىپ الدى. حالىق اراسىندا تەلى مەن تەنتەك بولماي قويمايدى, انە ءبىر جىلدارى جانعا تيەتىن سەپاراتيستىك سوزدەر ەستىلگەندە دە بيىكتەن تابىلىپ, تۋىسقان حالىقتاردىڭ تۋىن جىعاتىن سوزدەرگە قۇرىق بەرمەدى. اسىرەسە, وسى ەتنوسارالىق توزىمدىلىكتى ساقتاۋدا ن.نازارباەۆتىڭ قازاقى ۇلگىسى بۇكىل الەم ۇيرەنەتىن ۇردىسكە اينالدى. ونى وسى سالانىڭ تالاي سىرالعى, بىلىكتى ماماندارى دا مويىنداپ ءجۇر.
ءبىزدىڭ ەلباسى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ازۋىن ايعا بىلەگەن رەسەيدىڭ گورباچەۆ پەن ەلتسين سياقتى ەكى باسشىسىنان كەيىنگى تانىمال ليدەر بولعانىن بىلەمىز. ءبىر كەزدە ماسكەۋلىك جۋرناليستەردىڭ ءبارى ونىڭ ايتقان ءسوزىن, تاراتقان لەبىزىن جازىپ الۋعا جانتالاساتىن. سونداي سۇڭعىلا ءجۋرناليستىڭ ءبىرى ەردىڭ بويىنداعى ەلدىكتىڭ ءبارى ۇلتتىق ۇستانىمىنان ەكەنىن جاڭىلماي تانىپ, تۇسىنبەسە دە قازاقشا ءبىر سوزدەر ايتىڭىزشى دەپ جاتا كەلىپ جابىسقان ەدى. ۇلت دەگەندە ۇيىمايتىن جان بار ما, نۇرەكەڭ دە ەمىرەنىپ كەتىپ, اتا-بابادان قالعان جەرىمىزدى امان ساقتاپ, ەلىمىزدى كوركەيتۋ مىندەتىم دەگەن سوزدەر ايتقان. وسى ءسوزدى تۇسىنبەسە دە ارتىنان ماسكەۋلىك جۋرناليست ماعان بەرگەن سۇحباتىنىڭ وزەگى وسى لەبىز بولدى دەپ باعالاعان.
قولىندا شەكسىز بيلىگى بار ادامنىڭ ۇستامدىلىق پەن شىدامدىلىقتى ساقتاي بىلگەنىنىڭ ءوزى عاجاپ دانالىق قوي. الىسقا بارماي-اق بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە تالاي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءىسى مەن سوزدەرى ۇستامسىزدىققا ۇرىنىپ, سونىڭ كەسىرىنەن ءوز ەلى عانا ەمەس, بۇكىل ايماققا, الەمگە كەسىرىن تيگىزىپ جاتقان مىسالداردى دا كورىپ, ءبىلىپ ءجۇرمىز. مەملەكەت باسشىسى دا پەندە, ونىڭ بويىندا دا ەموتسيا بار, ونىڭ بويىندا دا قانى قىزىپ, جۇگىرىپ تۇرادى. سولاردىڭ اسەرىنە ەلتىمەي, جوعارىدان تابىلا ءبىلۋ – حالىق دانالىعىنىڭ, ناقتى ايتقاندا قازاقى ەستى توزىمدىلىكتىڭ, اسىل سابىردىڭ بويعا بەرىك سىڭگەندىگى.
باسقا تۇسكەن قيىندىقتىڭ ءبارىن باسپاقشىلدىقپەن جەڭەتىن ءابىش اقساقال مەن ءالجان اناداي حالىق وكىلدەرىنىڭ ورتاسىنان شىققان جاننىڭ ءتوزىمدى بولماۋى مۇمكىن دە ەمەس سياقتى. ولاردىڭ دانالىعى: حالىقپەن بىرگە بولىپ, قانداي قيىندىقتى دا قايىسپاي, سابىرمەن كوتەرۋگە ۇندەۋ ەدى عوي. بويىنا سونى سىڭىرگەن بالا دانا بولعان جاسىندا دا سول جولدان تايماي كەلەدى. سوندىقتان ونىڭ بارلىق قاسيەتىنىڭ قاينار كوزى قازاقى قالىپ بولىپ, «تۇعىرىمىز – تىنىشتىق, تىرەگىمىز – تۇراقتىلىق, تىلەگىمىز – تاتۋلىق» بولىپ كەلەدى. وسىدان بيىك ماقسات بار ما؟
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»