ەلباسىنىڭ جىل cايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان جۇرتشىلىقتىڭ جاعىمدى جاڭالىق كۇتەتىنى ءمالىم. ءتىپتى, حالىقتىڭ ءوزى نە كۇتەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتا الماسا دا, «ايتەۋىر ءبىر وزگەرىسكە اسىعادى». بۇل جولعى جولداۋ بىرەۋلەردىڭ ءۇمىت ۇدەسىنەن شىعىپ, سەنساتسياعا قۇشتار كەيبىرەۋلەردىڭ كوڭىلى قوڭىلتاقسىعان كۇننىڭ وزىندە كۇردەلى ۋاقىتتىڭ تالاپتارىن, مەملەكەتتىك ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا باسىمدىق بەرگەن, قيىن ساتتە قىسىلماۋدىڭ جولىن قاراستىرعان جولداۋ بولعان ەدى.
ارينە, ەلدىڭ اۋقىمدى الەۋەتى مەن بۇگىنگى تۇرمىس-تىرشىلىگى جونىندە پىكىر تالاستىرۋعا كىم-كىمنىڭ دە قۇقى بار. دەسەك تە, قازىرگى جاھاندىق داعدارىس تۇرعىسىنان قاراستىراتىن بولساق, قازاقستان الەمنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە ودان تىسقارى قالا المايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەندەشە, قازاق ەلىنىڭ توماعا-تۇيىق ءومىر سۇرە المايتىندىعى ءوز الدىنا, الەمدىك ەكونوميكاعا بايلانعان تۇرمىس-تىرشىلىگىن ەندىگى جەردە قايتا قاراستىرۋىنا تۋرا كەلەدى. قالاساڭىز دا, قالاماساڭىز دا سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرى وسىعان ءماجبۇرلەيدى.
قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان ۋاقىت-سىناقتىڭ تالابى جەڭىل ەمەس. بىراق, اقىرزاماننىڭ اۋىلىنا قوڭسى قونىپ, سالى سۋعا كەتىپ, بەيشارا كۇيگە تۇسۋگە تاعى بولمايدى. «بۇدان قيىن كەزدە دە تويعا بارعانبىز». قايتا الەمدى كەزگەن داعدارىس اتاۋلىنىڭ كەشەگى بارىمىزدى شاشىپ, ۇنەم دەگەندى ۇمىتىپ, ىسىراپ ەتكەن دۇنيەلەرىمىزدى ءجيى ەسكە سالاتىن ءتۇرى بار. نەسيە الىپ توي جاسايتىن قازاقتىڭ ەندىگى جەردە نەسيەنى العان كۇننىڭ وزىندە الدى-ارتىن كەڭىرەك ويلاستىرۋىنا تۋرا كەلەدى. قالاي دەگەندە دە, الاش جۇرتىنىڭ جاقسىلىق دەگەندە شاشۋ شاشىپ, اعايىننىڭ باتاسىن الماي, قۋانىشىن جاقىندارىمەن بولىسپەي, تىرلىگى العا باسا ما؟ ايتسە دە, كۇللى دۇنيە بىتكەن قۋىرىلىپ, ءاربىر تيىنىن ساناپ جاتقاندا, قازاق بالاسى دا ەتەك-جەڭىن جيناپ, «تارتا جەپ تاي قالدىراتىن» كەزەڭ بۇگىن.
سوڭعى وتىز جىل بويى باتىستاعى ادىلەتتىلىك تۋرالى ۇعىمعا قاتىستى امەريكالىق فيلوسوف دجون رولزدىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ ءباسى جوعارى. ايدارىنان جەل ەسىپ تۇر. ولاي ەتەتىندەي دە ءجونى بار. ويتكەنى, فيلوسوفتىڭ ايتۋىنشا, «ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تەڭدىك, مىسالى, بايلىق پەن بيلىك, جالپىعا ءبىردەي پايدا اكەلگەندە جانە قوعامنىڭ مەيلىنشە الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان ادامدارىنىڭ جوعالتقانىنىڭ وتەمىن تولتىرعان جاعدايدا عانا ادىلەتتى بولادى». عىلىمي تۇرعىدان ابدەن ەلەپ-ەكشەلىپ, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە قوناتىن ءباتۋالى پىكىر. سول سەبەپتى, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك تۋرالى ءادىلىن ايتقان فيلوسوفپەن ءسوز تالاستىرىپ بىزگە نە كورىنىپتى. ويتكەنى, الەمدىك وركەنيەتتەگى وزىق ويدىڭ ونەگەسى قازاققا دا ورتاق. ولاي بولسا, بۇل قازاق قوعامى ءۇشىن دە ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە ەرەكشە باسىمدىق بەرەتىن فاكتور بولىپ تابىلادى. ونسىز الاشتىڭ كوشى العا جىلجۋى نەعايبىل.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا كۇرمەۋى قيىن كەزەڭدە الەۋمەتتىك سالاعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. ەڭ باستىسى, اتاۋلى مەملەكەتتىك كومەك ناقتى مۇددەلى ازاماتتارعا, ولاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جانە ناقتى كىرىستەرىن ەسكەرە كەلىپ كورسەتىلمەك. باسقالاي ايتقاندا, قيىن-قىستاۋ ساتتە الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان ادامدارعا مەملەكەت قولۇشىن بەرەدى دەگەن ءسوز.
«ءبىز مۇقتاجدارعا قاشاندا كومەك قولىن سوزىپ كەلدىك. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك ءادىلەتتىلىك بۇرمالانباۋى ءتيىس. ءويتكەنى, ءاربىر الەۋمەتتىك تولەم – بۇل جاي بيۋدجەتكە عانا ەمەس, ءاربىر جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىققا قوسىمشا سالماق. الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك يدەياسى جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتارعا قاتىستى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە اينالماۋى تيىستىگىن ناقتى ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇل – سولاردىڭ اقشاسى!» – دەدى ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا.
مۇقتاج جاندارعا قولداۋ كورسەتۋ – مەملەكەتتىڭ ءمىندەتى. ايتسە دە, «مەملەكەت ءولتىرمەيدى» دەگەن كەشەگى سوتسياليستىك سانانىڭ قازىرگى نارىقتىق قوعامداعى تالاپپەن ۇيلەسىم تابۋى قيىن. ۇناسا دا, ۇناماسا دا جاڭا قوعامنىڭ ءتارتىپ-تارازىسىنا مويىنسۇنۋعا مىندەتتىمىز. جۇگىرىپ ءجۇرىپ ەڭبەك ەتكەندەردىڭ, ىلكىمدىلىك تانىتقانداردىڭ كوشى ىلگەرى وزعاندارىنا دا كۋا بولىپ وتىرمىز عوي. قازىرگى كەزدەگى داۋلەتتىلەردىڭ بارلىعى كولدەنەڭ تابىس ارقىلى بايىدى دەپ ايتار بولساق, كۇناھار بولار ەدىك. قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىزدە تىرلىگىن ۇساق-تۇيەك تاۋار ساتۋدان باستاپ, اق ادال ەڭبەگىمەن تولاعاي تابىسقا جەتىپ, بۇگىندە كومپانيالاردى ۇرشىقشا ءيىرىپ وتىرعان جاندار جەتەرلىك. ال ەلباسىنىڭ «الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك يدەياسى جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتارعا قاتىستى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە اينالماۋى ءتيىس» دەگەنىن ەڭبەك ەتكەندەردىڭ نەسىبەسىنە سالماق سالا بەرمەي, سولار سەكىلدى ەڭبەك ەتۋ كەرەك دەگەن تۇسىنىكتە قابىلدادىق. ەنشىسى بولىنبەگەن ەن قازاقتىڭ ەنە قازانى – قازىنا قارجىسى سالىقتان, ەڭبەك ەتكەندەردىڭ بيۋدجەتكە بەرەشەگىنەن قۇرالادى ەمەس پە. ەندەشە, ەلدىكتىڭ ماسەلەسى دە ەرەن ەڭبەكپەن ۇشتاسىپ جاتقانى ءسوزسىز.
«الەۋمەتتىك ساياساتتاعى مەملەكەتتىڭ باسىمدىعى ادام كاپيتالىن دامىتۋعا كەڭ اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار بولۋى ءتيىس. ءبىز بۇعان دەيىن قابىلدانعان باعدارلامالارعا سايكەس, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن جاڭعىرتۋدى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. مەن 2017 جىلدان باستاپ جاڭا جوبا – «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» باعدارلاماسى باستالاتىنىن جاريالايمىن. ۇكىمەتكە ونى جاساۋعا كىرىسۋدى تاپسىرامىن». قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى جاستار ءۇشىن وسىنداي جاعىمدى جاڭالىقتى جاريا ەتكەنى بەلگىلى.
كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ دەمەكشى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ 2015-2016 وقۋ جىلدارىنا ارنالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە وقۋشىلاردىڭ قابىلدانۋى تۋرالى اقپاراتپەن تانىسقان ەدىك. اتالعان وقۋ جىلىندا ورتا بىلىمنەن كەيىنگى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك كادرلار دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس جايىندا مالىمەت بار ەكەن. ورتا ءبىلىم العاننان كەيىنگىلەردىڭ جالپى سانى 2635 ادام بولسا, ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2460 ادامعا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 175 ادامعا قارجى بولىنگەن. وبلىس كوللەدجدەرىنە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جانە جەتىم بالالاردىڭ ىشىنەن 108 بالا قابىلدانىپتى. سونداي-اق, 16 مۇگەدەك بالا ءبىلىمىن ءارى قاراي كوللەدجدەردە جالعاستىرىپ جاتىر. جاستاردى ەڭبەككە باۋليتىن ماماندىقتار دا ءارتۇرلى. اۋىل شارۋاشىلىعى; سەرۆيس, ەكونوميكا جانە باسقارۋ; قۇرىلىس جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق; ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ; اقپاراتتىق تەحنولوگيالار; تەحنولوگيالىق ماماندىقتار دەيسىز بە, ايتەۋىر, ۋاقىت تالابىنا سايكەس سۇرانىسقا يە ماماندىقتار. ءبىر ءوڭىردىڭ بۇگىنگە دەيىن ادام كاپيتالىن دامىتۋعا قوسىپ كەلگەن ۇلەسى وسىنداي.
ەندى كەلەسى 2017 جىلدان باستاپ جاڭا جوبا – «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» باعدارلاماسى قولعا الىنعان سوڭ, جاستار ناقتى جۇمىس كۇشىن تالاپ ەتەتىن ماماندىقتاردى مەڭگەرىپ, ءوز مۇمكىندىكتەرىن جان-جاقتى ءىس جۇزىنە اسىراتىن بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىقتىڭ ازايۋىنا سەپتىگىن تيگىزسە, ەكىنشىدەن, كاسىبىن تەرەڭ مەڭگەرگەن بىلىكتى دە ءبىلىمدى وعىلانداردىڭ وتانىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ادام كاپيتالىنىڭ الەۋەتى وسىلاي قالىپتاسپاي ما! ادام كاپيتالىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالعان مەملەكەتتىڭ ۇپايى تۇگەندەلەدى.
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»