توڭىرەگىندەگى قاراما-قايشىلىقتار شاعىن سۋبەكتىلەر تاراپىنان نارازىلىق تۋدىرىپ وتىر
سولتۇستىكقازاقستاندىق كاسىپكەرلەردى ءسپيرتتى ىشىمدىكتەردى بولشەك ساۋدادا ساتۋ جانە ساقتاۋ ليتسەنزياسى ءۇشىن الىناتىن جىلدىق الىمعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ قيىن تۇيىنگە اينالىپ بارا جاتقانى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. ونى مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى جانە پروكۋراتۋرا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭى انىق اڭعارتتى.
كاسىپكەرلەر پالاتاسى جەرگىلىكتى فيليالى باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمعا قاتىستى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى تاراپىنان شاعىمداردىڭ كوپتەپ ءتۇسۋى نەگىزسىز ەمەس.
– الدىمەن ايتارىمىز, كاسىپكەرلەر اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسىنىڭ ءوزى دۇرىس قۇرىلماعانىنا ءجيى ارىزدانادى. جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمدى تولەۋ مەرزىمى 2014 جىلى جەلتوقسانعا, 2015 جىلى 20 قاڭتارعا بەلگىلەندى. ودان كەيىن 20 شىلدەگە اۋىستىرىلدى. وسىنداي ءجيى وزگەرىستەر سالدارىنان الىمنىڭ تولەم تەڭگەرمەلىلىگىنىڭ بۇزىلۋ فاكتىلەرى ءجيى ورىن الىپ, بيزنەس سۋبەكتىلەرى شاتاسىپ جاتادى. ماسەلەن, كاسىپ يەسى اقپان-ناۋرىزدا العان ليتسەنزيا ءۇشىن شىلدەدە تۇتاس جىل بويىنا ەسەپتەسۋىنە تۋرا كەلەدى. ال, سالىقتى تولەمەگەنى ءۇشىن الىناتىن ايىپپۇلدىڭ مولشەرىن قاراڭىز, ادامنىڭ توبە شاشىن تىك تۇرعىزادى: 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش.
سول سياقتى ساتىلعان الكوگولدى ىشىمدىكتەردىڭ مولشەرى دە ارقيلى. قاراڭىزدارشى, گيپەرماركەتتەر مەن شاعىن دۇكەندەردىڭ ساۋدا اينالىمى جەر مەن كوكتەي بولعانىنا قاراماستان الىناتىن سالىقتىڭ بىردەي ەكەنى تۇسىنىكسىز. مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ليتسەنزيادان باس تارتۋشىلاردىڭ قاتارى وسە تۇسكەن سىڭايلى, ولار 2 مىڭعا جۋىق. 2015-2016 جىلدارى 600-دەي شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ليتسەنزيانى پايدالانعان. وسىدان-اق بيۋدجەتكە قانشا ءتۇسىم كىرمەي قالعانىن ەسەپتەي بەرىڭىز. الداعى ۋاقىتتا كاسىپكەرلەر ءسپيرتتى ىشىمدىكتەردى بولشەك ساۋدادا ساتۋدى جانە ساقتاۋدى دوعاراتىن بولسا, جاعدايدىڭ كۇردەلەنە تۇسەرى انىق.
ەكىنشىدەن, جىلدىق ليتسەنزيالىق الىم جۇيەسى ەنگىزىلگەنىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ جان-جاقتى جۇرگىزىلمەۋى سالدارىنان سالىقپەن قاتار ايىپپۇل تولەۋشىلەر قاتارى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاق قۇساپ كۇرت كوبەيىپ كەتتى. جانە دە مولشەرىن ايتساڭىزشى–700 مىڭ تەڭگە! مۇنداي ايىپپۇلدى شاعىن كاسىپ يەلەرى ءبىر مەزەتتە وتەي الماسى بەسەنەدەن بەلگىلى. امال جوق, نەسيەگە جۇگىنۋلەرىنە تۋرا كەلەدى, دەدى ءوز سوزىندە پالاتا ساراپشىسى مۇرات جاكەنوۆ.
جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋلارىنشا, ساتىلعان الكوگولدى ونىمدەردەن تۇسەتىن كىرىس 10-12 پايىز توڭىرەگىندە عانا.
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگىنە «ريسك» كاسىپكەرلەر وداعىنىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى دە جۇگىنگەن. ونىڭ توراعاسى يگور ءبۋحونيننىڭ سوزىنە قاراعاندا, پروبلەما بىلتىردان بەرى شەشىلمەي كەلەدى. قازىرگى ەكونوميكالىق قيىندىقتار تۇرعىسىنان العاندا قالالىقتار ءۇشىن دە, اۋىلدىقتار ءۇشىن دە /70 اەك/ ءتيىمسىز. وسى سەبەپتى كاسىپكەرلەردىڭ كوبى ليتسەنزيا الۋدىڭ ورنىنا ساۋدا نۇكتەلەرىن جابۋعا, نە قىزمەتتەرىن توقتاتۋعا ءماجبۇر. بىلتىردان بەرى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلگەن. ول بويىنشا كاسىپكەر ليتسەنزياسى بولا تۇرا, بىراق جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمدى تولەمەگەن جاعدايدا 150 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تولەيدى. ءتۇرلى سەبەپتەر بويىنشا بۇل تالاپتار ورىندالماي جاتادى. مىسالى, كەيبىرەۋلەر ساۋدا نۇكتەلەرىن باياعىدا جاۋىپ تاستاعان. ال ليتسەنزيا وتكىزۋ ءتارتىبىن بىلمەيدى. ويتكەنى, بۇرىن مۇنداي تالاپ قويىلمايتىن. بيىل بيزنەس وكىلدەرىن جاپپاي جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ اكتسياسى باستالىپ, ارقايسىسىنا 742 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەۋ مىندەتتەلىپ وتىر. مىنا «قىزىقتى» قاراڭىز, ءبىر كاسىپكەر ساتۋ نۇكتەسى جانە بيزنەس قىزمەتى بولماعانىنا قاراماستان وراسان زور كولەمدە ايىپپۇل تولەۋىنە تۋرا كەلگەن. باستى سەبەپ ليتسەنزيا وتكىزبەۋىنە كەلىپ تىرەلەدى. تۇسىنىك جۇمىستارىنىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلمەيتىنى جايلى ايتىپ وتىرعانىمىز دا سوندىقتان, دەي كەلىپ, ي. بۋحونين جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمدى مۇلدەم الىپ تاستاۋدى ۇسىندى. ايتپەسە, ەرتەڭگى كۇندەرى سالىق تولەيتىن كاسىپكەرلەر قاتارى كۇرت ازاياتىنىن, جەرگىلىكتى قازىنانى تولتىرۋ ماشاقاتقا اينالاتىنىن كەسىپ ايتتى.
ستاتيستيكا بويىنشا 2015 جىلدان 2016 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن ءسپيرتتى ىشىمدىكتەر ساتاتىن 2 مىڭ بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ 672-ءى ءوز قىزمەتتەرىن توقتاتقان. ياعني ۇشتەن ءبىرى ءوز جۇمىستارىن دوعاردى, جۇمىسسىزدار قاتارى كوبەيدى دەگەن ءسوز. ناتيجەسىندە 73 ميلليون تەڭگە سالىق تۇسپەي قالعان. ال 29,4 ميلليون تەڭگە ايىپپۇلدىڭ 11,4 ميلليونى عانا قايتارىلعان.
– جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمعا قاتىستى فيسكالدىق ساياسات ءوزىن ءوزى اقتاماعانىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. مەملەكەتتىك ورگاندار كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەدى. كەرىسىنشە, بيزنەستىڭ قۇلدىراۋىنا, «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ ورىستەۋىنە سوقتىردى. بىلاي قاراساڭ, بيزنەستىڭ دامۋىنا ىقپال جاساعانداي كورىنگەنىمەن, شىن مانىندە, كەرى كەتۋ ۇدەرىسى بايقالادى. قۇزىرەتتى ورگاندار بيزنەستىڭ 40 پايىزى ساۋدا سالاسىندا شوعىرلانعانىن ەسكەرۋلەرى قاجەت, – دەدى ءوز ۇستانىمىن اشىق بىلدىرگەن كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جەڭىس قازيەۆ.
اشىق الاڭ ۇنقاتىسۋى انىق بايقاتقانداي, شاعىن بيزنەس وكىلدەرى جىلدىق ليتسەنزيالىق الىمدى ءبىرجولا جويۋدى, نە سىرا, شاراپ سەكىلدى جەڭىل الكوگولدى ىشىمدىكتەردى ساتۋعا ليتسەنزيا الۋدى مىندەتتەمەۋ كوزقاراسىن ۇستاندى.
ماسەلە ازىرگە باسى اشىق كۇيىندە تۇر.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى