استانا. 21 مامىر. بۇگىن ساعات تۋرا 10:00-دە استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدە جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا ءوزىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوز جۇمىسىنا كىرىستى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, جەر تۋرالى كودەكسكە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ قوعامنىڭ ءارتۇرلى توپتارى تاراپىنان نارازىلىقتار بىلدىرىلە باستاعان بولاتىن. وسىعان وراي پرەزيدەنت 5 مامىر كۇنى اقوردادا كەڭەس وتكىزىپ, وندا كودەكسكە ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى ىسكە قوسۋعا موراتوري جاريالادى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەتكە كودەكستەگى داۋ تۋعىزىپ وتىرعان باپتار مەن تارماقتاردى قايتا قاراپ, پىسىقتاۋ ءۇشىن قوعامداعى ءارتۇرلى ۇيىمدار مەن قوزعالىستاردىڭ وكىلدەرىنەن, ءتيىستى ماماندار مەن جەرگە قاتىستى سالا قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى. ارتىنشا قۇرىلعان سول كوميسسياعا 75 وسىنداي تۇلعا ەنگىزىلدى.
وتكەن سەنبى كۇنى سول كوميسسيا ءوزىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن وتكىزدى. وعان كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ 70-ءى قاتىستى. جەتى ساعاتقا سوزىلعان سول وتىرىستا كوپتەگەن ماسەلەلەر قوزعالىپ, الداعى تالاس-تارتىستىڭ قاي ارنادا ءوربيتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. ال بۇگىن سول اڭگىمە قايتا جالعاسىن تاۋىپ جاتىر.
تومەندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ينتەرنەت-رەداكتسياسىنىڭ تىلشىلەرى تالعات رايىمبەك, ايان ءابدۋالي جانە ورىنباي بالمۇرات (فوتو) وسى وتىرىس بارىسىنان ونلاين سيپاتىنداعى رەپورتاج جۇرگىزىپ وتىر.
10:00. جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ كەزەكتى وتىرىستىڭ باستالعانىن ايتتى. ول وسى جيىنعا كوميسسيا مۇشەلەرىنەن 67 ادامنىڭ قاتىسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ء"بىزدىڭ كوميسسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى - جەر ماسەلەسى جونىندە جان-جاقتى تالداۋ جاساپ پارلامەنت قاراۋىنا ءوز ۇسىنىستارىمىزدى جىبەرۋ. ءبىز ۋاكىلەتتى ورگان ەمەسپىز. ناقتى شەشىم شىعارىپ, ءمور باساتىن. سوندىقتان ءبىز حالىققا پايدالى جاعىن قاراستىرايىق", – دەدى كوميسسيا توراعاسى.
10:25. كوميسسيا وتىرىسىنىڭ توراعاسى جەر ماسەلەسىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىلەرىن سايلاۋ ءۇشىن داۋىسقا سالۋدا. جەتەكشىلىككە نۇرتاي سابيليانوۆ پەن مۇحتار تايجان ۇسىنىلدى.
نۇرتاي سابيليانوۆ جۇمىس توبىنا جەتەكشىلىك ەتۋدەن باس تارتىپ, مۇحتار تايجانوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىن ايتتى.
10:28. مۇحتار تايجاننىڭ كانديداتۋراسىن مۇحتار شاحانوۆ پەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ تە قولدادى.
10:29. كوميسسيا توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ مۇحتار تايجاندى "قۇقىق" توبىنا جەتەكشىلىك ەتۋ ءۇشىن داۋىسقا سالىپ, كوميسسيا مۇشەلەرى ءبىر اۋىزدان قولدادى.
10: 31. مۇنان كەيىن باقىتجان ساعىنتاەۆ "اقپاراتتىق تۇسىندىرمە" توبىنىڭ جەتەكشىسىن سايلاۋدى ۇسىندى.
10: 33. "اقپاراتتىق تۇسىندىرمە" توبى ءتورتىنشى توپ ەكەنىن ەستەرىڭىزگە سالامىن. ءبىز الدىڭعى وتىرىستا كوميسسيا مۇشەلەرىن ءتورت توپقا بولەمىز دەپ كەلىستىك. سوندىقتان سوڭعى توپتىڭ ماقساتى - حالىقپەن جۇمىس جاساۋ, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى ەلگە كورسەتۋ", – دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.
10: 37. "اقپاراتتىق تۇسىندىرمە" توبىنىڭ جەتەكشىلىگىنە مۇرات ابەنوۆتىڭ كانديداتۋراسى ۇسىنىلدى.
10: 41. كوميسسيا مۇشەلەرى مۇرات ابەنوۆتى ءبىر اۋىزدان قولداپ, "اقپاراتتىق تۇسىندىرمە" توبىنىڭ جەتەكشىسى ەتىپ سايلادى.
11: 15. كوميسسيا جيىنىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ بايانداما جاسادى.
11: 16. وتىرىستا كوميسسيا مۇشەلەرى جەردىڭ شەتەلدىك ازاماتتارعا ساتىلىپ كەتپەۋىنە الاڭداۋشىلىق تانىتتى. وسىعان وراي جەكسەنباي دۇيسەباەۆ ءسوز الىپ, ءوز ۇسىنىسىن ايتتى.
11: 19. "جەردى جەردى جالعا بەرۋ كەزىندە شەتەلدىكتەرگە شەكتەۋ قويۋ كەرەك. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەل ازاماتتارىنا بەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن", – دەدى جەكسەنباي دۇيسەباەۆ.
11: 23. كوميسسيا مۇشەسى سايران بۋكانوۆ: "جەردى ساتىپ الۋعا قارسى ەمەسپىن. الايدا, بولاشاق ۇرپاققا جەردىڭ مول قورىن قالدىرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, جەردى جالعا العاندار اي سايىن ەمەس جىلىنا ءبىر-اق رەت تولەۋى كەرەك. تاعى ءبىر ايتارىم, حالىق جەردى ءبارى ساتىپ الادى, ءبىز جۇمىسسىز قالامىز دەپ قورقادى. سوندىقتان ەلدى, مەملەكەتتى ويلاساق دۇرىس شەشىم شىعارايىق"– دەدى.
11: 29. "جەرگە جەكە مەنشىك كەرەك. ال جايىلىمدىق پەن شابىندىقتى جەكەگە بەرۋگە بولمايدى. ويتكەنى, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالاسىتاندارعا وتە قيىن", – دەدى بەرىك ابدىعالي.
11: 35. عاني قاليەۆ: "1993 جىلى جەر رەفورماسىن قاراۋ كەزىندە ءبىز مىنانى ەسكە العانبىز. ول كەزدە مەن دەپۋتات بولاتىنمىن. سوندا ءبىز جەردى كىم الىپ وڭدەيدى, ەڭبەك ەتەدى سوعان بەرەيىك دەپ شەشتىك. سول سياقتى ءبىز وسى جولى دا مۇقيات بولايىق. كەيبىر شارۋا قوجالىقتارى جۇمىسشىلاردى قۇلشا جۇمساپ كەلەدى. وسىنى دا ەسكەرەيىك", – دەدى.
11:35. ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ: "مەملەكەت ۇكىمەت تاراپىنان جەردى جاۋاپسىز قاراۋىنا مۇمكىنشىلىك بەردى. كوپتەگەن جەر يگەرۋسىز جاتىر. جەردىڭ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ قاجەت", – دەدى.
11:43. مارات شيبۋتوۆ: "حالىق رەفورمانى قولداسىن دەسەك, 50 گەكتاردان جەرى تومەن بولسا, جەردى تەگىن بەرەيىك. وسىدان كەيىن شارۋالار تاراپىنان نارازىلىق بولمايدى", – دەدى.
11:47. "جايىلىمدىق جەرلەر جالعا جانە ساتىلۋعا بەرۋگە بولمايدى. قاراپايىم حالىقتىڭ ءوزى مالدارىن قايدا جايادى. مەنىڭشە وسىعان قاتتى ءمان بەرگەنىمىز دۇرىس", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى بوكەنوۆ.
11: 50. "جەردى ساتۋ دەگەندى رەفورمادان مۇلدەم الىپ تاستاۋ كەرەك. مەنىڭ جەكە پىكىرىم قازاقتىڭ جەرى ساتىلماۋى كەرەك. ال جالعا بەرۋگە كەلىسەمىن. ونىدا دا ويلاستىرىپ, جان-جاقتى قاراۋىمىز قاجەت", – دەدى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
11: 54. "اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەر ينۆەستور تارتۋعا وتە مۇقتاج. سول ءۇشىن ءبىز شارۋا قوجالىقتارىنا ءتيىمدى شەشىم قابىلدايىق", – دەدى قايرات بيسەتاەۆ.
11: 56. زاۋرەش بايمولدينا: "جەردى جالعا الۋ تۋرالى ايتار بولسام, وسى جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنان دەيىن جەرمەن جۇمىس جاساي الماعان ازاماتتارعا بەرۋ, بەرمەۋدى ويلانۋ كەرەك", – دەدى.
11:59. مۇحتار تايجان: "ايتايىن دەگەنىم, جەردى ءوزىمىزدىڭ ازاماتتارىمىزعا بەرۋىمىز كەرەك. جەكە مەنشىككە. ال شاعىن قوجالىقتارعا جەردى تەگىن بەرۋىمىز قاجەت. سونداي-اق, جەردى تەك قازاقستاندا تۋعان ازاماتتارعا بەرگەن دۇرىس. كەيبىر قارىنداستارىمىز وزگە ۇلت وكىلىنە تۇرمىسقا شىعادى. ولارعا بەرىلمەسىن جەر", – دەدى.
12: 04. قىزىلوردا وبلىسىنان كەلگەن كوميسسيا مۇشەسى سامۇرات يماندوسوۆ جەردى وتاندىق كاسىپكەرلەرگە ساتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ول: "جەردى يگەرۋ ءۇشىن جەرگە پايى بار ازاماتتارعا كومەك بەرگەن ءجون. جەردى پايدالاناتىن ادامدارعا وزەن-كولدەردىڭ ساعاسى مەملەكەت مەنشىگىندە قالۋ كەرەك. تاعى ءبىر ايتارىم شابىندىق, جايلىمدىق جەرلەر ساتىلماعانى دۇرىس", – دەدى.
12: 08. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: "كونستيتۋتسيادا جەر جەكەگە دە بەرۋ كەرەك, ساتىلۋ دا كەرەك. سوندىقتان ءبىز قانشا كوميسسيا قۇرىپ قاراساق تا, زاڭ بار. ەگەر وعان باعىنباساق, وندا زاڭنىڭ كۇشى جوق بولىپ تابىلادى. جەر ساتىلۋ دا كەرەك, جالعا دا بەرگەن دۇرىس. كەيبىر ازاماتتاردىڭ جەردى ساتىپ الۋعا قارجىسى جوق. ولار جالعا الا الادى سول ءۇشىن. تاعى ءبىر كوتەرىلگەن ماسەلە شابىندىقتار مەن جايىلىمدار. قازاقستاندا وسىنداي جەر 23,7 ملن. قۇرايدى. سول ءۇشىن ءبىز زاڭعا باعىنا وتىرىپ, قاۋلى قابىلداردا ءبارىن ەسكەرەيىك", – دەدى.
12.10. "مەنىڭشە, ءبىز شەشىم قابىلداماس بۇرىن اۋىلعا بارىپ شارۋالارمەن كەزدەسىپ, پىكىرلەسكەنىمىز دۇرىس", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
12:12. مۇرات ابەنوۆ: "مەن كوپ اداممەن سۇحباتتاستىم. كوبىسى جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋ ماسەلەسى جونىندە الاڭداۋشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. قاراپايىم حالىققا بەلگىلى مولشەردە جەر بەرىپ, مۇمكىنشىلىك بەرگەنىمىز ءجون. وسىنىڭ ارقاسىندا ميگراتسيالىق ماسەلەنى دە رەتتەۋىمىزگە بولادى", – دەدى.
12:18. باقىتبەك سماعۇل: "اۋىل مادەنيەتىن دامىتامىز دەسەك, جايىلىمدارىن ساقتاۋعا ءتيىستىمىز. كوپشىلىك جەردى جالعا الىپ قويعان. وسى ماسەلەنى قاراۋىمىز كەرەك. سونداي-اق, ساتىلۋ ماسەلەسىندە قۇنارى كەتكەن جەرلەردى جالعا الىپ, كوكتەتسە, وندىرسە, جاقسى بولار ەدى"– دەدى.
12:21. اكىم جانۇزاق: "ستراتەگيانىڭ ماڭىزدى جەرىن تابۋىمىز كەرەك. سول كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى داميدى. سوڭعى جىلدارى مال شارۋاشىلىعىن نازاردان تىس قالدىرىپ قويدىق. سونداي-اق, جەردى ماڭگى دەپ قاراپ, ەۆوليۋتسيالىق جولمەن بەرۋ كەرەك", – دەدى.
12:26. "زاڭدا بارلىعى ناقتى جازىلعان. جەر قازاقستاندىقتارعا ءارى ساتىلۋى, ءارى 49 جىلعا جالعا بەرىلۋى ءتيىس. سونداي-اق, شابىندىق, جايىلىم القاپتارى تۋرالى ماسەلەنى انىقتاۋىمىز كەرەك", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
12:33. ازات پەرۋاشەۆ: "جەردى قازاقستاندىقتارعا جەكە مەنشىككە بەرۋىمىز كەرەك دەگەن ويدامىن. الايدا, جەر ساتۋ تۋرالى شەشىمگە اسىقپاۋىمىز كەرەك. ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك", – دەدى.
12:38. يۆان ساۋەر: "كوپشىلىكتى نە الاڭداتاتىنى ماعان بەلگىلى. كوپشىلىككە قاجەتتى نارسەنى بەرسەك, ماسەلەنى شەشكەن بولار ەدىك", – دەدى.
12:42. "قازىر جەردى قارقىندى تۇردە يگەرۋىمىز كەرەك. سول كەزدە عانا ءبىز تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشەمىز", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
12:48. ساعىندىق ەلەۋسىنوۆ: "جەر قازاقستاندىقتارعا جەكە مەنشىككە بەرىلۋىمەن قاتار جالعا بەرۋ ماسەلەسىندە قويىلعان تالاپتاردىڭ ءبارى ساقتالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, ەلدى مەكەندەردى گازبەن, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. كوبىسىندە ءتىپتى, تاس جول دا جوق. تاعى ءبىر ماسەلە – شابىندىق ماسەلەسى. قازىر كوپ جەر جالعا الىنىپ قويىلعاندىقتان, مال جاياتىن ورىن جوق. وسىنداي ماسەلەلەردى شەشۋىمىز كەرەك" – دەدى.
12:54. "قازاقستاندا دۇنيەگە كەلمەگەن ازاماتتارعا جەر ساتىلماسىن دەگەن پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. مىسالى, قازىر ورالمان قانداستارىمىز بار. بۇل كەزدە ولاردىڭ قۇقىقتارى ساقتالماعان بولار ەدى", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
13:03. "جەردى ساتۋ مەن جەردى جالعا بەرۋدىڭ ايىرماشىلىعى جوق سياقتى", – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
13: 10. "جەر ماسەلەسىنە كەلسەك, مەن يمپەرالدىق تۇرعىدا جەردىڭ ساتىلۋىنا قارايمىن. بىراق مەن قاي مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىمدى جاقسى بىلەمىن. سول ءۇشىن حالىقتان قورقامىن.
جەردى قىتايلىقتارعا بەردىك دەيىك. الايدا, حالىق ولاردىڭ جەرىن ورتەپ, مالىن ءولتىرىپ كەتسە شە؟ سوندا ۇلتارالىق داۋ تۋىنداۋى مۇمىكن عوي. سول ءۇشىن ءبىز وسىنداي ماسەلەلەردىڭ الدىن الايىق", – دەدى ايدوس سىرىم.
جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا باقىتجان ساعىنتاەۆ جينىننىڭ قورىتىندى ءسوزىن ايتتى. ول: "بۇگىنگى وتىرىستا 37 ۇسىنىس ايتىلدى. ءبارى دەرلىك ەكى باعىتتا. ءبىرىنشىسى, جەردى ساتۋ جونىندە. ەكىنشىسى, جەردى كىمگە, قالاي ساتۋ جايىندا بولدى. سوندىقتان ءبىز كەلەسى جيىندا وسى ماسەلەلەردى تاعى ءبىر پىسىقتايتىن بولامىز. سونداي-اق, كەلەسىدە بۇگىن قۇرىلعان توپتاردىڭ جۇمىس جوسپارىن بەكىتەمىز. جەر ماسەلەسىن ابدەن پىسىقتاپ, سۇزگىدەن وتكىزىپ بارىپ ەلگە شىعامىز. حالىقپەن كەزدەسىپ, ءوزىمىزدىڭ ۇسىنىستارىمىزدى ايتامىز. وڭىرلەردەگى اعايىن ءبىزدى نە ايتادى دەپ كۇتىپ وتىر. سول ءۇشىن ۇسىنىسىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىنە كوز جەتكىزەيىك", – دەدى. سونىمەن قاتار, كوميسسيا توراعاسى كەلەسى وتىرىس 28 مامىر كۇنى وتەتىنىن ايتتى.
ايتا كەتەيىك, بۇگىنگى وتىرىستا جەردى ساتۋ جانە ساتپاۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىستارى قارالدى.