قانداي كاسىپتىڭ باسىندا جۇرمەسىن, جەر ۇنىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ونىمەن بىرگە تىنىستاي بىلەتىن جاندار از ەمەس. ءىسساپار بارىسىندا, استراحان اۋدانىندا جىبەك سەيىلوۆا دەگەن كىسىمەن تانىستىم. كەزىندە ەكونوميكا, ەسەپ سالاسىندا, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەپ, ابىروي ارقالاعانى كورىنىپ تۇر. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا وراي «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعىن العان. جاسى بىرشاماعا كەلگەن كىسى. سوعان قاراماستان, «شىلىكتى» دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتى باسقارادى ەكەن. بۇعان دا ون جىلداي بولىپتى... جىلى سالەمدەسۋدەن كەيىن جاقسى ءبىر اڭگىمەنىڭ جەلىسى تارتىلىپ سالا بەرگەن.
– بۇنداي قادامعا نە ءۇشىن باردىڭىز؟ بايقايمىن, اللانىڭ بەرگەنى, ءوزىڭىزدىڭ تەرگەنىڭىز جەتىپ جاتقانداي كورىنەدى.
– قازاقى قالپىمىزدى قاستەرلەۋدەن. اناۋ ءبىر جىلدارى تاريحي وتاندارىنا كوشۋشىلەر كوبەيىپ, اۋىلدىڭ شەتى سەتىنەي باستاعان ەدى. بۇل ەلگە دە, جەرگە دە بەلگىلى دارەجەدە اسەر ەتتى. ەڭسە كوتەرۋ كەرەك بولدى. ءبىزدىڭ قاتارلاستارىمىزدىڭ كوبىسى ورىسشا وقىدىق. ودان جاماندىق كورگەن جوقپىز. العاشىندا «شىلىكتى» شارۋا قوجالىعىن كۇيەۋىم قۇرعان. ءبىراز جىلدان كەيىن, مەنىڭ ەكونوميست ماماندىعىم كادەگە جارادى.
– كوزىقاراقتى ادامسىز, كەيبىرەۋلەر كەزىندە ءتاربيەلەنگەن اۋىلدارىنىڭ جۇرتىن تابا الماي جاتادى. ۋاقىت وكتەمدىگى سولاي دەيىك. بىراق, جەر گۇلدەپ, جۇرەكتەردى لۇپىلدەتىپ تۇرۋى كەرەك. جەردىڭ كيەسى دەگەنىمىز وسى ەمەس پە؟
– دۇرىس ايتاسىز. ادام بالاسىنىڭ تاعدىرى جەرمەن بايلانىستى. ول – تىرشىلىكتىڭ تىرەگى. ديقاندارىمىز كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا كىرىسەر شاقتا ويلاماعان جەردەن جەر ساتىلادى ەكەن دەگەن اڭگىمە شىعا كەلدى. بۇل تالقىلانۋعا جاتپايتىن دۇنيە عوي. ويتكەنى, ەرتەڭنىڭ قامىنداعى حالىقپىز. بىراق, ازدى-كوپتى پايلارى بارلار جەر ۇلەسى ساۋداعا تۇسە مە دەپ الاڭداعانىن كوردىك. قالاي دەگەندە دە, بۇل ارتىق ءسوز.
– قازىر زامانعا باعا بەرۋ ەمەس, زامان اعىمىنا الاڭداۋشىلىق بەلەڭ الىپ تۇرعانىن ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز. ايەل كاسىپكەر رەتىندە, جەردى نە قىلامىز, بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەنىندەي, ساتۋ دەگەن اڭگىمە ءبىزدىڭ تىرشىلىك پايىمىمىزعا كەلە مە؟
– قازاق بۇعان دەيىن ساۋدادان ايتاقالارلىقتاي پايدا ايىرعان ەمەس. ءبىزدىڭ حالقىمىز ۇلى جىبەك جولىن اشۋ ارقىلى ىنتىماقتىڭ ورتاق پايىمىن بەلگىلەگەن. قاقپامىز ءورىس كەڭىتۋ ءۇشىن اشىلعان. ساۋدانىڭ ءتىلى وسىندا دەپ بىلەمىز. بىراق, وزگەلەرگە ساۋداعا قويىلمايتىن قاستەرلىلەرىمىز بار. سونىڭ ەڭ قاسيەتتىسى – جەر. سوندىقتان, بۇل ەشقانداي نەگىزى جوق اڭگىمە. جەردىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنىپ, ۇنىنە قۇلاق تۇرگەن كىسى مۇندايدى ايتپايدى.
ەلباسىمىزدىڭ مىناداي سوزدەرىن ۇمىتپايىق: «سوڭعى ۋاقىتتا شەتەلدىكتەرگە قازاقستاننىڭ جەرى ساتىلماق دەگەن جالعان اقپاراتتاردىڭ ۇزدىكسىز جاريالانۋىنان جەر ماسەلەسىنە قاتتى نازار اۋدارىلىپ وتىر. ءبىرنەشە مارتە ءتۇسىندىرىلدى, مەن دە بۇل شىندىققا سايكەس كەلمەيتىندىگىن ايتتىم. تاعى دا ءبىر مارتە ايتقىم كەلەدى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىك ازاماتتار مەن كومپانيالارعا ساتۋ تۋرالى ماسەلە تۇرعان جوق جانە تالقىلانبايدى دا. بۇل تاقىرىپتاعى الىپقاشپا سوزدەر نەگىزسىز».
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەر كودەكسىنىڭ كەيبىر باپتارىنا توقتاۋ سالۋى وسىدان.
– سوندا, كەيبىرەۋلەردىڭ «ءشوپتىڭ باسىن قيمىلداتىپ» جاتقانى نەسى؟
– بايىبىنا بارماي بايبالام سالاتىندارعا تاڭىم بار. جەرمەن بىرگە تىنىستاپ جۇرگەندەر, ەلىمىزدىڭ ىرىسىن ەسەلەپ جۇرگەندەر مۇندايدى ايتپاق تۇگىلى ويىنا دا المايدى. سوندىقتان, باۋىرلارىمنىڭ پاراسات بيىگىندە بولۋىن قالار ەدىم.
حالىققا كىنا تاعۋدان دا اۋلاقپىن. جەرگە قاتىستى ماسەلەدە اباي بولۋىمىز كەرەك. ەلباسىمىز جاۋاپتى ورىندارعا ەسكەرتپەلەر جاساۋى وسىدان. ءتىپتى, كادرلىق تۇرعىدا ادال قادامدارعا باردى. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بۇدان ءتيىستى قورىتىندى جاسايتىنىنا سەنەمىن.
– ءسىز اناسىز. جاڭا مەحانيزاتورلاردان سۇراستىرسام, «اپامىز القاپتارمەن امانداسىپ جاتادى» دەگەندى ايتىپ جاتىر...
– اسىرىپ ايتادى عوي, قۋلار. ايتكەنمەن, اسىراۋشىمىزدى ايالاپ جۇرسەك, مەيىر-شاپاعاتىن ايامايدى. ونىڭ قۇنارىن ارتتىرىپ, نارلەندىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. جەر ىڭعايىنا ساي ءبىزدىڭ ەگىستىك القابىمىزدىڭ قۇنارلىلىق بونيتەتى 36 بالدى قۇرايدى. كورشى ساندىقتاۋ اۋدانىندا 85 بالدىق جەرلەر بار. سوعان قاراماستان, ەنشىمىزدەگى 5339 گەكتاردىڭ ەگىستىككە قويىلعان 4124 گەكتارىنىڭ ءار اينالىمىنان بىلتىر 12 تسەنتنەردەن استىق الدىق. ساپاسى جوعارى. وسى جاعىنان ۇتامىز. سوندىقتان, جەردى كۇتۋ ارقىلى قايتارىم الىپ وتىرمىز دەۋگە بولادى.
تۇيىندەي كەلگەندە, جەر ەكونوميكالىق اينالىمدا بولۋى كەرەك. جەردىڭ شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىنى انىق. ونى جالعا بەرۋ – ناعىز يەسىن بەلگىلەۋ دەگەن ءسوز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ شىلىكتى اۋىلىندا ءبىرشاما شارۋا قوجالىقتارى بولعان ەدى. ۇقىپتى پايدالانۋعا شامالارى جەتپەدى. اقىرى مەملەكەتتىك قورعا قايتارىلعان. ءبىز مۇنى كونكۋرستىق ادىسپەن 49 جىلعا جالعا الدىق. قازىر جشس دارەجەسىندەمىز. بارلىق قاراجاتىمىز ءوندىرىستى دامىتۋعا سالىنىپ جاتىر. مەملەكەتتىك باعدارلامالار دا ءورىسىمىزدى كەڭىتەتىنى انىق.
اڭگىمەلەسكەن
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان
اقمولا وبلىسى