«استانا بالەت» تەاترىنىڭ قويىلىمدارى مەن ۇزدىك حورەوگرافيالىق مينياتيۋرالارىن الماتى جۇرتشىلىعى قىزىعا تاماشالادى.
وڭتۇستىك استاناداعى مادەني ساپار ءۇش كۇنگە سوزىلدى. اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ساحناسىندا «استانا بالەت» ءوزىنىڭ تىڭ تۋىندىلارىن تارتۋ ەتتى. بي ايشىعى الماتىنىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعاعا اينالدى. ەسكە سالا كەتەيىك, بالەت ۇجىمى العاش رەت الاتاۋدىڭ بوكتەرىنە وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتباسىن تىرەگەن بولاتىن. وسى ارالىقتا تەاتر اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي قانداي جەتىستىكتەرگە كەنەلدى؟
«مەن ولاردىڭ تاماشا ونەرىن تاماشالاپ, عاجايىپ اسەرگە ءبولەندىم. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ وسىنشالىق بيىككە سامعاپ, بەلەستەردى باعىندىرۋى ماعان ەرەكشە قانات ءبىتىردى. كۇنى كەشە عانا سارى ۋىز بالاپانداي كورىنگەن شاكىرتتەرىمىز از عانا ۋاقىتتا اسقارالى شىڭعا قونىپ, قىرانداي قالىقتاسا, قالايشا قۋانباسسىڭ. وتىرىك ەمەس, كەيدە جاستارعا كوڭىلىمىز تولماي جاتادى. ءتىلىمىز باتىڭقىراپ كەتەتىن كەزدەر جوق ەمەس. سوعان قاراماستان, ولاردىڭ بۇگىنگى جەتىستىگىنە كۋا بولعان مەن ناعىز ونەر جۇلدىزدارىنىڭ جارقىراپ شالقىعان شاعىن كوردىم, – دەيدى اباي اتىنداعى ماوبت پريما-بالەريناسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك حورەوگرافيالىق ۋچيليششەنىڭ وقىتۋشىسى, تاۋەلسىز «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى ليۋدميلا رۋداكوۆا. – ولاردىڭ كاسىبي جاعىنان شىڭدالعانى قانداي عاجاپ! دەمەك, مەكتەپتەگى وقىتۋشىلاردىڭ, پەداگوگ-رەپەتيتورلاردىڭ ەڭبەكتەرى زايا كەتكەن جوق. جۇرت ادەتتە تەاتردى كوڭىل كوتەرىپ قايتاتىن ورىن دەپ ويلايدى. ال ونىڭ ار جاعىندا قانداي ءومىر ءوتىپ جاتقانىن ونشا جاقسى باعامداي بەرمەيدى. تەاتر اۋەلى تەمىردەي تارتىپكە باعىناتىنىن مىنا قاۋىم بىلە مە ءوزى؟ ويتكەنى, ىشكى تارتىپكە كوپ نارسە بايلانىستى. سودان سوڭ, رەپەتيتورعا. مەن كەزىندە وسى قىزداردىڭ كوپشىلىگىمەن جۇمىس ىستەدىم. بالجان نۇرپەيىسوۆانى, نازەركە احمەتتى, باسقالارىن دا جاقسى تانيمىن. ۋچيليششەدە مەن كلاسسيكالىق مۇرا تاجىريبەسىن وتكىزگەن بولاتىنمىن. مۇنداعى 35 جىل, تەاترداعى 50 جىل ىشىندە ءوزىم دە كوپ بيلەدىم, كورگەنىم دە جەتىپ-ارتىلادى. الايدا, از ۋاقىت ىشىندە كاسىبي دەڭگەيدىڭ وسىنشالىق ارتاتىنىن العاش رەت كورۋىم...».
تەاتر تاريحىنداعى بۇل گاسترولدىك ساپار ەڭ جاۋاپتى ءسات. ونىڭ ۇستىنە الماتىدا بالەت ونەرىنىڭ جانكۇيەرلەرى كوپ تۇرادى. نەبىر ايگىلى ماماندار, بالەتمەيستەرلەر مەن ۇستازدار وسىندا. مۇنىڭ ءوزى ءار سپەكتاكلگە تۇشىمدى دايىندىقتى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى, مۇنى بالەت ترۋپپاسىنىڭ ءبىر جاعىنان ەسەپ بەرۋ كەشى, ەكىنشىدەن ۇجىمنىڭ وتكەن ۇلكەن سىناعى دەۋگە تولىق نەگىز بار... ادەتتەگىدەي اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ساحناسى ەرەكشە قۇلپىرىپ, بەكزات ونەر كۇيى شالقىدى. تالاي تارلاندار تابانى تيگەن كيەلى شاڭىراقتاعى «استانا بالەتتىڭ» جارقىراعان ونەرىنە جۇرتشىلىق ريزاشىلىقپەن قول سوقتى. ءۇش كۇندىك باعدارلاما ءبىرىن-ءبىرى قايتالاعان جوق. الماتىدا سىرعا تولى تۋىندى سىيعا تارتىلدى. زال مەن ساحنانىڭ سالتاناتى جاراستى. ەكى قويىلىم – «Gaia» (ر.امارانتە حورەوگرافياسى, ح.تاۆارەس مۋزىكاسى) مەن «الەم» (ن.دميتريەۆسكي حورەوگرافياسى, ا.امار, ب.گافاروۆ مۋزىكاسى) سپەكتاكلدەرىنەن ءۇزىندى كورسەتىلدى. بۇل ەكەۋى ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى: پلاستيكاسى, حورەوگرافيالىق ءتىلى, كوستيۋمدەرى مەن مۋزىكالىق سيپاتى جاعىنان تۇرلىشە. العاشقى ساتتەن-اق بي الەمىنىڭ عاجايىپ اسەرى تولقىتا جونەلەدى. «Gaia» بالەتى كورەرمەندى ءمىنسىز حورەوگرافياسىمەن, ەكسپرەسسيۆتى مۋزىكاسىمەن, كوستيۋمىمەن, جالپى, سپەكتاكلدىڭ قايتالانباس نازىك ستيليستيكاسى ارقىلى باۋرادى.
«پوەتيكا مەن نازىكتىككە تولى بالەت», – دەپ ءۇن قاتتى شاعىن ۇزىلىستە جانكۇيەردىڭ ءبىرى.
تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ قۇبىلىسىنا ەلجىرەيسىڭ. جەر مەن سۋ, وت پەن اۋا, ورمان مەن ورتا سياقتى الۋان بەينەلەردى بەدەرلەگەن پەرىشتەلەر پلاستيكاسى عاجاپ. ولار سونداي نازىك! سوعان قاراماستان, سۇمدىق كۇش-قۋاتقا باي ەدى, شارتاراپ ولاردان تاراعان شۋاقتى كۇيگە جىلىنادى.
ون التى بالەرينا كورەرمەندى ءاپ-ساتتە باۋراپ اكەتتى. ايشۋاق ساتكە بولەنگەن الاتاۋدىڭ اجارلى ءجۇزى اسقاق! بالەتتىڭ «گاۋھار تاسى» دەۋگە ابدەن لايىق تۋىندى دەرسىڭ مۇنى. ونىڭ بەدەرلى قىرلارى قيال قۇشتىرادى, قازاقستاندىق ساحنادا تىم سيرەك كەزدەسەتىن زاماناۋي نەوكلاسسيكا ساۋلەسىنە قانىعا قاراپ تۇرا بەرگىڭ كەلەدى. ءبىرىنشى كۇنى «الەم» بالەتىنەن ۇزىندىلەر ۇلگى ەتىلگەن ەدى. سونداعى تىلسىم اۋان تۇلا بويدى اڭشى تۇزاعىنداي تۇساپ قويدى. جالپى, تۇركى تاريحى تاقىرىبىنا كوسىلە كولبەۋدىڭ ءوزى باتىل قادام دەسەك, ال تاقىرىپتىڭ بۇلتسىز اسپانداي اشىق تا ايقىندىعى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. مۇندا ساحنالىق شەشىمنىڭ قايتالانباس گرافيكاسى مەن ءتۇرلى-ءتۇستى كوستيۋمدەرگە, سىلاڭ قاققان سۇلۋ قىزدىڭ شولپىسىنداي شوقتىعى بولەك دىبىستارعا, جارىق پەن كولەڭكەنىڭ ءوزارا جارىسا الماسۋىمەن بەينەلەر شوعىرىنا, ت.ت. تاپ بولاسىز.
«الەم» ۇزىندىلەرى وتە عاجاپ, – دەپ سانايدى ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيا ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايا قاليەۆا. – بۇل – تاريحىمىزدىڭ باستاۋ بۇلاعى. كەمەلدەنۋ مەن تولىسۋدىڭ كوز الدىمىزدا ءوتكەنىن كوردىك. ءبىرىنشى كۇنگى باعدارلاماعا جۇرتشىلىقتىڭ ريزاشىلىعى شەكسىز. مۇنداعى تۋىندىلار ءتۇرلى بولعانىمەن, جالپى باعدارلامانىڭ تۇجىرىمدامالىق تۇتاستىعى بىردەن بايقالادى».
«كارمەن» (م.ءاۆاحريدىڭ حورەوگرافياسى, ج.بيزە-ر.ششەدريننىڭ مۋزىكاسى) بالەتى كورەرمەندى ەرەكشە تەبىرەنتكەنى راس. قويىلىم ادام بويىنداعى قۇشتارلىق سەزىمىن وي ەلەگىنەن وتكىزەدى. زالدا ەرەكشە ءبىر تىنىشتىق ورناپ, سول ىقىلاس سوڭعى ساتكە دەيىن مۇلتىكسىز ساقتالادى. ءالسىن-ءالسىن سەزىمگە شالدىققان جانداردىڭ ىشكى كۇيزەلىسى قىلاڭ بەرىپ قالعانمەن, ىلە-شالا بايىرعى قالپى ۇيرەنشىكتى ۇنسىزدىكپەن ۇيلەسىم تابادى. «كارمەن» بالەتى ەرەكشە ەنەرگەتيكاسىمەن تارتىمدى, ەموتسيالىق اسەرىمەن ايشىقتى. ءارتىستەر, بالەتتىڭ قويۋشىسى مۋكارام اۆاحري زور قوشەمەتكە ءبولەنۋلى. ساحنا گۇل شوقتارىنا تولدى...
«استانا بالەت GALA» قورىتىندى كونتسەرتىنىڭ باعدارلاماسىنا رەپەرتۋارداعى ءۇزدىك حورەوگرافيالىق مينياتيۋرالار ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, «اللەگرەتتو» مەن «ەلىتۋ», «كاليفورنيالىق ماك» پەن «المەي ءبيى», سونىمەن قاتار, «جۋسان» مەن «كلەوپاترا» بالەتتەرىنەن ۇزىندىلەر.تەاتردىڭ باس بالەتمەيستەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگۇل ءتاتيدىڭ دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ كۇيىنە قويعان «اسەم قوڭىر» حورەوگرافيالىق مينياتيۋراسىن كورەرمەن ەرەكشە سەزىمدە قابىلدادى.
«مۇنداي عاجاپ ۇجىم كەمدە-كەم, – دەپ اتاپ ءوتتى, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس ديرەكتورى اسقار بورىباەۆ. – ولار قازاق ءبيىنىڭ كوركەم ءيىرىمىن, ەلىمىزدىڭ قازىرگى بالەت جەتىستىگىن الەمنىڭ كەز كەلگەن ساحناسىندا ەمىن-ەركىن كورسەتە الادى. مۇنداعى بىردە-ءبىر دۇنيەنى بولە-جارىپ قاراي المايسىز».
بالەت سىنشىسى گۇلنار جۇماسەيىتوۆا: «بۇل تەاتردىڭ باسقا ونەر ۇجىمدارىنا ۇقسامايتىن جاقتارى كوپ. مۇنداي ەرەكشەلىكتى ترۋپپا قۇرامىنان, رەپەرتۋاردان ايقىن اڭعاراسىز, اسىرەسە, قويىلىمدارى بۇرىن-سوڭعى ۇلگىدە كەزدەسپەيتىن ءادىس-تاسىلدەرگە, دەتالدارعا تولى. جاسىراتىن نەسى بار, ءبىز ءالى سيۋجەتسىز بالەتتەرگە ۇيرەنە قويعان جوقپىز. سوندىقتان بۇل بىزگە ازىرگە تاڭسىق دۇنيە. «Gaia» بالەتى زاماناۋي بالەت بولسا, ال «الەم» سپەكتاكلىنىڭ ۇزىندىلەرى ارقىلى مۇندا فيلوسوفيا باسىمدىعىن بايقادىق. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, سوڭعى ۋاقىتتا ۇلتتىق سپەكتاكلدەرىمىزدىڭ ازدىعىن ءجيى ايتىپ ءجۇرمىز. ال مىنا قويىلىم سونداي ۇلتتىق ناقىشتاعى ءتول دۇنيەنىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. بۇل ارقىلى ححI عاسىردان وتكەنىڭىزگە ۇڭىلەسىز. سيمۆوليزم مەن شارتتىلىق باسىم بولىپ كورىنگەنمەن, وتە تۇشىمدى ءدۇنيە», دەپ جوعارى باعا بەردى.
بۇل ورايدا, گاسترولدىك ساپاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە بارىنشا مۇمكىندىك تۋعىزعان «استانا بالەت» تەاترى باسشىلىعىنىڭ ءرولىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. تەاتردىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى ۆالەري كۇزەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل – ۇجىمداعى بۇكىل ادامداردىڭ ورتاق جەمىسى. اسىرەسە, تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى كۇندىز-ءتۇنى دامىل تاپپادى. وسى كۇندەرى جۇمىستىڭ باسىندا تۇنەگەندەرى بار. قىزىقتى كەزدەسۋلەر بارىسىندا اعىل-تەگىل ويلار ايتىلدى. ارتىستەردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى جوعارى باعالاندى. كونتسەرت سوڭىندا كوپشىلىك ءارتىستەرگە, حورەوگرافتارعا العىستارىن جاۋدىردى. اباي اتىنداعى ايگىلى تەاتر قابىرعاسىندا وتكەن ءۇش كۇن تاۋسىلماس تاۋداي تاعىلىمعا تولى. جانە دە وسى ساپار ەلىمىزدەگى ەكى ءىرى ونەر وشاعى اراسىنداعى مادەني بايلانىستى نىعايتۋعا جاڭاشا جول اشقان باستاۋ بولىپ قالعانى تاعى راس.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتە: «استانا بالەت» تەاترىنىڭ گاسترولدىك ساپارى ساتىنەن