«ويىل» ەنتسيكلوپەدياسى وقىرماننىڭ ولجاسى

ويىل ءوڭىرى بىزدەن بۇرىنعى ۇرپاقتاردى دا تۇر­مىسقا قولايلىلىعىمەن كوڭىلىن اۋدارعان قاسيەتتى دە قادىرلى مەكەن. بۇل وڭىردە اۋزىمەن قۇس تىستەگەن اقىندار دا, جاۋدىڭ بەتىن قايتارىپ, ەلىن-جەرىن اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاعان باتىرلار دا, اققۋعا ءانىن قوسقان انشىلەر دە, بۋىن­سىز بيشىلەر دە وتكەن. الايدا, وسى  ءوڭىردىڭ جەر-سۋ اتاۋلارى, وسىندا مەكەن ەتكەن حالقىنىڭ قادىرلى تۇلعالارى, ەڭبەگىمەن ەل وركەندەۋىنە ۇلەس قوسقان اعا بۋىن, ونەر جۇلدىزدارى, مەملەكەت قايرات­كەر­لەرى تۋرالى كەيىنگى جاس تولقىن ءبىلىپ جارىتپايدى, بىلگەندەرىنىڭ ءوزى تىم بەرىنىڭ بەتىن قالقيدى. راس, بۇعان دەيىن دە ويىلدىڭ ارعى-بەرگى تاريحى جايلى كىتاپتار شىعارىلدى. ارينە, ولاردىڭ دا ءوڭىر شەجىرەسىن جاساۋدا وزىندىك ورنى بار ەڭبەكتەر ەكەنىندە داۋ جوق. دەگەنمەن, بۇرىن شىعارىلعان ەنتسي­كلو­پەديالاردا ءبىراز جايتتەر قامتىلماي قالعان تۇس­تار دا كەزدەسەدى. وسىنداي ولقىلىقتىڭ ورنىن تول­تىرۋ ءۇشىن دۇنيەگە كەلگەن «ويىل» ەنتسيكلو­پە­دياسى­نىڭ جاڭا كىتابى ۇلكەن ەڭبەكتىڭ, تىنىمسىز ىزدە­نىس­تىڭ ناتيجەسى ەكەنى ءسوزسىز, ءارى بۇرىنعى كىتاپ­تار­داعىلاردى دا قامتىعان, تولىقتىرعان تولىمدى ەڭبەكتىڭ جيىنتىعى دەسەك, شىندىقتان الشاق كەتە قويماسپىز. سوندىقتان دا اقتوبە مەملەكەتتىك پە­دا­گوگيكالىق ينستيتۋتىندا  وتكەن «ويىل» ەنتسي­كلو­­پەدياسىنىڭ  تۇساۋكەسەرىنە كوپ ادام جينالدى. جيىندا ەنتسيكلوپەديانىڭ باس رەداكتورى المات پانگەرەەۆ كىتاپ مازمۇنىن سلايدتار ارقىلى كورسەتە وتىرىپ, ءتۇسىندىرىپ شىقتى. ويىلدىڭ اۋدان بولىپ قۇرىلۋ, تاراتىلۋ جانە قايتا قۇرىلۋ جايىن, بولەك-بولەك توپتاستىرىپ, قولجەتكەن بيىكتەردى سول كەزدەگى  ۇلەس قوسقان ادامداردىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىس­تىرا باياندادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋداننىڭ تاري­حى مەن  ەلگە قىزمەت ەتكەن ادامدار ەنتسيكلوپەديادا تياناقتى سارالان­عان­دىعى كورىنىپ تۇر. بۇل ەنتسي­كلوپەديادا 1200-دەن استام جەكە ادامداردىڭ ءومىر­بايان­دارى مەن ەڭبەك جولدارى باياندالىپتى. ولار­دىڭ اراسىندا ويىل­دىق عالىمدار, ەل باسقارعان ازاماتتتار, ەل باسىنا كۇن تۋعاندا قولىنا قارۋ العان ۇلى وتان سوعى­سىنىڭ ارداگەرلەرى, تىلدا ەڭبەك ەتكەن قاراپايىم جۇمىسشىلار, بەيبىت كەزدە ەل بايلىعىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسقان ەڭبەكتىڭ ناعىز مايتالماندارى تۋرالى مول ماعلۇماتتار ەنگىزىلگەن ەكەن. ەنتسيكلوپەديادان ويىلدا تابىلعان بالبال تاس, قىرىقوبا اۋماعىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان قازبا جۇ­مىس­تارى,ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى  IV-V عاسىر­لار­دا­عى وبالار, اعايىندى ارال-ءاجىباي باتىرلار, باتىر قىز بوتاگوز, ونىڭ كەسەنەسى اۋدان ورتالى­عىن­داعى كو­نە تاريحي ەسكەرتكىشتەر, كونە كوكجار ءجار­مەڭ­كەسى مەن كوكجار مەشىتى, تۇڭعىش «ەركىن» گازەتى­نىڭ ويىل­دا شى­­عارىلعانى, ارقالى اقىندار شەرنياز جارىل­عا­س ۇلى, قىزىل تۇردالى ۇلى, اق تارىنىڭ اتاسى شى­عا­ناق بەرسيەۆ, سىنىقشى-ەمشى سۇلەيمەن قارابالا­ ۇلى تۋرالى جانە باسقا دەرەكتەر مەن ءدا­يەك­تەرگە قا­نىع­ا الادى. ءبىز وسى ءبىر شاعىن ماقالادا ونداعى دە­رەك­تەر­دىڭ بىرەن-سارا­نىن عانا تىلگە تيەك ەتتىك. قىزى­عۋ­شى­لىق تانىت­قان ادامعا مۇنان دا مول مالىمەتتەر كەزدەسەتىنى ءسوزسىز. ەنتسيكلوپەديانىڭ قۇرىلتاي­شى­سى  «نو­بەل» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى, ويىل­دىڭ اتىم­تاي­ جو­مارت ازاماتى نۇرلان جۇ­ماعاليەۆتى ايتا كەتكەن ءجون. ول ءوزى باسپا ۇستاپ وتىر­عانىنا قاراماستان,  كىتاپتى 2000 تارالىممەن الماتى قالاسىنان شى­عار­دى, بەزەندىرىلۋى مەن كوركەمدەلۋىنە, ساپالى قاعازعا باسى­لىپ, تۇپتەلۋىنە كوپ كوڭىل بولگەنى كورىنىپ تۇر. ىشكى مازمۇنى مەن سىرتقى-ىشكى كوركەمدەلۋى  كوز تارتادى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.