ماسەلە • 07 جەلتوقسان, 2024
بولاشاعىمىزعا بەيجاي قارامايىق...
بۇگىندە بالالار قاۋىپسىزدىگى – وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بالالاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن قايعىلى وقيعالاردىڭ كوبەيىپ كەتۋى قالىڭ كوپشىلىكتى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ تا نازار اۋدارىپ, حالىققا جولداۋىندا: «ادال ازامات جانە تۇعىرلى تۇلعا بولۋدىڭ نەگىزى بالا كەزدەن قالىپتاسادى. سوندىقتان ءبىز جاس ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىز ءارى الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز. جول, عيمارات, كيىم-كەشەك, ازىق-ت ۇلىك, ياعني بارلىعى بالالار ءۇشىن قاۋىپسىز بولۋى كەرەك. سونداي-اق وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعى – وتە ماڭىزدى ماسەلە», دەپ اتاپ كورسەتتى.
ءداستۇر • 06 جەلتوقسان, 2024
قازاقتىڭ بەتاشارى – يۋنەسكو تىزىمىندە
2024 جىلعى 2-7 جەلتوقسان ارالىعىندا پاراگۆاي رەسپۋبليكاسىنىڭ اسۋنسون قالاسىندا وتكەن ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميتەتتىڭ 19-سەسسياسىنىڭ 4-كۇنىندە (5 جەلتوقساندا) قازاقتىڭ سالتى بەتاشار مەن بەتاشار جىرى ادامزاتتىڭ رەپرەزەنتاتيۆتى ءتىزىمى بويىنشا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا قۇندىلىعى رەتىندە يۋنەسكو تىزىمىنە ەندى. بۇعان دەيىن قازاقتىڭ 13 مۇراسى وسى تىزىمگە الىنعان ەدى. بيىل مامىر ايىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «سالبۋرىن» مەن «بەتاشار» سياقتى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى يۋنەسكو-نىڭ مادەني مۇرالارى تىزىمىنە ەنگىزۋ بارىسى ءجۇرىپ جاتقانىن ايتقان ەدى.«ەلىمىزدە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ جانە مولايتۋ ماقساتىندا اۋقىمدى ءارى ۇزدىكسىز جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ۇزاق جىلدان بەرى العاش رەت جاقىندا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانىڭ ۇلتتىق تىزبەسى ايتارلىقتاي كەڭەيدى. يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ءبىزدىڭ «سالبۋرىن» جانە «بەتاشار» سياقتى ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى ەنگىزۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر», دەگەن مەملەكەت باسشىسى.
ەكولوگيا • 03 جەلتوقسان, 2024
ورتالىق ازيا ارال تاعدىرىنا الاڭداۋلى
بۇگىندە ارال تەڭىزىنىڭ احۋالى ادامزاتتى الاڭداتىپ وتىر. سوندىقتان ورتالىق ازيا جانە كاسپي ماڭى ەلدەرى ارال تەڭىزىن قورعاۋ باعىتىندا ورتاق ىسكە مۇددەلى. وسى ماقساتتاعى جۇمىستاردى شيراتۋعا كوڭىل بولگەن «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى كۇللى تۇركىگە قادىرلى تۇركىستان شاھارىندا جاسىلدار پارتيالارىنىڭ «Aral-2024» ءى حالىقارالىق ءسامميتىن وتكىزدى.
ەكولوگيا • 29 قاراشا, 2024
ارال تاعدىرىنا ورتا ازيا الاڭداپ وتىر
ارال تەڭىزىنىڭ احۋالى ادامزاتتى الاڭداتىپ وتىر. سوندىقتان ورتالىق ازيا جانە كاسپي ماڭى ەلدەرى ارال تەڭىزىن قورعاۋ باعىتىندا ورتاق كەلىسىمدەر مەن شەشىمدەر قابىلداپ كەلەدى. وسى ماقساتتاعى جۇمىستاردى شيراتۋعا كوڭىل بولگەن «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى تۇركىستاندا «ARAL – 2024» جاسىلدار پارتيالارىنىڭ ءى حالىقارالىق ءسامميتىن وتكىزىپ جاتىر.
تۋريزم • 23 قاراشا, 2024
ەلىمىزدە قىستىڭ قىراۋلى, قىتىمىر كۇندەرىندە دە دەمالىستى مازمۇندى, كوڭىلدى وتكىزۋگە مۇمكىندىك مول. قانشا دەگەنمەن ارقادا جازدان گورى قىسقى تۋريزم ۋاقىتى ۇزاعىراق. قازىر ەلدە ەكوتۋريزم مادەنيەتى ءبىرشاما ارتىپ, تابيعات اياسىندا تىنىعاتىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. مۇندايدا استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ الاتاۋ مەن التايعا شىعانداماي-اق وسى توڭىرەكتە شاڭعى تەۋىپ, شانامەن سىرعاناپ, سەرگىپ, سەرپىلىپ قايتۋىنا بولادى.
قوعام • 20 قاراشا, 2024
بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋى: ماماندار نە دەيدى؟
بيىلعى 1 ناۋرىزدان ەلىمىزدە بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋى ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. بۇعان دەيىن عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ قىزۋ تالقىسىندا بولعان ۋاقىت ماسەلەسى جان-جاقتى ساراپتالىپ, ونىڭ پايدالى تۇستارى ايتىلدى. دەي تۇرعانمەن, قوعامدا مۇنىڭ جاي-جاپسارى ءالى دە اڭگىمە بولىپ كەلەدى. وسىعان وراي, ەلىمىز ءۇشىن بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ ءمان-ماڭىزىن, ارتىقشىلىعىن جاۋاپتى ورىنداردىڭ بىلىكتى ماماندارىنان سۇراپ بىلگەن ەدىك.
ماسەلە • 14 قاراشا, 2024
ەلىمىزدە عانا كەزدەسەتىن ەندەميك – كاسپي يتبالىعى بۇگىندە جويىلىپ بارا جاتقان جانۋارلاردىڭ ساناتىندا. يتبالىقتار كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن. دەگەنمەن وسى ءبىر بەيكۇنا جانۋارلاردىڭ سانى جىل سايىن مىڭداپ قىرىلىپ جاتقانى الاڭداتادى. ەگەر وسىلاي جالعاسا بەرسە, تەڭىزدەگى يتبالىق اتاۋلىنىڭ مۇلدە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار.
«تازا قازاقستان» • 07 قاراشا, 2024
ەلىمىزدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى ءوتىپ جاتقانى بەلگىلى. جۇرت بولىپ جۇمىلا اتقارعان ءىس-شارا وسى كۇنى شىن مانىندە ەلدىك سيپات الىپ ۇلگەردى.
تالبەسىك • 07 قاراشا, 2024
بيىل ەلىمىزدە جان-جانۋارلار دۇنيەسىن دامىتۋدا, رەينترودۋكتسيا جاساۋدا ەداۋىر العا ىلگەرىلەۋ بولعانىن ماقتانىشپەن ايتۋعا ءتيىسپىز. اۋەلى تورعاي توپىراعىنا كارى قۇرلىقتان جەتى كەرتاعى ورالدى. ەكى جولاق جون جولبارىس بايىرعى قۇتتى مەكەنى ىلە مەن بالقاش ماڭىنا قايتا جەرسىندىرىلمەك. بۇقار بۇعىسى دا بۇرىنعى مەكەنىنە بۇرىلدى. ەندىگى ءبىر ىزدەيتىن «جوعىمىز» – جيرەن (زەرەن).
حالىق • 05 قاراشا, 2024
دەموگرافيالىق دامۋ – مەملەكەت تىرەگى
دەموگرافيا – كەز كەلگەن ەلدىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى, شەشۋشى فاكتور. مەملەكەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە حالىق سانى بارىنشا ىقپال ەتەدى. حح عاسىردىڭ باسىندا ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلى جازبالارىندا سول كەزدەگى حالقىمىزدىڭ سانى 6 ميلليونعا جەتكەنى تۋرالى مالىمەت بار. بىراق حالىقتىڭ باسىنا تۇسكەن ءتۇرلى ناۋبەت – اشتىق, قۋعىن-سۇرگىن, سوعىس سىندى سۇراپىل وقيعالار قازاقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمىن تەجەپ, 6 ميلليوندى 1,5 ميلليونعا دەيىن ازايتىپ جىبەردى. ال ءححى عاسىردا 20 ميلليونعا جەتتىك. باعالاي بىلسەك, بۇل دا بولسا ەگەمەندىكتىڭ ارقاسى, ەل تاريحىنداعى ەڭ باستى جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى.
