ەستە بولسا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل باكۋدەگى دۇنيەجۇزىلىك كليمات سامميتىندە دە ارال تەڭىزىن قۇتقارۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ەدى. كليماتتىق وزگەرىستەرگە توتەپ بەرۋ, اپاتقا ۇشىراعان ارال اۋماعىن وڭالتۋ, ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ قورىن ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋ – جۇگى اۋىر بولعانىمەن ماڭىزى زور جۇمىس. سامميتتە كۇن تارتىبىندەگى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ شەشۋ جولدارى جانە سولاردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋداعى جاسىلدار پارتيالارىنىڭ ءرولى سارالانىپ جاتىر. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان «تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ ىقپالى دا تالقى تاقىرىبىنا اينالدى.
بۇگىندە «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى ارالمەن قوسا باسقا دا وڭىرلەردى كوگالداندىرۋ جوبالارىن ىسكە اسىرادى. سونداي-اق اعىندى جانە لاستانعان سۋلاردى تازارتۋ مەن قايتا پايدالانۋ بويىنشا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جاردەمدەسەدى ەكەن. ءسامميتتىڭ اشىلۋىندا «بايتاق» پارتياسىنىڭ توراعاسى ازاماتحان امىرتاەۆ ورتالىق ازياداعى سۋ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى احۋالدى باياندادى.
«بۇۇ دەرەكتەرى بويىنشا 2050 جىلعا قاراي ورتالىق ازيا حالقىنىڭ سانى 90 ميلليون ادامعا تاياعاندا سۋ تاپشىلىعى 25-30 پايىزعا جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ەگىنشىلىككە پايدالاناتىن سۋ رەسۋرستارىنا قاجەتتىلىك 2030 جىلعا دەيىن 30 پايىزعا ارتۋى ىقتيمال. بۇل ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر مەن ازاماتتاردىڭ تابىس دەڭگەيىنە دە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى ايماقتا قاقتىعىستار مەن تۇراقسىزدىق قاۋپىن, اسىرەسە سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋ قاۋپىن تۋىنداتادى. قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا سۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسكەن ىنتىماقتاستىقتى جانە وڭىرلىك ينتەگراتسيانى بەلسەندىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. بۇل رەتتە ايماقتاعى ەلدەر سەرىكتەستىك پەن تاتۋ كورشىلىك جولىن ۇستانۋى ءتيىس», دەگەن ازاماتحان امىرتاەۆ, «بايتاق» پارتياسىنىڭ قازاقستان گيدروسفەراسىن ساقتاۋعا قوسقان ۇلەسى تۋرالى دا حابارلادى.
سامميتتە قىرعىزستان جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى ەركىن بولەكباەۆ ايماق رەسپۋبليكالارى ءۇشىن ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ايتتى.
«قىرعىزستان جاسىلدار پارتياسى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ سالدارى ەكوجۇيەلەر مەن حالىق دەنساۋلىعىنا قازىردىڭ وزىندە اسەر ەتىپ جاتقانىنا الاڭدايدى. مەملەكەتتىڭ ەكولوگياعا جاۋاپتى ورگاندارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداي الماي وتىر. تابيعاتتى قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جەكەلەگەن باعىتتارى مۇلدەم ىسكە اسپاي جاتقانىن, ولقىلىقتاردىڭ كوپ ەكەنىن ساراپشىلار ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەدى. قىرعىزستان سۋ رەسۋرستارىن تۇراقتى باسقارۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە. سۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ارەكەتتەستىك ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى», دەدى ەركىن بولەكباەۆ.
سپيكەردىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە قىرعىزستاندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ تەك كوممەرتسيالىق مۇددەلەر مەن بايۋدى كوزدەيتىندەردىڭ قىسىمىنا توتەپ بەرە الماي وتىر. ادام فاكتورى مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىنە اكەلىپ, ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋدا. بولجامدارعا سايكەس, 2025 جىلعا قاراي قىرعىزستانداعى مۇزدىقتاردىڭ اۋدانى ورتا ەسەپپەن 30-40%-عا قىسقارۋى مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە شامامەن 604 مىڭ قىرعىزستاندىق اۋىز سۋ تاپشىلىعىن سەزىنىپ جاتىر.
رەسەيدىڭ ەكولوگيالىق «جاسىلدار» پارتياسىنىڭ تەڭ ءتورايىمى الەكساندرا كۋدزاگوۆا تابيعاتتا بولىپ جاتقان اۋقىمدى ۇدەرىستەر مەن وزگەرىستەردى حالىققا جەتكىزۋدە «جاسىل» پارتيالاردىڭ ءرولى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سۋ تاسقىنى سياقتى تابيعي اپاتتار 50 جىلعا جەتپەي قايتالانىپ وتىرادى. ال كەيىننەن بۇل قۇبىلىس قالىپتى جاعدايعا اينالۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە «جاسىل» پارتيالار – عىلىمي بىلىمدەردى حالىققا تۇسىندىرەتىن, اپاتتاردىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەتىن ماڭىزدى كۇش-قۇرال بولۋعا ءتيىس.
«روسگيدرومەتتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستانمەن شەكتەسەتىن رەسەي وبلىستارىندا جازدا جاۋىن-شاشىن مولشەرى ازايادى. قالماقيا, استراحان جانە ۆولگوگراد وبلىستارى مەن داعىستاندا ءشول جانە جارتىلاي ءشول اۋداندارىنىڭ اۋماعى جىل سايىن 500 شارشى كيلومەترگە ۇلعايۋدا. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ورتالىق ازيادا كسرو-دان مۇراعا قالعان گيدروتەحنيكالىق جۇيەنى كەڭەيتۋ جۇمىستارىن دەرەۋ باستاۋ قاجەت. بۇل جۇيە قازىرگى جانە بولاشاق كليماتتىق جاعدايلارعا بەيىمدەلمەگەن. جاڭا سۋ قويمالارىن جانە وسى سۋ قويمالارىن بايلانىستىراتىن جاڭا كانالدار سالۋ قاجەت», دەيدى الەكساندرا كۋدزاگوۆا.
ا.كۋدزاگوۆا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدى قولداۋ جانە ونىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى باياندادى. ونىڭ سوزىنشە, اتوم ەنەرگەتيكاسى تەك ەكونوميكاعا عانا ەمەس, سۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە دە ىقپال ەتەتىن كورىنەدى. ءىزىن-الا
موڭعوليانىڭ «ازاماتتىق ەرىك» جاسىل پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى توگووچين بات-ەردەنە «جاسىل سينەرگيا: وڭىرلىك ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبىندا بايانداما وقىدى. ول ارال تاعدىرى عالامدىق ماسەلە ەكەنىن, سالدارى بىرنەشە ەلگە اسەر ەتەتىن ايتتى. موڭعوليا اۋماعىنىڭ 5 پايىزى قازىردىڭ وزىندە شولگە اينالىپ بارا جاتقانىن بىلدىك.
وزبەكستان ەكولوگيالىق پارتياسى اتىنان پارتيانىڭ ورتالىق كەڭەسى اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ ءبولىم جەتەكشىسى كوميلجون جۋراەۆ ءسوز سويلەدى. ول اۋانىڭ لاستانۋىن بولدىرماۋ, بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتىڭ قىسقارۋىن ازايتۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستارعا بەلسەندى ارالاسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىن I جاسىل پارتيالار ءسامميتى اياسىندا ءبىز بارلىق قاتىسۋشىلاردى ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بىرىككەن كۇش-جىگەردى قولداۋعا شاقىرامىز. ارال اپاتى, ونىڭ سالدارىن ءبىز, وزبەكستان جاقسى بىلەمىز. بۇل –بارشامىزعا ساباق بولۋى كەرەك. تەك بىرلەسكەن ارەكەتتەر ارقىلى ءبىز كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ سالدارىن جەڭىلدەتىپ, بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاي الامىز. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وزبەكستان ەكولوگيالىق پارتياسى بولاشاقتىڭ جاسىل دامۋعا تيەسىلى ەكەنىنە سەنەدى. جاسىل دامۋ بەيبىتشىلىكتى نىعايتادى, ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى جانە بارلىق حالىقتىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن تۇراقتى نەگىز قالايدى. ماقساتىمىز ورتاق بولعان سوڭ, تابيعات, بەيبىتشىلىك جانە بولاشاق ءۇشىن بىرىككەنىمىز ابزال», دەگەن كوميلجون جۋراەۆ, ورتا ازيا حالىقتارىن كۇش بىرىكتىرۋگە شاقىردى.
ءسامميتتىڭ قورىتىندىسىندا سپيكەرلەر «ARAL–2024» جاسىل پارتيالاردىڭ I ءسامميتى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ اۋقىمىن ءتۇسىنىپ قانا قويماي, بىرلەسكەن ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن پلاتفورما قۇرۋعا ارنالعانىن اتاپ ءوتتى. سپيكەرلەر ورتا ازيا حالىقتارى كۇش بىرىكتىرسە, كليماتتىق سىن-قاتەرلەردى شەشۋگە, ەكوجۇيەلەردى نىعايتۋعا جانە تابيعي بايلىقتى ساقتاۋعا بولاتىنىن جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان قوناقتار قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى ازاماتحان امىرتاەۆتىڭ جاسىلدار ءسامميتىن تۇراقتى نەگىزدە وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىر اۋىزدان قولدادى. سامميت بارىسىندا قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, رەسەي جانە موڭعوليا جاسىل پارتيالارى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. تاراپتار تابيعاتتى قورعاۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالاردى وتكىزۋمەن قاتار قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ سالاسىندا تاجىريبە مەن ءبىلىم الماسۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدى.
