زايساندا بودەنە وسىرىلە باستادى

جۇدىرىقتاي عانا جابايى بودە­نەنى بالا كەزىمىزدە ءجيى كەزدەستىرىپ, كو­رە قالساق ۇركىتەتىنبىز. سول كەزدە ناسيحاتتىڭ بولماۋىنان تورعايدان ءسال ءىرى قۇستىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە بەر­مەپپىز. سوڭعى كەزدە بودەنەنىڭ ەتى, جۇمىرتقاسى ادام اعزاسىنا اسا پايدالى, ونىڭ جۇمىرتقاسىن شيكىدەي ءىشۋدىڭ ءتۇرلى سىرقاتتارعا, اتاپ ايتقاندا, اس­قازان, قانت ديابەتى, باۋىر, بۇيرەك, ىشەك, حاندروز, ميدىڭ ەستە ساقتاۋ قابى­­لەتىنە اسا پايدالى ەكەنى جايلى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. جاقىندا زايسان اۋدانىندا ءىسساپاردا بولعان كەزدە ­اۋدان اكىمى الماس وڭداقانوۆ كوگاداي اۋىلىندا ەربول جۇماباەۆ دەگەن ازاماتتىڭ بودەنە ءوسىرىپ جاتقانى جايلى ايتقاندا ەلەڭ ەتىپ, كوگادايعا جەتكەنشە اسىقتىق. الدىمەن ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى زۋمراد دۇيسەمباەۆا مەن اۋداندىق «دوستىق» گازەتىنىڭ رەداكتور-ديرەكتورى ارداق بولدەكباەۆا ءبىزدى قاراتالداعى ەرلى-زايىپتى سەرىك, انارگۇل تويلىباەۆتارعا الىپ كەلدى. سەرىك شەكارا قىزمەتىندە ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتىپ, زاپاسقا شىققان سوڭ جۇبايىمەن جانە كوگەدايلىق ەر­بول جۇماباەۆپەن بىرگە جۇدىرىقتاي بودەنە وسىرۋگە دەن قويىپتى. بودەنە كىر­پياز, تاۋىق قۇساپ كەز كەلگەن جەمدى قاناعات تۇتاتىن قۇس ەمەس كورىنەدى. بىلتىر ناۋرىزدا ولار وسكەمەندەگى بودەنە وسىرەتىن جانات تاسىلباەۆادان ەكى جۇزدەي بودەنە جۇمىرتقاسىن ساتىپ الىپ, ونى ينكۋباتوردا وسىرە باستايدى. ءبىراز جەتىلە باستاعان كەزدە اڭداۋسىزدا تاۋىقتىڭ جەمىن بەرەمىن دەپ 70-80 بالاپاندى ءولتىرىپ الادى. سويتسە, ونىڭ جە­مىنە سۇيەك ۇنى, ۇلۋ تاس باسقا دا قاجەتتى ەلەمەنتتەر قوسىلادى ەكەن. ءبىر قاپ جەم 6 مىڭ تەڭگە. ول زايسانعا جەتكەنشە قۇنى 7-8 مىڭ تەڭگەگە جەتەدى. ءبىر جۇمىرتقانىڭ 25 تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, پايداسىنان گورى ازىرشە زيانى كوبىرەك سياقتى. سەرىك جۇبايى ەكەۋى ەربولعا كومەك­تەسىپ ءجۇر. ال بودەنە ءوسىرۋ ەربولعا جۇك­تەلگەن. ول ءبىزدى بودەنە ءوسىرىپ جاتقان قورا ىشىنەن قارسى الدى. ارنايى تەمىر سىممەن قورشالعان توردا بودەنەلەر ورنالاسقان. ولارعا جەم, سۋ بەرۋ كوپ ۋاقىت الماسا دا ۇقىپتىلىقتى تالاپ ەتەدى. سەبەبى, بەس مەكيەنگە ءبىر قوراز. قورازدارى قىزعانشاق, ءبىر-ءبىرىنىڭ توبەسىن قان جوسا ەتىپ تالاپ تاستاعانىن كورگەن كەزدە ەرىكسىز تاڭعالدىق. – بودەنەنى العاش وسىرگەن قىتايلار مەن جاپوندار. ولاردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ قۇپياسى بودەنە جۇمىرتقاسى مەن ەتىن پايدالانۋدا بولسا كەرەك. بودەنە ەتى مەن جۇمىرتقاسىندا پايدالى ۆيتاميندەر, اتاپ ايتقاندا, تەمىر – 4,5, كوبالت – 2,2, ۆ-2 ءۆيتامينى 2,2 ەسە كوپ. جاپوندار بالالاردىڭ يممۋنيتەتىن كوتەرۋ, ولاردىڭ دەنساۋلىعى مىقتى بولۋى ماقساتىندا بالالار مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا جۇمىرتقا ءىشۋدى تەگىن ۇيىمداستىرعان. ءبىز نەگە كەنجە قالدىق؟ دەمەك, بودەنە وسىرۋگە دەن قويساق, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعى مىقتى بولماق. امانشىلىق بولسا, ازىرشە بودەنە جۇمىرتقاسىن ساتۋدان پايدا كورگەن ەمەسپىن. ونىڭ باسىن 1 مىڭعا جەتكىزسەم دەگەن ماقسات بار. جۇمىرتقالاردى جۇرت ىزدەپ ءجۇرىپ ساتىپ الادى. زايسانداعى دۇكەنگە تاپسىرىپ, جەكە ادامدارعا ساتىپ جاتىرمىز. قاراتالداعى سەرىك پەن انارگۇل دە بولىسادى. جەڭىلدىكپەن نەسيە الىپ, كەلەشەكتە بودەنە وسىرۋمەن مىقتاپ شۇعىلدانسام, پايدا تابۋ ەمەس, جاس ۇرپاقتىڭ ويى سەرگەك, دەنساۋلىعى تەمىردەي مىقتى بولار ەدى, – دەيدى بىزبەن سىرلاسقان كوگادايلىق ازامات ەربول جۇماباەۆ. قادامىڭا نۇر جاۋسىن دەيمىز دە... وڭداسىن ەلۋباي,  جۋرناليست شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان اۋدانى سۋرەتتە: بودەنە ءوسىرىپ جاتقان ەربول جۇماباەۆ.       سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور