يگەرۋ ماسەلەسى جەتە زەردەلەنگەن

قازاق ۇعىمىندا ادامزاتتىڭ اتاسى دا, اناسى دا – جەر. سەبەبى, جەر ادامنىڭ بىردەن-ءبىر اسىراۋشىسى. سوندىقتان ونىڭ يگىلىگىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءاربىر ادام بالاسىنىڭ باس­تى پارىزى. كەشە ورتالىق كوممۋني­كاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قۇرى­لىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىق ىستەرى جانە جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى سامات سارسەنوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ماق­سا­تىن­داعى جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋ تاقىرىبىندا اڭگىمە قوزعادى. ول ەلى­مىز­دە اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقسا­تىن­داعى 98,6 ملن. گەكتار جەر بۇرىننان ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرىلگەنىن ايتتى. «2015 جىلدىڭ سوڭىندا جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگە­رىس­تەر اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماق­ساتىنداعى جەر­لەر­دى ۇتىم­دى پايدالانۋدى كوز­دەيدى. مۇنداعى نەگىزگى ماسەلەلەرگە توقتالىپ وتسەم, قازىرگى كۇندە وسى ماقساتتاعى جەرلەردىڭ 98,6 ملن. گەكتارى ۇزاق مەرزىمدى جالعا بەرىلگەن. ونىڭ 1,3 ملن. گەكتارى عانا جەكەمەنشىكتە. مۇنى پايىزعا شاقساق بار-جوعى 1,2 پايىزدى عانا قۇرايدى. جالپى, قازاقستان اۋماعىندا 272 ملن. گەكتار جەر بار. ال ونىڭ 101 ملن. گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا قولدانىلادى», دەدى باسقارما باسشىسى. وسى 100 ميلليون گەكتاردان استام اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى بوس جاتقان جەرلەر تۋرالى اڭگىمەلەي وتىرىپ, جەر زاڭناماسىنداعى سوڭعى وزگەرىستەر وسى القاپتاردى ءتيىمدى يگەرىپ, ينۆەستورلار تارتۋدى كوزدەيتىنىنە توقتالدى. «ەلىمىزدە بوس جاتقان ەگىستىكتەردىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر. ونىڭ ىشىندە 24 ملن. گەكتار ەگىستىك, 2 ملن. گەكتار شا­بىن­دىق, 80 ملن. گەكتارعا جۋىق جايى­لىم جەر بار. بۇرىن اينالىم­دا بولعان 2 ميلليون گەكتاردان استام جەر تىركەلىپ وتىر. جەر زاڭناماسىنداعى نەگىزگى ماقسات وسى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋ, قارجىسى بار ينۆەستورلاردى وسى جەرلەرگە تارتۋدى كوزدەيدى», دەدى ول. ال «اگروحيميالىق قىزمەت­تىڭ رەس­پۋب­ليكالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتا­لىعى» مەم­لەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ جەتەكشىسى ەربو­لات بازىلجانوۆ ەلىمىزدە جەردىڭ ءتيىمدى ءارى ماقساتتى پاي­دالانۋىنا قاتىستى مەملە­كەتتىك باقىلاۋ بارىنشا كۇشەي­تىلەتىنىن جەتكىزدى. «قازىرگى ۋاقىتتا قازاق­ستان جەردى ماقساتتى پايدا­لانۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باقى­لاۋدى كۇشەيتتى. وتە جۇيەلى جۇ­مىس­تار اتقارىلىپ جاتىر. ەگىس تانابىن اگروحيميالىق زەرتتەۋ – مول ءونىمنىڭ كەپىلى. سول سەبەپتى اگروحيميالىق زەرتتەۋلەردىڭ كولەمى 1,5 ملن. گەكتاردان 3,5 ملن. گەكتارعا ۇلعايتىلدى», دەدى ول. ونىڭ سوزىنە يلانساق, سۋارمالى ەگىستىك جەرلەرگە اگروحيميالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, توپىراقتاعى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە ەڭ قاجەتتى ەلە­مەنتتەردىڭ مولشەرىن انىقتاپ, ءار تاناپتىڭ پاسپورتى جاسالسا, جوعارى ءونىم الۋ مۇمكىندىگى ۇلعايىپ, جەر قۇنارلىلىعىنىڭ كەمۋىنە جول بەرىلمەيدى ەكەن. ءونىمنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ساپاسىن كوتەرۋدە توپىراقتىڭ قۇنارلىعىن ارتتىرىپ, مينەرالدى تىڭايتقىش بەرۋدىڭ جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزى زور كورىنەدى. بۇل ءۇشىن ءاربىر شارۋاشىلىق اۋىسپالى ەگىستىكتەگى داقىلداردىڭ كەزەكتەسۋ ءتارتىبىن ساقتاپ, داقىلدار ەگىلەتىن تاناپ توپىراعىنىڭ مەحانيكالىق, حيميالىق قۇرامىن جەتە ءبىلىپ, سول تابيعي قۇنارلىلىقتىڭ مولشەرىنە قاراي مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى بەرۋلەرى قاجەت. سوندىقتان, ەگىس ەگەتىن ءاربىر شارۋاشىلىق وزدەرىنىڭ ەگىستىك جەرلەرىنە اگروحيميالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ءار تاناپتىڭ پاسپورتىن جاساتۋلارى قاجەت. وسىنداي زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن باسشىلىققا العان ۇجىم­دار جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەت­كىزەدى ەكەن. ماماننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سۋارمالى ەگىستىك القاپتاردا زەرتتەۋ ءاربىر 5 جىل, ال سۋارىلمايتىن اۋماقتاردا ءاربىر 7 جىل سايىن جۇرگىزىلىپ تۇرادى. «الەمدىك تاجىريبەدە بار. گۋمۋس ۇدەرىسى وتە ۇزاق جۇرەتىن قۇبىلىس. سوندىقتان, 5-7 جىلدا توپىراق قۇرامىندا بولاتىن گۋمۋستىڭ كولەمى قاتتى كەمىپ كەتپەيدى. بۇل ماسەلە كاسىبي ماماندارعا بەلگىلى. ەگەر قاجەتتىلىك بولسا, بىزدە ودان دا ءجيى تەكسەرىس جاساۋعا ماتەريالدىق مۇمكىندىكتەر جەتەدى. جەر كودەكسىندە دە انىق كورسەتىلگەن. ەگەر جەرگىلىكتى ورگاندار قايسىبىر جەر اۋماعىنا جيىرەك تەكسەرىس جاساتۋ كەرەك دەپ شەشسە, ول القاپتاردا اگروحيميالىق تەكسەرىستەر جيىرەك جاسالىپ تۇرادى. بۇل شەشىلەتىن ماسەلە. ەگەر شارۋالاردىڭ وزدەرى جىل سايىن جاساپ تۇرامىز دەسە, وندا ءوز ەرىكتەرى. وعان ءبىز كەلىسەمىز. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تەكسەرىس جاسايتىن 24 ۇيىم بار. بىراق جەر قۇنارىن ءجيى تەكسەرىپ تۇرۋ, مەنىڭشە, بوس شىعىن. 5-7 جىل سايىن جۇرگىزىپ تۇرسا دا جەتكىلىكتى», دەدى ە.بازىلجانوۆ. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»