ولار تۋرالى ءبىز نە بىلەمىز؟
دەمالىس كۇنى بولاتىن. ەسىكتىڭ قوڭىراۋى شىلدىر ەتتى. ويىمدا ەشتەڭە جوق بارىپ اشىپ قالسام, قازاقتىڭ ءبىر جىگىتى مەن قىزى تۇر. ءبىز «يەگوۆا كۋاگەرلەرىمىز», اڭگىمەلەسەيىك دەپ ەدىك دەيدى, ونىمەن قويماي, مىنانى وقىساڭىز دەپ قولدارىنداعى كىتاپتارىن تىقپالايدى. ءبىر جاعىنان, دەمالىس ۋاقىتىمدى ءبولىپ, مازامدى العانىنا, ەكىنشى جاعىنان, قازاقتىڭ جاپ-جاس جىگىتى مەن قىزىنىڭ قايداعى ءبىر ءدىندى ۋاعىزداپ ءۇي-ءۇيدى جاعالاپ ءجۇرگەنىنە اشۋىم كەلىپ, الگى ەكەۋىنە ەداۋىر ءسوز ايتىپ تاستادىم. كۇتپەگەن جەردەن شىرقىمدى بۇزعان شاقىرۋسىز «قوناقتارعا» رەنىشىمدى جەتكىزە تۇرىپ, بۇل سياقتىلار قاشانعى ءۇيلەردى ارالاپ, حالىقتى مازالاي بەرەدى, مۇندايلارعا تىيىم سالاتىن نە زاڭ, نە بيلىك جوق پا دەگەن وي دا كوكەيگە ورالا بەردى. الدە «يەسىز ءۇيدى قوناعى بيلەيدى» دەگەننىڭ كەرى مە؟..
جالپى, سوڭعى كەزدەرى تىم كوبەيىپ كەتكەن وسىنداي ءدىني اعىمدار مەن سەكتالار دەگەندەر كىمدەر؟ ولار نەندەي ماقساتتاردى كوزدەيدى؟ ولاردىڭ سەنى كەيدە كوشەدە توقتاتىپ الىپ, ەندى بىردە ۇيىڭە جەتىپ كەلىپ ۋاعىز ايتا باستاۋلارىنىڭ سەبەبى نەدە؟ نەلىكتەن ولار اياقتارىن سونشالىقتى الشاڭ باسادى؟ ءدىني سيپاتتاعى ءتۇرلى قوزعالىستار مەن اعىمدار تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا تۇرتكى سالعان دا وسىنداي ساۋالدار.
ەگەر تاريحقا ۇڭىلەر بولساق, سەكتالار نەمەسە سەكتانتتىق توپتار سوناۋ انتيكالىق ءداۋىردە دە ءومىر سۇرگەن ەكەن. ولاردىڭ ادامعا تيگىزەتىن ىقپالدارى دا وراسان. اسىرەسە, ءداستۇرلى دىندەردەن حابارى از ادامدار وندايلاردىڭ ايتقاندارىنا تەز كونەتىن كورىنەدى. وزدەرىن ادامداردى قۇتقارۋشى رەتىندە كورسەتىپ, جەڭىل ويلى ەلىكتەگىشتەردى سوڭدارىنا ەرتە بىلەتىندەر ءار زاماندا دا تابىلعان. قازىرگى جاھاندانۋ ءداۋىرى ولار ءۇشىن ءتىپتى «ىزدەگەنگە – سۇراعان» بولعان سىڭايلى.
سەكتالار مەن ءدىني اعىمدار بۇرىندارى دا, قازىرگى ۋاقىتتاردا دا حالىقتىڭ جاقسى, ۇيلەسىمدى ومىرگە دەگەن ۇمىتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا, ودان قالدى, ولگەننەن كەيىن ولاردىڭ رۋحتارىن ازات ەتۋگە ۋادە بەرۋ ارقىلى ادامداردىڭ باستارىن اينالدىرۋدى ماقسات تۇتقان. وسى سالانى زەرتتەۋشى مامانداردىڭ پايىمداۋلارىنشا, سەكتالارعا مۇشە بولعان ادامدارعا ولاردىڭ ءومىرلەرىندە قاندايدا ءبىر ماعىنانىڭ پايدا بولۋى مەن وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنۋى ايرىقشا اسەر ەتەدى ەكەن. ادامداردىڭ كوپشىلىگىنە شىم-شىتىرىق, كۇردەلى ومىردە ءوزى ءۇشىن دۇرىس جول تاۋىپ الۋدىڭ قيىنعا سوعىپ جاتاتىنى بەلگىلى. وسىدان كەلىپ ولاردىڭ سانالارىندا ماقساتسىزدىق, الداعى كۇندەرگە دەگەن بەيمالىمدىك قالىپتاسىپ, ويلارى ەكىۇشتىلىققا ۇلاسادى. ءوزىمىز ايتقان ۋاعىزشىلار دا ءدال وسىنداي ەكىۇدايىلىقتى, ياعني ادامنىڭ قاي باعىتقا قاراي جۇرەرىن بىلمەي داعدارعان ءساتىن وڭتايلى پايدالانىپ, «ساعان بىلاي قاراي جۇرگەن دۇرىس» دەپ «ءجون» كورسەتە قويادى. كوممۋنيستىك يدەولوگيا ساپ تىيىلىپ, ونىڭ ورنىن ەشتەڭە الماستىرا قويماعان قازىرگى كەزەڭ ءتۇرلى ۋاعىزشىلار ءۇشىن وتە قولايلى بولعانعا ۇقسايدى. ال ەندى «قاۋىپسىزدىك» جايىنا كەلەر بولساق, ونداي سەزىم بەلگىلى توپقا مۇشە بولۋ, قاندايدا بولماسىن ءىس-ارەكەتتەردى, سونىڭ ىشىندە ءدىني راسىمدەر دە بار, بىرلەسىپ جاساۋ ناتيجەسىندە پايدا بولادى ەكەن. باسقاشا ايتقاندا, ادامدار ءوزىنىڭ بەلگىلى ءبىر قاۋىمنىڭ مۇشەسى ەكەنىن, جان-جاعىندا مۇددەلەستەردىڭ بار ەكەنىن بىلەدى.
لاتىن تىلىنەن الىنعان سەكتا ءسوزىنىڭ ماعىناسى ءبىزدىڭ تىلىمىزگە اۋدارعاندا مەكتەپ, ءىلىم, پارتيا دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ال جالپاق ءتىلمەن ايتار بولساق, بۇل ءسوز ءبولىپ الۋ, كەسىپ تاستاۋ دەگەن تۇسىنىككە جاقىنىراق كەلەدى. وسىلايشا سەكتا ءسوزى ءداستۇرلى دىندەردەن ءبولىنىپ شىققان ءدىني قاۋىمداستىقتى نەمەسە توپتى بىلدىرەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كەيبىر ءدىني اعىمدار وكىلدەرىنىڭ وزدەرى تۋرالى ءاڭگىمە قوزعالعاندا, ءبىز سەكتا ەمەسپىز دەپ اقتالۋى شىندىققا ونشا ۇيلەسە قويمايتىن سياقتى.
ەگەر فاكتىلەرگە جۇگىنەر بولساق, الەمدە ەڭ قاتەرلى دەگەن 5 سەكتا بار دەپ سانالادى ەكەن. ولاردىڭ العاشقىسى – دجيم دجونس دەگەن ۋاعىزشى گايانادا قۇرعان «حالىق حرامى». بىزگە جەتكەن مالىمەتتەر بويىنشا, دجونس قورقىتۋ مەن ۇرىپ-سوعۋ ارقىلى ادامداردى وزىنە باعىندىرىپ وتىرعان. ولاردىڭ ۋاعىزدارىنىڭ ءوزى ساياسي ميتينگىلەرگە ۇقساس بولىپ, جەكەلەگەن ءبىر پوسەلكەدە «كووپەراتيۆتىك سوتسياليزم» ورناتقان. 1978 جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا ءبىر مىڭعا جۋىق اقش ازاماتتارى وزدەرىنە وزدەرى قول جۇمساپ, ومىرلەرىمەن قوشتاسادى. پوسەلكە تۇرعىندارىنىڭ قايعىلى قازاعا دۋشار بولۋىنىڭ سەبەبى ءالى كۇنگە دەيىن انىقتالعان جوق. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا, كووپەراتيۆتى تاراتامىز دەگەن كەزدە ونىڭ تۇرعىندارى تسياندى كالي ىشكەن كورىنەدى. قاۋىپتىلىگى جاعىنان ەكىنشى ورىن الاتىن سەكتا – اۋم سينريكە. جاپونيادا قۇرىلعان بۇل سەكتانىڭ جەكەلەگەن توپتارى رەسەيدە دە جۇمىس ىستەيدى دەگەن دەرەكتەر بار. سەكتا جاپونيادا بىرنەشە رەت تەررورلىق اكتىلەر ۇيىمداستىرعان. سولاردىڭ قاتارىندا 12 ادامنىڭ قازا تابۋىنا سوقتىرعان توكيو مەتروسىندا بولعان تەراكتى دە بار. 1975 جىلى مارشالل ەپپلۋايت پەن بونني نەتتلزدىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اقش-تا دۇنيەگە كەلگەن «جۇماق قاقپاسى» دەپ اتالاتىن سەكتا بۇل تىزىمدە ءۇشىنشى ورىندا تۇر. 1997 جىلى ەپپلۋايت جەردىڭ حەيل-بوپپ كومەتاسىمەن سوقتىعىساتىنى كۇمانسىز دەگەن نانىممەن سەكتانىڭ 39 مۇشەسىن وزدەرىنە قول جۇمساۋعا كوندىرگەن. ول سوڭىنان ەرۋشىلەرگە عارىش كەمەسىنە وتىرىپ ساياحاتقا اتتاناسىڭدار دەپ ۋادە بەرگەن. ءتورتىنشى ورىن الاتىن «مەنسون سەكتاسى» دا ەڭ قاۋىپتىلەر ساناتىنا جاتادى. ءوزىن پايعامبارمىن دەپ ءمالىمدەگەن مەنسون اقىل-ەسى اينىعان مانياك بولعان كورىنەدى. ول اق ناسىلدىلەر مەن قارا ناسىلدىلەر اراسىندا سوعىس جاريالاعان. 1969 جىلى وعان بىرنەشە ءمارتە كىسى ءولتىردى دەگەن ايىپ تاعىلادى. سوت ۇكىمى بويىنشا ول گاز كامەراسىندا ولىمگە كەسىلۋگە ءتيىس بولاتىن, بىراق 1977 جىلى كاليفورنيا جوعارعى سوتىنىڭ ءولىم جازاسىن كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانۋىنا بايلانىستى ول ءومىر بويى تۇرمەدە وتىرۋ جازاسىنا كەسىلگەن. وسى ساناتتاعى بەسىنشى سەكتا «جەتىنشى كۇن ادۆەنتشىلەرى» دەپ اتالادى. ادۆەنتشىلەر ءشىركەۋى 1844 جىلى قاراپايىم فەرمەر ۆيليام ميللەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن اقش-تا پايدا بولعان. رەسەيدە بۇگىندە وسى سەكتانىڭ جولىن ۇستانۋشىلار بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزەدى.
ابىروي بولعاندا, بۇل سياقتى قاتەرلى سەكتالاردىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا بار دەگەن اڭگىمە ەستىلە قويمايدى. دەگەنمەن, كوپتەگەن ءدىني اعىمداردىڭ ەلگە ەمىن-ەركىن كەلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ەسكەرسەك, وندايلاردان ساق بولۋ ءۇشىن كىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلە جۇرگەننىڭ دە ارتىقتىعى جوق. ونىڭ ۇستىنە ءدىني اعىمداردىڭ دامىعان مەملەكەتتەردە ومىرگە كەلىپ, ءوز جۇمىستارىن دامۋدىڭ جولىنا ەندى تۇسكەن ەلدەردە جالعاستىراتىنى دا كوپشىلىككە ءمالىم ءجايت.
ال ەندى ءدىني اعىمدارعا كەلەر بولساق, بۇل رەتتە اڭگىمەنى ءوزىمىز جوعارىدا ايتىپ وتكەن «يەگوۆا كۋاگەرلەرىنەن» باستاعان ءجون. بۇل ۇيىمنىڭ تاريحى ءحىح عاسىردىڭ 70-ءىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا چارلز تەيز راسسەللدىڭ اقش-تا ۇيىمداستىرعان «ءىنجىلدى زەرتتەۋشىلەر» قوزعالىسىنان باستاۋ الادى. 2009 جىلعى ەسەپ بويىنشا ۇيىمنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ سانى 7 ميلليوننان اسادى ەكەن. ولار 236 ەلدە نەمەسە اۋماقتاردا ۋاعىزدار جۇرگىزەدى. ال الەمنىڭ 30 ەلىندە «يەگوۆا كۋاگەرلەرىنىڭ» قىزمەتىنە تىيىم سالىنعان. ولاردىڭ قاتارىندا قىتاي, سولتۇستىك كورەيا, ءوزبەكستان, تۇركىمەنستان, تاجىكستان, ساۋد ارابياسى, يران, يراك, ابحازيا جانە باسقا دا مەملەكەتتەر بار. ەۋروپادا, نەگىزىنەن حريستيان ءدىنىن ۇستاناتىن ەلدەردە «يەگوۆا كۋاگەرلەرى» ءوز جۇمىستارىن زاڭدى نەگىزدە جۇرگىزەدى.
كوپتەگەن حريستياندىق شىركەۋلەر ءتارىزدى «يەگوۆا كۋاگەرلەرى» وزدەرىنىڭ ءدىني ىلىمدەرىن ىنجىلگە نەگىزدەيدى. سوندىقتان ولار وزدەرىن حريستياندارمىز دەپ اتايدى. ولار تەك يەگوۆاعا عانا قۇلشىلىق ەتۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيدى, ال ءاۋليەلەرگە, يكونالارعا قۇلشىلىق ەتۋ, سول سياقتى جەكە ادامدى اسىرا قۇرمەتتەيتىن پاتريوتتىق راسىمدەر مەن مەرەكەلەرگە قاتىسۋ پۇتقا تابىنۋ رەتىندە قاراستىرىلادى. «كۋاگەرلەر» يسا پايعامبار ارامىزدا ءجۇر, تەك كوزگە كورىنبەيدى دەپ سانايدى. سول سياقتى ولار ساياساتقا, اسكەري ىسكە ارالاسۋدان, ياعني اسكەر قاتارىندا قىزمەت ەتۋدەن, مەملەكەتتىك گيمندى ورىنداۋدان, مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قۇرمەت كورسەتۋدەن باس تارتادى. تۋعان كۇندى تويلاۋ, جاڭا جىل, 8 ناۋرىز, 1 مامىر, 9 مامىر سياقتى مەملەكەتتىك مەيرامداردى اتاپ ءوتۋ دە ولار ءۇشىن جات. ءبىر قىزىعى, يەگوۆا كۋاگەرلەرى كرەستى حريستياندىق سيمۆول رەتىندە پايدالانۋعا قارسى. ءبىرقاتار زايىرلى قوعام تاريحشىلارى مەن فيلولوگتارى سياقتى ولار دا يسا كرەستە ەمەس, قاراپايىم باعانعا كەرىلگەن دەپ ەسەپتەيدى.
قازاقستاندا ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋشىلاردىڭ قاتارىندا ساەنتولوگيا دەگەن دە اعىم بار. بۇل امەريكالىق فانتاست-جازۋشى رون حاببارد نەگىزىن قالاعان ءدىني-فيلوسوفيالىق ءىلىم بولىپ تابىلادى. بۇگىندە الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىندە, گولليۆۋد جۇلدىزدارىن قوسا العاندا, ساەنتولوگيا شىركەۋىنىڭ جاقتاۋشىلارى بار. ساەنتولوگتار سايتىندا كەيبىر قوعام قايراتكەرلەرى مەن وزگە دە ءدىن وكىلدەرىنىڭ وڭ پىكىرلەرىنىڭ كەلتىرىلگەنىنە قاراماستان, ساەنتولوگيا ەڭ داۋ-جانجالدى ءدىني قوزعالىستاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كوپتەگەن سوت پروتسەستەرىنىڭ سوڭى سانكتسيالارعا جانە ايىپپۇلدار تولەتۋگە اكەلىپ سوقتىرعان. ال وعان سىن ايتۋشىلار ساەنتولوگيانىڭ گۋمانيتارلىق جانە ءدىني-فيلوسوفيالىق ميسسياسىن جوققا شىعارىپ, ولاردى تەك كوممەرتسيالىق كاسىپ قانا دەپ ەسەپتەيدى, ال ولاردىڭ ءادىس-تاسىلدەرى ادامنىڭ اعزاسىنا, مىنەز-قۇلقىنا ءبۇلدىرۋشىلىك اسەر ەتەدى دەپ باعالانادى.
ساەنتولوگيا اۆستراليا, اۆستريا, يندونەزيا, يسپانيا, يتاليا, جاڭا زەلانديا, پورتۋگاليا, سلوۆەنيا, اقش, تايۆان, حورۆاتيا, شۆەتسيا جانە وار ەلدەرىندە رەسمي ءدىن رەتىندە تانىلعان. ال گەرمانيا, بەلگيا, فرانتسيا, يرلانديا, ليۋكسەمبۋرگ, ۇلىبريتانيا, مەكسيكا جانە يزرايل مەملەكەتتەرى ونى ءدىن رەتىندە مويىندامايدى.
سول سياقتى ساەنتولوگياعا قاتىستى ادامداردىڭ ءوز وزدەرىنە قول جۇمساۋى, قايعىلى قازاعا نەمەسە اپاتقا ۇشىراۋى سياقتى ونداعان جاعدايلار تىركەلگەن. بىرنەشە جاعدايلاردا ساەنتولوگيا شىركەۋىنە ناۋقاسقا كومەك كورسەتپەدى, ليتسەنزياسىز مەديتسينالىق قىزمەتپەن اينالىستى دەگەن ايىپتار تاعىلعان.
وسى ايتىلعانداردان كەيىنگى بىزگە اتى جاقسى ءمالىم ءدىني قوزعالىس – حيزب ۋت-تاحرير. 1953 جىلى يەرۋساليمدە جەرگىلىكتى اپەللياتسيالىق شاريعات سوتىنىڭ سۋدياسى تاكيۋددين ان-نابحاني قۇرعان ۇيىمنىڭ اتاۋى «يسلامدى ازات ەتۋ پارتياسى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. مۇحاممەد پايعامبار ۋاقىتىنداعى ءدىني-ساياسي قۇرىلىمدى (حاليفات) قالپىنا كەلتىرۋ يدەياسى ۇيىمنىڭ ساياسي دوكتريناسىنىڭ نەگىزىن قالايدى.
ورتالىق ازيانىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرىندە, رەسەيدە جانە كەز كەلگەن ۇيىمدى قۋدالايتىن اۆتوريتارلىق رەجىمدەگى وزگە دە كەيبىر ەلدەردە حيزب ۋت-تاحريرگە تەررورلىق ۇيىم رەتىندە قارايدى. سونىمەن بىرگە اقش-تا دا, ەۋروپانىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىندە دە قازىرگى كۇنگە دەيىن حيزب ۋت-تاحرير تەررورعا قولداۋ كورسەتەتىن قۇرىلىمدار قاتارىنا جاتپايدى. مۇنداي اتاققا ۇيىم نەگىزىنەن رەسەيدە يە بولىپ وتىر. سونىڭ وزىندە دە ەلدەگى جەكەلەگەن ءدىن جانە قوعام قايراتكەرلەرى بيلىك تاراپىنان جۇرگىزىلگەن ساياساتتى نەگىزسىز, ءدىني سەنىمى بويىنشا قۋدالاۋ سيپاتىنا يە دەگەن سىندار ايتۋدا. ماسەلەن, 2004 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تاتارستاننىڭ ۇلتتىق قوزعالىسىنىڭ وكىلدەرى رەسەي وكىمەتىنە «حيزب ۋت-تاحرير ءال-يسلام» ۇيىمىمەن بايلانىسى بار دەگەن جەلەۋمەن رەسەيلىك مۇسىلمانداردى جاپپاي تۇتقىندادى دەگەن ايىپ تاقتى. ۇيىم يندونەزيا, مالايزيا, بانگلادەش, يراك, يەمەن, ليۆان, سۋدان ءجانە باسقا دا مۇسىلمان ەلدەرىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە, وسى ەلدەردىڭ ءبىرقاتارىندا كوپتەگەن تۇتقىنداۋلار بولعانىنا قاراماستان, شىعارىلعان ۇكىمدەردىڭ بىردە-بىرىندە ۇيىمنىڭ تەررورلىق اكتىلەر جاساعاندىعى ايتىلماعان. حيزب ۋت-تاحرير كۇش كورسەتۋ مەن تەررور جولىن ۇستانبايدى, ونىڭ قىزمەتى ساياسي ءىس-قيمىلدارمەن, حالىققا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ۇندەۋ تاستاۋمەن عانا شەكتەلەدى. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, ۇيىم يسلامدى كاپيتاليزمگە بالاما رەتىندە ۇسىنادى. وسى باعىتتا يسلامدىق پارتيا يسلام يدەولوگياسى بۇكىل ادامزاتقا ايقىن بولۋى ءۇشىن ساياساتكەرلەرمەن, ويشىلدارمەن, قوعامنىڭ باسقا دا توپتارىمەن اشىق يدەولوگيالىق پىكىرتالاستارعا بارادى.
ءسوز سوڭىندا اتى قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاقسى تانىس «ۆاححابيزم», قازاقشالاساق «ۋاحابشىلدىق» نەمەسە «ۋاحابشىلار», تۋرالى دا ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ايتا كەتكەن ءجون. يسلامداعى ءدىني-ساياسي قوزعالىس بولىپ تابىلاتىن بۇل ۇيىم ءحVىىى عاسىردا ومىرگە كەلگەن. بۇل جولدى ۇستانۋشىلار وزدەرىن «سالافيتتەر» دەپ اتايدى. ويتكەنى اتى قوزعالىس اتاۋىنا اينالعان مۇحاممەد يبن ءابد ءال-ۋاحاب (1703-1792) ناعىز يسلامدى تەك مۇحاممەد پايعامباردىڭ جولىن قۋشى العاشقى ءۇش بۋىن («ءال-سالياف اس-ساليح») عانا ۇستاندى دەپ ساناپ, ودان كەيىن ورىن العان وزگەرىستەردىڭ بارىنە قارسى بولدى. ءابد ءال-ۋاحاب يدەياسىن ۇستانۋشىلار وزدەرى ءجۇرگىزگەن كۇرەس ءناتيجەسىندە 1932 جىلى تاۋەلسىز اراب مەملەكەتى – ساۋد ارابياسىن قۇردى. ۋاحابشىلاردىڭ ەڭ باستى دوگماسى جالعىز قۇدايعا عانا سيىنۋ. سالافيتتەر اللا مەن ادام اراسىندا «دەلدالدىقتىڭ» بولۋىن تەرىسكە شىعارادى. سول سياقتى وزدەرىن يسلامنىڭ تازالىعى ءۇشىن كۇرەسۋشىلەر دەپ سانايتىن ولار سوپىلىقتى دا قولدامايدى.
ءبىز وسىناۋ ءدىني سيپاتتاعى ۇيىمداردى تىزبەلەگەندە, ولارعا باعا بەرۋدى ەمەس, قاراپايىم حالىق كىمنىڭ كىم ەكەنىن تانىپ-ءبىلسىن دەگەن ويدى كوزدەدىك. ويتكەنى ەلدەر اراسىندا اشىق قارىم-قاتىناستار ورناعان قازىرگىدەي زاماندا كەز كەلگەن بىرەۋدىڭ كەلىپ ءوز جولىن ۋاعىزداي باستاماسىنا ەش كەپىلدىك جوق. سوندىقتان ماردامسىعان ميسسيونەرلەر مەن ەسىك قاققان سەكتالاردان ساق بولۋ ءۇشىن ولاردىڭ كوكسەگەندەرىنىڭ نە ەكەنىن بىلە جۇرگەن ايىپ ەمەس. «ماردامسىعان» دەگەن ءسوزدى ءبىز انشەيىن ايتا سالىپ وتىرعان جوقپىز. وسىدان ءبىر جىلداي عانا ۋاقىت بۇرىن ورىن العان قارجى داعدارىسىنا بايلانىستى ۇلەسكەرلىك تۇرعىن ءۇي پروبلەماسى تۋىنداپ جاتقان كەزدە شارۋاسىن ايتىپ رەداكتسياعا شەتەل ازاماتىنىڭ كەلگەنى بار. سويتسەك, ول كورەيادان كەلگەن ميسسيونەر ەكەن. ۇلەستىك قۇرىلىستان پاتەر الماق بولىپ, اقشاسىن سالعان. سول ۋاقىتتاردا قالىپتاسقان جاعدايعا وراي اقشاسى «كۇيىپ كەتكەن». سونىڭ سالدارىنان جەكە مەنشىگىنە پاتەر الىپ, جىلداپ جاتىپ ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرماق بولعان ميسسيونەر مىرزا تىعىرىققا تىرەلىپتى.
ۋاعىزشىلار تۋرالى ايتقاندا, قازاقستاندا نەگىزىنەن, جاڭاعى كورەيالىق ازامات سياقتى, حريستياندىق باعىتتاعى ءدىني ۇيىمداردىڭ بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىنى تاڭقالدىرادى. الدە ولار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بوتەن دىنگە وتۋگە بەيىم ەكەنىن ءبىلىپ العان با؟ ماسەلەن, «حيزب ۋت-تاحرير» وكىلدەرى نەمەسە «ۋاحابشىلار» وزدەرىنە شاقىردى دەگەن كىسىنى كەزدەستىرە قويمايسىڭ, ونىڭ ەسەسىنە, حريستياندىق باعىتتاعى ۋاعىزشىلار كوشەدە ءورىپ ءجۇر دەگەندى ەكىنىڭ ءبىرى ايتادى. ولار ءتىپتى جۇرتتىڭ جۇمىس ورىندارىنا كەلىپ تە ۇگىت-ناسيحاتتارىن ءجۇرگىزە بەرەدى.
وسى ماسەلەگە قاتىستى تۇسىنۋگە قيىن تاعى ءبىر ءجايت بار. ول باتىستىق قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ءدىني كوزقاراسىنا قاراپ قۋدالاۋعا بولمايدى دەپ جوعارىدا ايتىلعانداي ءدىني ۇيىمداردى قىزعىشتاي قورىپ شىعا كەلەتىندىگى. سوعان قاراعاندا وسى «ءدىندارلارىڭ» ساياساتپەن دە استىرتىن اينالىسادى-اۋ دەگەن كۇمان دا تۋادى. ايتپەسە, باتىستاعىلار قايداعى ءبىر ءدىني قوزعالىستىڭ قىزمەتىنە بولا وزگە مەملەكەتتىڭ ىشكى ىسىنە قول سۇعا قويماس ەدى. ونىڭ سىرتىندا, ءوزىمىز اڭگىمە قىلىپ وتىرعان ۋاعىزشىلاردىڭ ادامداردى كەز كەلگەن جەردە ءاي-ءشاي جوق توقتاتىپ الىپ, ۇگىتتەي باستاۋى الگى ادامنىڭ جەكە ومىرىنە ارالاسۋ, قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرۋ بولىپ تابىلماي ما؟ ول از دەسەڭىز, ميسسيونەرلەردىڭ كوبىنىڭ اقشا بەرۋ ارقىلى دا حالىقتى ءوز جاعىنا تارتىپ جاتقانىن قايدا قويامىز؟ جەر شارىن ارالاپ ءجۇرىپ ۇلەستىرەتىن قىرۋار اقشا قايدان شىعىپ جاتىر؟ الاڭداتاتىن دا وسىنداي جاۋابى جوق سانسىز ساۋالدار.
قالاي دەگەندە دە, ەلدىگىنىڭ ىرگەسىن ەندى عانا نىعايتىپ جاتقان قازاقستان مەن ونىڭ ازاماتتارى ءۇشىن قاندايدا ءبىر اعىمنىڭ, توپتىڭ سوڭىنان جۇگىرگەننەن گورى, ەلىنىڭ, ءوزىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەنى الدەقايدا تيىمدىرەك بولاتىن سياقتى. بىرەۋلەر تويىپ سەكىرسە, ەندى ءبىرەۋلەردىڭ توڭىپ سەكىرەتىنى جانە بار. ءبىز وسىلاردىڭ قايسىسىنا جاتامىز دەگەن وي دا وسىندايدا قىلاڭ بەرەدى...
سەيفوللا شايىنعازى.
