ەلدىك كەپىلى – جەر

قازاقتىڭ باستى باي­لىعى, تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ كەپىلى – جەر دەپ بىلەمىن. ءيا, رەس­پۋب­ليكامىزدىڭ تەرريتورياسى ءۇل­كەن. سوعان قاراي, باي­لىعى دا مول. بۇل با­با­لارىمىزدىڭ بىزگە قال­دىر­عان ولشەۋسىز قازىناسى. قازى­نا­نى قادىر تۇتۋ ەڭكەيگەن كارى, ەڭبەك­تە­گەن بالادان باستاپ – ءبارى­مىزگە باستى بورىش. تەرريتوريامىز كەڭ, باي­لى­عىمىز جەتەدى دەپ وعا­ن نەمقۇ­راي­دى قاراۋعا بول­ماي­دى. ونى بۇ­رىنعى ءداس­تۇر بو­يىنشا قالىبىن بۇزباي ساق­تاپ, كەيىن­گى ۇرپاققا جەت­كىزۋ دە قازىر باستى مىندەت. قانشا جەردەن دالامىز بايتاق دەگەن­مەن, ونىڭ يەسى دە, كيەسى دە بول­عان. مەن جەردى شەتەل­دىكتەرگە ساتۋ­عا بۇرىننان قارسى­مىن. ونى ەلباسى دا ايتىپ كەلەدى. جاقىندا بولعان قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسيا­­­سىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «جەر – اتا-بابامىزدان مۇرا­عا قال­عان ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز. قازاق­ستان­­نىڭ 14 مىڭ شاقىرىمنان استام مەم­لەكەت­تىك شەكاراسىن ءراسىم­دەۋ ءۇشىن مەن كور­شى ەلدەردىڭ بار­شالارىمەن 8 جىل بويى كەلىس­سوز ءجۇر­گىزدىم. وسىنىڭ ءبارى جەرى­مىزدىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسالدى. مەن ازاماتتارىمىزدىڭ وسى ماسەلەنى كوتەرگەنىنە قۋانىش­تى­مىن. ەگەر جەرگە ءدال وسىلاي كوڭىل بولىنەتىن بولسا, بۇل ءبىزدىڭ حال­قىمىز ءوز جەرىن قاسىق قانى قالعانشا قورعايتىنىن كورسەتەدى», دەدى. مىنە, ەلباسى جەر تۋرالى وسىن­داي دەن قوياتىن اتالى وي ايتتى. شىنىندا, جەردىڭ بايلىعىن الىپ قانا قويماي, ونى قورعاۋ, بولاشاق ۇل مەن قىزعا مۇرا ەتىپ قالدىرۋ مىندەتىن دە پرەزيدەنت العا تارتىپ وتىر. ەڭ باستىسى, حالىقتىڭ يگىلى­گىنە جاراتۋ, بوس جاتقان جەردى ءتيىم­دى پايدالانۋ, ودان ءونىم الۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى پىكىرلەرگە مەن قوسىلامىن. اسىرەسە, شەتەلدىكتەرگە جەر ساتىلمايدى دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوزى كوڭىلىمنەن شىقتى. مەنىڭ حالقىما ايتار ءبىر تىلەگىم بار, ول بابا­لارى­مىزدان قال­عان جەردىڭ يەسى رەتىندە ءتيىمدى پايدا­لانۋدى وزگەدەن  بۇرىن ءوزىمىز ويلاستىرۋىمىز كەرەك. اتام قازاقتان قالعان «جات جارىل­قاماي­دى, وزىڭدىكى ولتىرمەيدى» دە­گەن قانات­تى ءسوزدى اي­تا وتىرىپ, ءبىز ەلگە ادال­­دىق­تى جەرگە ادال بولۋ ارقى­لى كور­سەتۋگە ءتيىس­تىمىز. سەبەبى, تاۋەل­سىز­­دى­گىمىز­دىڭ, ەلدى­گىمىزدىڭ كەپىلى وسى قاسيەتتى جەرىمىز. ەلدىڭ ازاماتى, بالا­لار دارىگەرى رەتىندە ميلليون­داعان ۇل-قىزدىڭ تىلەكشىسى سانال­عاندىقتان جەردى وزگەگە ساتۋعا بولمايدى دەگەن پرەزي­دەنت ءسوزىن قولداي وتىرىپ, ول جەر­دى ۇرپاعىمىز پايدالانۋى كەرەك دەگەنگە قوسىلامىن. وسىلاي دەي وتىرىپ, كەيبىر كۇدىگىمدى, جەكە پىكى­رىمدى ايتا كەتسەم دەيمىن. جەردى جالعا بەرەمىز دەيدى, جالعا بەرگەن ۋاقىت بىتكەن سوڭ ونىڭ قۇنارلىلىعى ساقتالا ما, باستاپقى كۇيىندە قولعا تيە مە, الدە ءتۇرلى حيميكاتتاردى پايدالانىپ جارامسىز ەتىپ تاستاي ما؟ ول قايتا پايدالانۋعا كەلە مە؟ سوندىقتان, جالعا بەرگەن جەردى قالاي پايدالانىپ جاتىر دەگەندى ءار جىل ەمەس, ءار اي سايىن قاداعالاساق, كيەلى جەرىمىز قۇنارىنان ارىلماي, كەيىن يەسىن تابادى. تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, بابادان قالعان جەرلەردى كەيبىر باي-ماناپتار قازىردەن يەلەنىپ الىپ, وزگەلەردى ماڭىنا جولاتپايتىن كورىنەدى. قازىرگى كەيبىر بوس جەرلەر سولاردىڭ يەلىگىندە بولۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى, كەزىندە الدانىپ قالىپ, جەر پايىنان ايىرىلعان جۇرتتىڭ اششى ءۇنى ەستىلىپ قالادى كەيدە. وسىنى دا ۇكىمەت ءبىر بارلاپ كورۋى كەرەك سەكىلدى. ەڭ باستىسى, جەردى ءوز وتانىمىزدا كىمدەر ساتىپ العانىن, جالعا كىمدەر­گە بەرىل­گەنىن ءبىلىپ وتىرساق, ارتىق اۋىز اڭگىمە تىيى­لار ەدى. سوڭعى ايتارىم, ەلباسىنىڭ جوعا­رىدا كەل­تىرگەن سوزىنە قۇلاق اسساق, قولداساق دەيمىن. كامال ورمانتاەۆ, اكادەميك