بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ ءۇشىن 2015 جىلعى قاراشادا «مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, ول ۇلتتىق رەسۋرستاردىڭ ءتيىمدى باسقارىلۋىن ارتتىرۋ جولىنداعى جاڭا دەڭگەيدى بىلدىرەدى.
زاڭ جانە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان 30-دان اسا نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋدى ء(اۋديتتى) دامىتۋدىڭ شەتەلدىك تاجىريبەسىن زەردەلەۋ جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىن قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق الاڭىنا يمپلەمەنتاتسيالاۋ بويىنشا ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ اۋقىمدى بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بولىپ تابىلادى.
ۇلتتىق رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاق ۇرپاعى ءۇشىن ولاردى ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ ماقساتىندا, زاڭدا قازىرگى مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ماتەريالدىق جانە ادام رەسۋرستارىن شوعىرلاندىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
مەملەكەتتىك اۋديتكە كوشۋ مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ سالاسىنداعى باعىتتى, ياعني فورمالدى تۇردە ايقىنداۋدان بيۋدجەت ءتارتىبىنىڭ تومەن بولۋىنا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەردى تەرەڭىنەن تالداۋعا اۋىستىرۋدى قامتاماسىز ەتتى. مۇنداي كوزقاراس باقىلاۋ ورگاندارىن جازالاۋشى قۇرال رەتىندە ەمەس, «سىرتتان قاراعاندا, وزىندىك پىكىرى قالىپتاسقان» تاۋەلسىز اۋديتورلار, ياعني بيۋدجەت قاراجاتىن, مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ اكتيۆتەرىن ءتيىمسىز جانە نەگىزسىز پايدالانۋدىڭ الدىن الۋداعى كومەكشىلەر رەتىندە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭ جىلدار بويى قولدانىلىپ كەلە جاتقان قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىن جويا المايدى. زاڭ قولدانىستاعى كەمشىلىكتەردى جويۋ جانە جەكە كومپانيالاردىڭ اۋديتورلىق قىزمەتىنىڭ قۇرالدارىن مەملەكەتتىك سەكتوردى باسقارۋ نەگىزىنە ۇيلەسىمدى ءسايكەستەندىرۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالاردى قامتيدى.
اعىمداعى جىلدان باستاپ, مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى جاڭا قاعيدالارمەن جانە ءتاسىلدەرمەن جۇمىس ىستەۋدە, بۇل رەتتە ءوز جۇمىستارىن ورىن العان قارجىلىق بۇزۋشىلىقتارمەن كۇرەسۋدەن ولاردىڭ سەبەپتەرىن انىقتاپ, الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇسىنىمدار ازىرلەۋگە جانە مۇنداي بۇزۋشىلىقتاردى تۇبەگەيلى جويۋعا باعىتتاپ وتىر.
مەملەكەتتىك ءاۋديتتى ەنگىزۋ جاعدايىندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعىندا قۇرىلىپ جاتقان ىشكى اۋديت قىزمەتتەرىنىڭ رولىنە باسا ءمان بەرىلگەن. بۇگىنگى تاڭدا ىاق سانى 426 قىزمەتكەردى (سونىڭ ىشىندە ومو – 176, جاو – 250) قۇرايدى.
ىاق مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى جۇيەسىنىڭ نەگىزگى كۇشى سياقتى, قۇرىلىمدىق تۇرعىدان العاندا, دەربەس جانە باسقا ءبولىمشەلەرگە تاۋەلسىز. بۇل مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ىشىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ تيىمدىلىگىن, ەڭبەك, ماتەريالدىق جانە قارجى رەسۋرستارىنىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىن باقىلاۋ مەن باعالاۋدا ءبىرىنشى باسشىعا كومەكشى قۇرال بولادى. ءبىرىنشى باسشى ىشكى اۋديت قىزمەتتەرى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنەن اۋىتقىماي, ءوزى جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتتى تۇزەتۋ, وعان ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدار مەن مەكەمەلەردەگى بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋ جونىندەگى شارالاردى ۋاقىتىلى قابىلداي الادى.
زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ىشكى اۋديت جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانمەن بىرلەسىپ, بيۋدجەت قاراجاتى مەن اكتيۆتەردى پايدالانۋدىڭ دۇرىستىعى مەن ءتيىمدىلىگى مانىنە ولاردى قامتۋدى ءبىر مەزگىلدە ۇلعايتا وتىرىپ, اۋديت وبەكتىلەرىنە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماقساتى قويىلدى.
قابىلدانعان ءوزارا ءىس-قيمىل شەڭبەرىندە ەسەپ كوميتەتى, قارجىلىق باقىلاۋ كوميتەتى جانە تەكسەرۋ كوميسسيالارى اعىمداعى جىلعا ارنالعان اۋديت وبەكتىلەرىنىڭ تىزبەلەرىن بەكىتۋ كەزىندە قوعامدا قالىپتاسقان قارجىلىق ورگاندار اراسىندا اۋديت وبەكتىلەرىن فورمالدى ءبولۋ ستەرەوتيپىن بۇزۋعا تىرىستى. بىردەي ماسەلەلەردى تەكسەرۋدى بارىنشا جوققا شىعاراتىن, جۇمىستىڭ فۋنكتسيالىق باعىتتارىنىڭ اراجىگىن ناقتى اجىراتاتىن تەتىك قولدانىلدى.
بۇگىنگى كۇنى اۋديت جاعدايىندا ءبىز كوبىنەسە وسى ماسەلە بويىنشا ورتاق جايتتاردى تابامىز, جۇرگىزىلگەن اۋديت ناتيجەلەرىمەن جانە تەكسەرۋ جوسپارلارىمەن الماسۋ جولعا قويىلدى. نىسانعا ءبىر ۋاقىتتا شىعا وتىرىپ, بىرلەسكەن جانە قوسارلاس ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ جونىندەگى جۇمىس كۇشەيتىلدى. وسىلايشا, اۋديت ورگاندارىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى بارۋ تاجىريبەسى جويىلدى.
زاڭعا سايكەس سىرتقى اۋديت تە, ىشكى اۋديت تە ءادىسناماسى مەن ۇيلەستىرىلۋى ەسەپ كوميتەتىنە بەكىتىلگەن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوسپارلاۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرىنە نەگىزدەلەدى. تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى (بۇدان ءارى – تبج) حالىقارالىق تاجىريبەدە كوپشىلىك سەكتوردا دا, جەكە سەكتوردا دا كەڭىنەن قولدانىلادى جانە كاپيتالدى باسقارۋدىڭ تاۋەكەلدى ۇدەرىستەرىندەگى تەكسەرۋلەردى جۇيەلەۋدە ءوزىن كورسەتە ءبىلدى. ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇجاتتار ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلىپ, بارلىق مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ اعىمداعى قىزمەتىنە ەنگىزىلدى.
وسىنداي قۇرالى بولعان مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى قۇقىقتىق جانە ەكونوميكالىق كوزقاراس تۇرعىسىنان نەگىزسىز شەشىمدەر قابىلداۋ ىقتيمالدىعى جوعارى باعىتتاردى قاداعالاي الادى. وسىلايشا, اۋديت وبەكتىسىنىڭ قىزمەتىندەگى جولعا قويىلعان ءارى ءتيىمدى ۇدەرىستەرگە كوڭىل ءبولمەي, باسقارۋ مەنەدجمەنتىندەگى ىقتيمال جاعىمسىز سالدارلاردى ازايتا الادى.
تبج اۋديت ءمانىن تاڭداۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگى ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى, ولاردىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى مەكەمەلەرى جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى كورسەتكىشتەرىنىڭ بارىنشا كوپ مولشەرىن قامتيدى, بۇل رەتتە مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن فۋنكتسيالىق باعىتىن جوققا شىعارمايدى.
ءبىرىنشى توقسان وتكەن سوڭ وسى كەزەڭ ىشىندەگى بارلىق اۋديتورلىق تەكسەرۋلەر ناقتى ماسەلەلەرگە شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە جوسپارلانعانىن, ولاردىڭ قايتالانۋى بارىنشا جويىلعانىن, اۋديت وبەكتىلەرىنە اكىمشىلىك جۇكتەمە تومەندەگەنىن سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن ورتاق كۇش-جىگەرىمىز مۇنىمەن اياقتالماي, جۇمىس جالعاسۋدا. تەكسەرۋلەردى ازايتۋ ءۇشىن ەسەپ كوميتەتى اعىمداعى جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا اۋديت ءناتيجەلەرىن تانۋ جونىندەگى رەسىمدىك ستاندارت ازىرلەپ, ادىلەت مينيسترلىگىنە تىركەۋگە جىبەردى.
رەسىمدىك ستاندارتتا ءتيىستى ورگانداردىڭ ساراپتامالىق-تالداۋ جانە اۋديتورلىق قىزمەتىنىڭ ءناتيجەلەرىن مىندەتتى تۇردە ءوزارا تانۋ, ءبىر-ءبىرىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ تەتىگى كورسەتىلگەن.
شەتەلدەردىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ ء(اۋديتتىڭ) جوعارى ورگاندارىنىڭ وبەكتيۆتى ورىندىلىعى مەن تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, اعىمداعى جىلدان باستاپ ەسەپ كوميتەتىنىڭ قىزمەتىندە ساراپتامالىق-تالداۋ قىزمەتىنە جانە زاڭمەن كوزدەلگەن الدىن الا, اعىمداعى جانە كەيىننەن باعالاۋعا باسا نازار اۋدارىلدى.
ءدال وسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىن الدىن الا باعالاۋ ينستيتۋتى باستى جاڭالىق بولىپ تابىلادى. ونى بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنە نەگىزسىز, دايەكسىز جانە ساباقتاستىعىن ساقتاماستان ۇكىمەتتىڭ سالعان قاراجات باعىتتارى مەن كولەمدەرىن ازايتۋ ءۇشىن سىرتقى مەملەكەتتىك باقىلاۋ (اۋديت) ورگاندارىنىڭ باسىم بولىگى قولدانادى.
ەسەپ كوميتەتى الدىن الا باعالاۋدى 2017 جىلدان باستاپ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن قورىتىندى ۇسىنىم سيپاتىنداعى, انىق ايقىندالعان ولشەمشارتتار نەگىزىندە شىعىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا قاتىستى جۇزەگە اسىرادى دەپ كوزدەلۋدە.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي باعالاۋ تەك جەكەلەگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ولاردىڭ بۇرىن انىقتالعان بۇزۋشىلىقتارى مەن ناتيجەسىزدىكتەرىن عانا ەسكەرمەي, سونىمەن قاتار مۇنداي جوبالاردى قالىپتاستىرۋ ساتىسىندا ولاردىڭ نەگىزدىلىگىنە جانە ەكونوميكالىق ورىندىلىعىنا ساراپتاۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. تەك وسىنداي كەشەندى ءتاسىل عانا مەملەكەت قاراجاتىن الەۋەتتى ماڭىزدى باعىتتاردان بۇرىپ اكەتۋدى بارىنشا ازايتا وتىرىپ, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ دەڭگەيىنە جانە دايىندالاتىن جوبالار ساپاسىنا جاۋاپتىلىقتى ارتتىرادى.
جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىنداعى بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە ەنگىزىلەتىن ۇسىنىمداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلت جوسپارىنىڭ 93-قادامىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك اۋديتورلارعا جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ساپالى ورىندالۋىنا جاۋاپتىلىقتى ءبىر مەزگىلدە كۇشەيتە وتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتۋ ارقىلى ولارعا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ بازاسىندا مەملەكەتتىك اۋديتور بىلىكتىلىگىن بەرۋگە ۇمىتكەر كانديداتتاردى سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ, ۇكىمەتتىڭ, ەسەپ كوميتەتىنىڭ جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى ەنگىزىلدى. ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن اعىمداعى جىلعى مامىر ايىندا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازىرگى كۇنگە سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتۋ بويىنشا نەگىز قالايتىن نورماتيۆتىك اكتىلەر بەكىتىلىپ, وقۋ باعدارلامالارى مەن ەمتيحان مودۋلدەرى ازىرلەندى. مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىس جاساپ جاتقان قىزمەتكەرلەرى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتۋدە. بولاشاق مەملەكەتتىك اۋديتورلاردىڭ بىلىمدەرىن تەكسەرۋ ۇدەرىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى تەحنيكالىق ماسەلەلەر شەشىلگەننەن كەيىن ولاردى سەرتيفيكاتتاۋدىڭ بەلسەندى كەزەڭى باستالادى. جىل سوڭىنا دەيىن 2 000-عا جۋىق اۋديتوردى سەرتيفيكاتتاۋىمىز قاجەت.
«مەملەكەتتىك اۋديتور» اتاعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جوعارى بىلىكتىلىك دەڭگەيىن كۋالاندىرىپ, ونى ۇنەمى ءوزىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا جانە كاسىبي دامىتۋعا ىنتالاندىرۋى ءتيىس. اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىنا «مەملەكەتتىك اۋديت» ماماندىعىن ەنگىزۋ بويىنشا ەسەپ كوميتەتىنىڭ باستاماسى تابىستى اياقتالدى. وسى جىلدان باستاپ گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ستۋدەنتتەردىڭ العاشقى توبىن قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
ەسەپ كوميتەتى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى مينيسترلىكتەرىنىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ جانە تەكسەرۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزدى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ ياج بازاسىندا قۇرىلاتىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆولىق اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە قامتىلعان شاعىن دەرەكتەردى تەكسەرۋ ءۇشىن وبەكتىگە شىعۋ تاجىريبەسىن جويا وتىرىپ, اۋديت رەسىمدەرىنە جۇمسالاتىن ۋاقىتتى ەداۋىر قىسقارتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ ەسەپ كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ياج-دا ءاۋديتتى جوسپارلاۋ مەن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە. بولاشاقتا ياج-دا جيناقتالعان تاجىريبە ەلەكتروندى, ياعني قاشىقتىقتان جۇرگىزىلەتىن مەملەكەتتىك اۋديتكە كوشۋ ءۇشىن العىشارت بولادى.
زاڭ جانە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ سالاسىندا ورىن العان بارلىق جۇيەلى جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق ولقىلىقتاردى جويمايتىنى ءسوزسىز.
زاڭدا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مەملەكەتتىك اۋديت ءجانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى قابىلداپ جاتقان ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە فۋنكتسيالىق شارالارعا عانا ەمەس, نورمالاردىڭ ەرەكشەلىگىن قابىلداۋ مۇمكىندىگىنە جانە ونى ومىردە ىسكە اسىرۋعا دا بايلانىستى.
يۋليا ەنگەل,
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى زاڭ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ ءۇشىن 2015 جىلعى قاراشادا «مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, ول ۇلتتىق رەسۋرستاردىڭ ءتيىمدى باسقارىلۋىن ارتتىرۋ جولىنداعى جاڭا دەڭگەيدى بىلدىرەدى.
زاڭ جانە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان 30-دان اسا نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋدى ء(اۋديتتى) دامىتۋدىڭ شەتەلدىك تاجىريبەسىن زەردەلەۋ جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىن قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق الاڭىنا يمپلەمەنتاتسيالاۋ بويىنشا ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ اۋقىمدى بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بولىپ تابىلادى.
ۇلتتىق رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاق ۇرپاعى ءۇشىن ولاردى ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ ماقساتىندا, زاڭدا قازىرگى مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ماتەريالدىق جانە ادام رەسۋرستارىن شوعىرلاندىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
مەملەكەتتىك اۋديتكە كوشۋ مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ سالاسىنداعى باعىتتى, ياعني فورمالدى تۇردە ايقىنداۋدان بيۋدجەت ءتارتىبىنىڭ تومەن بولۋىنا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەردى تەرەڭىنەن تالداۋعا اۋىستىرۋدى قامتاماسىز ەتتى. مۇنداي كوزقاراس باقىلاۋ ورگاندارىن جازالاۋشى قۇرال رەتىندە ەمەس, «سىرتتان قاراعاندا, وزىندىك پىكىرى قالىپتاسقان» تاۋەلسىز اۋديتورلار, ياعني بيۋدجەت قاراجاتىن, مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ اكتيۆتەرىن ءتيىمسىز جانە نەگىزسىز پايدالانۋدىڭ الدىن الۋداعى كومەكشىلەر رەتىندە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭ جىلدار بويى قولدانىلىپ كەلە جاتقان قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىن جويا المايدى. زاڭ قولدانىستاعى كەمشىلىكتەردى جويۋ جانە جەكە كومپانيالاردىڭ اۋديتورلىق قىزمەتىنىڭ قۇرالدارىن مەملەكەتتىك سەكتوردى باسقارۋ نەگىزىنە ۇيلەسىمدى ءسايكەستەندىرۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالاردى قامتيدى.
اعىمداعى جىلدان باستاپ, مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى جاڭا قاعيدالارمەن جانە ءتاسىلدەرمەن جۇمىس ىستەۋدە, بۇل رەتتە ءوز جۇمىستارىن ورىن العان قارجىلىق بۇزۋشىلىقتارمەن كۇرەسۋدەن ولاردىڭ سەبەپتەرىن انىقتاپ, الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇسىنىمدار ازىرلەۋگە جانە مۇنداي بۇزۋشىلىقتاردى تۇبەگەيلى جويۋعا باعىتتاپ وتىر.
مەملەكەتتىك ءاۋديتتى ەنگىزۋ جاعدايىندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعىندا قۇرىلىپ جاتقان ىشكى اۋديت قىزمەتتەرىنىڭ رولىنە باسا ءمان بەرىلگەن. بۇگىنگى تاڭدا ىاق سانى 426 قىزمەتكەردى (سونىڭ ىشىندە ومو – 176, جاو – 250) قۇرايدى.
ىاق مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى جۇيەسىنىڭ نەگىزگى كۇشى سياقتى, قۇرىلىمدىق تۇرعىدان العاندا, دەربەس جانە باسقا ءبولىمشەلەرگە تاۋەلسىز. بۇل مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ىشىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ تيىمدىلىگىن, ەڭبەك, ماتەريالدىق جانە قارجى رەسۋرستارىنىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىن باقىلاۋ مەن باعالاۋدا ءبىرىنشى باسشىعا كومەكشى قۇرال بولادى. ءبىرىنشى باسشى ىشكى اۋديت قىزمەتتەرى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنەن اۋىتقىماي, ءوزى جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتتى تۇزەتۋ, وعان ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدار مەن مەكەمەلەردەگى بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋ جونىندەگى شارالاردى ۋاقىتىلى قابىلداي الادى.
زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ىشكى اۋديت جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانمەن بىرلەسىپ, بيۋدجەت قاراجاتى مەن اكتيۆتەردى پايدالانۋدىڭ دۇرىستىعى مەن ءتيىمدىلىگى مانىنە ولاردى قامتۋدى ءبىر مەزگىلدە ۇلعايتا وتىرىپ, اۋديت وبەكتىلەرىنە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماقساتى قويىلدى.
قابىلدانعان ءوزارا ءىس-قيمىل شەڭبەرىندە ەسەپ كوميتەتى, قارجىلىق باقىلاۋ كوميتەتى جانە تەكسەرۋ كوميسسيالارى اعىمداعى جىلعا ارنالعان اۋديت وبەكتىلەرىنىڭ تىزبەلەرىن بەكىتۋ كەزىندە قوعامدا قالىپتاسقان قارجىلىق ورگاندار اراسىندا اۋديت وبەكتىلەرىن فورمالدى ءبولۋ ستەرەوتيپىن بۇزۋعا تىرىستى. بىردەي ماسەلەلەردى تەكسەرۋدى بارىنشا جوققا شىعاراتىن, جۇمىستىڭ فۋنكتسيالىق باعىتتارىنىڭ اراجىگىن ناقتى اجىراتاتىن تەتىك قولدانىلدى.
بۇگىنگى كۇنى اۋديت جاعدايىندا ءبىز كوبىنەسە وسى ماسەلە بويىنشا ورتاق جايتتاردى تابامىز, جۇرگىزىلگەن اۋديت ناتيجەلەرىمەن جانە تەكسەرۋ جوسپارلارىمەن الماسۋ جولعا قويىلدى. نىسانعا ءبىر ۋاقىتتا شىعا وتىرىپ, بىرلەسكەن جانە قوسارلاس ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ جونىندەگى جۇمىس كۇشەيتىلدى. وسىلايشا, اۋديت ورگاندارىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى بارۋ تاجىريبەسى جويىلدى.
زاڭعا سايكەس سىرتقى اۋديت تە, ىشكى اۋديت تە ءادىسناماسى مەن ۇيلەستىرىلۋى ەسەپ كوميتەتىنە بەكىتىلگەن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوسپارلاۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرىنە نەگىزدەلەدى. تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى (بۇدان ءارى – تبج) حالىقارالىق تاجىريبەدە كوپشىلىك سەكتوردا دا, جەكە سەكتوردا دا كەڭىنەن قولدانىلادى جانە كاپيتالدى باسقارۋدىڭ تاۋەكەلدى ۇدەرىستەرىندەگى تەكسەرۋلەردى جۇيەلەۋدە ءوزىن كورسەتە ءبىلدى. ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇجاتتار ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلىپ, بارلىق مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ اعىمداعى قىزمەتىنە ەنگىزىلدى.
وسىنداي قۇرالى بولعان مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارى قۇقىقتىق جانە ەكونوميكالىق كوزقاراس تۇرعىسىنان نەگىزسىز شەشىمدەر قابىلداۋ ىقتيمالدىعى جوعارى باعىتتاردى قاداعالاي الادى. وسىلايشا, اۋديت وبەكتىسىنىڭ قىزمەتىندەگى جولعا قويىلعان ءارى ءتيىمدى ۇدەرىستەرگە كوڭىل ءبولمەي, باسقارۋ مەنەدجمەنتىندەگى ىقتيمال جاعىمسىز سالدارلاردى ازايتا الادى.
تبج اۋديت ءمانىن تاڭداۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگى ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى, ولاردىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى مەكەمەلەرى جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى كورسەتكىشتەرىنىڭ بارىنشا كوپ مولشەرىن قامتيدى, بۇل رەتتە مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن فۋنكتسيالىق باعىتىن جوققا شىعارمايدى.
ءبىرىنشى توقسان وتكەن سوڭ وسى كەزەڭ ىشىندەگى بارلىق اۋديتورلىق تەكسەرۋلەر ناقتى ماسەلەلەرگە شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە جوسپارلانعانىن, ولاردىڭ قايتالانۋى بارىنشا جويىلعانىن, اۋديت وبەكتىلەرىنە اكىمشىلىك جۇكتەمە تومەندەگەنىن سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن ورتاق كۇش-جىگەرىمىز مۇنىمەن اياقتالماي, جۇمىس جالعاسۋدا. تەكسەرۋلەردى ازايتۋ ءۇشىن ەسەپ كوميتەتى اعىمداعى جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا اۋديت ءناتيجەلەرىن تانۋ جونىندەگى رەسىمدىك ستاندارت ازىرلەپ, ادىلەت مينيسترلىگىنە تىركەۋگە جىبەردى.
رەسىمدىك ستاندارتتا ءتيىستى ورگانداردىڭ ساراپتامالىق-تالداۋ جانە اۋديتورلىق قىزمەتىنىڭ ءناتيجەلەرىن مىندەتتى تۇردە ءوزارا تانۋ, ءبىر-ءبىرىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ تەتىگى كورسەتىلگەن.
شەتەلدەردىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ ء(اۋديتتىڭ) جوعارى ورگاندارىنىڭ وبەكتيۆتى ورىندىلىعى مەن تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, اعىمداعى جىلدان باستاپ ەسەپ كوميتەتىنىڭ قىزمەتىندە ساراپتامالىق-تالداۋ قىزمەتىنە جانە زاڭمەن كوزدەلگەن الدىن الا, اعىمداعى جانە كەيىننەن باعالاۋعا باسا نازار اۋدارىلدى.
ءدال وسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىن الدىن الا باعالاۋ ينستيتۋتى باستى جاڭالىق بولىپ تابىلادى. ونى بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنە نەگىزسىز, دايەكسىز جانە ساباقتاستىعىن ساقتاماستان ۇكىمەتتىڭ سالعان قاراجات باعىتتارى مەن كولەمدەرىن ازايتۋ ءۇشىن سىرتقى مەملەكەتتىك باقىلاۋ (اۋديت) ورگاندارىنىڭ باسىم بولىگى قولدانادى.
ەسەپ كوميتەتى الدىن الا باعالاۋدى 2017 جىلدان باستاپ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن قورىتىندى ۇسىنىم سيپاتىنداعى, انىق ايقىندالعان ولشەمشارتتار نەگىزىندە شىعىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا قاتىستى جۇزەگە اسىرادى دەپ كوزدەلۋدە.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي باعالاۋ تەك جەكەلەگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ولاردىڭ بۇرىن انىقتالعان بۇزۋشىلىقتارى مەن ناتيجەسىزدىكتەرىن عانا ەسكەرمەي, سونىمەن قاتار مۇنداي جوبالاردى قالىپتاستىرۋ ساتىسىندا ولاردىڭ نەگىزدىلىگىنە جانە ەكونوميكالىق ورىندىلىعىنا ساراپتاۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. تەك وسىنداي كەشەندى ءتاسىل عانا مەملەكەت قاراجاتىن الەۋەتتى ماڭىزدى باعىتتاردان بۇرىپ اكەتۋدى بارىنشا ازايتا وتىرىپ, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ دەڭگەيىنە جانە دايىندالاتىن جوبالار ساپاسىنا جاۋاپتىلىقتى ارتتىرادى.
جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىنداعى بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە ەنگىزىلەتىن ۇسىنىمداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلت جوسپارىنىڭ 93-قادامىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك اۋديتورلارعا جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ساپالى ورىندالۋىنا جاۋاپتىلىقتى ءبىر مەزگىلدە كۇشەيتە وتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتۋ ارقىلى ولارعا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ بازاسىندا مەملەكەتتىك اۋديتور بىلىكتىلىگىن بەرۋگە ۇمىتكەر كانديداتتاردى سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ, ۇكىمەتتىڭ, ەسەپ كوميتەتىنىڭ جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى ەنگىزىلدى. ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن اعىمداعى جىلعى مامىر ايىندا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازىرگى كۇنگە سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتۋ بويىنشا نەگىز قالايتىن نورماتيۆتىك اكتىلەر بەكىتىلىپ, وقۋ باعدارلامالارى مەن ەمتيحان مودۋلدەرى ازىرلەندى. مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىس جاساپ جاتقان قىزمەتكەرلەرى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتۋدە. بولاشاق مەملەكەتتىك اۋديتورلاردىڭ بىلىمدەرىن تەكسەرۋ ۇدەرىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى تەحنيكالىق ماسەلەلەر شەشىلگەننەن كەيىن ولاردى سەرتيفيكاتتاۋدىڭ بەلسەندى كەزەڭى باستالادى. جىل سوڭىنا دەيىن 2 000-عا جۋىق اۋديتوردى سەرتيفيكاتتاۋىمىز قاجەت.
«مەملەكەتتىك اۋديتور» اتاعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جوعارى بىلىكتىلىك دەڭگەيىن كۋالاندىرىپ, ونى ۇنەمى ءوزىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا جانە كاسىبي دامىتۋعا ىنتالاندىرۋى ءتيىس. اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىنا «مەملەكەتتىك اۋديت» ماماندىعىن ەنگىزۋ بويىنشا ەسەپ كوميتەتىنىڭ باستاماسى تابىستى اياقتالدى. وسى جىلدان باستاپ گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ستۋدەنتتەردىڭ العاشقى توبىن قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
ەسەپ كوميتەتى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى مينيسترلىكتەرىنىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ جانە تەكسەرۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزدى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ ياج بازاسىندا قۇرىلاتىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆولىق اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە قامتىلعان شاعىن دەرەكتەردى تەكسەرۋ ءۇشىن وبەكتىگە شىعۋ تاجىريبەسىن جويا وتىرىپ, اۋديت رەسىمدەرىنە جۇمسالاتىن ۋاقىتتى ەداۋىر قىسقارتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ ەسەپ كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ياج-دا ءاۋديتتى جوسپارلاۋ مەن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە. بولاشاقتا ياج-دا جيناقتالعان تاجىريبە ەلەكتروندى, ياعني قاشىقتىقتان جۇرگىزىلەتىن مەملەكەتتىك اۋديتكە كوشۋ ءۇشىن العىشارت بولادى.
زاڭ جانە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ سالاسىندا ورىن العان بارلىق جۇيەلى جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق ولقىلىقتاردى جويمايتىنى ءسوزسىز.
زاڭدا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مەملەكەتتىك اۋديت ءجانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى قابىلداپ جاتقان ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە فۋنكتسيالىق شارالارعا عانا ەمەس, نورمالاردىڭ ەرەكشەلىگىن قابىلداۋ مۇمكىندىگىنە جانە ونى ومىردە ىسكە اسىرۋعا دا بايلانىستى.
يۋليا ەنگەل,
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى زاڭ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
سوڭعى جاڭالىقتار
گرانتتان باسپاناعا دەيىن: مەملەكەت جاس عالىمدارعا قالاي قولداۋ كورسەتۋدە؟
قوعام • بۇگىن, 21:58
قوعام • بۇگىن, 21:50
استانادا «بولاشاق ويىندارى 2026» تۋرنيرىنە ۆولونتيورلاردى ىرىكتەۋ باستالدى
ەلوردا • بۇگىن, 20:55
الماتى – شاڭحاي باعىتىندا جاڭا تىكەلەي اۋە رەيسى اشىلدى
قوعام • بۇگىن, 19:48
قازاقستان IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىنان 1 ملرد دوللاردان استام تابىس تاپتى
تەحنولوگيا • بۇگىن, 18:33
بەيبىت ابدىكەن: بۇل ماراپات عىلىمنىڭ مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزىن كورسەتەدى
عىلىم • بۇگىن, 18:00
«قازاقتىڭ مونيكا بەللۋچچيى» اتانعان پوليتسەي زەينەتكە شىقتى
قوعام • بۇگىن, 17:55
قالدىقتان قازىنا سۇزگەن: وتاندىق مەتاللۋرگيانىڭ جاڭا بەلەسى
عىلىم • بۇگىن, 17:50
Next Generation Youth Forum 2026: استانادا جاس لوگيستەر فورۋمى ءوتتى
فورۋم • بۇگىن, 17:48
تەڭگە نىعايىپ, دوللار السىرەدى: نارىققا اسەرى قانداي؟
قارجى • بۇگىن, 17:40
ەربول تۇياقباەۆ جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • بۇگىن, 17:40
«تازا ولكە – اقكول»: ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىندا قالا اۋماعى تازارتىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 17:38
جاس عالىم اسيا ەرمۋحامبەتوۆا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتادى
عىلىم • بۇگىن, 17:35
پرەزيدەنت ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باسقارما توراعاسىن قابىلدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 17:25
قازاقستان IT-ەكسپورتىندا جاڭا رەكورد ورناتتى: 1,1 ملرد دوللار مەجەسى ەڭسەرىلدى
تەحنولوگيا • بۇگىن, 17:08
