قىمباتشىلىق نەدەن تۋىنداپ وتىر؟

الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى وڭ­تۇس­تىك وڭىرلەردە دە قىم­بات­تاي ءتۇستى. «زەينەتاقىمىز كوبەيدى, ايلىعىمىز ءوستى» دەپ قۋانىپ جۇرگەن قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ وتباسىلىق قار­جىسىنا بۇل كۇتپەگەن سوققى بولدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنىڭ (مونوپولياعا قارسى اگەنتتىك) جامبىل, قىزىلوردا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى بويىنشا وڭىرارالىق ينسپەكتسياسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باس مامانى كلارا زابىنبەكوۆاعا گازەتتىڭ جامبىل وبلىسىنداعى  ءتىلشىسى كوسەمالى ساتتىباي ۇلى: – ءسىز بۇعان  نە دەيسىز؟ – ءبىز ءتيىستى وڭىرلەر بوي­ىن­شا باعا ساياساتىنا بايلانىستى ازىق-ت ۇلىك, ونىڭ ىشىندە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا مو­نيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرا­مىز. بۇگىندە وڭىردە جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىن كوتەرە ساتۋمەن اينالىساتىن ءىرى كاسىپ­ورىن­دار جوق. تاسىمالداۋ­شى­لاردىڭ نەگىزگى بولىگى ونىمدەردى از-ازداپ جەتكىزۋمەن نەمەسە ماۋسىم كەزىندە عانا اكەلىپ ساتۋمەن اينالىسادى. باعا, نەگىزىنەن, بازارلار مەن شاعىن ساۋدا نۇكتەلەرىن­دەگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بوي­ىنشا وسۋدە. 13 قاڭتارداعى باعا مونيتورينگى كەيبىر ازىق-ت ۇلىك جىل باسىنا قاراعاندا قىمباتتاي تۇسكەنىن كورسەتتى. مىسالى, جارمالار – 10-12 %, ماكاروندار – 18,6%, ەت جانە ەتتەن جاسالعان تاعامدار – 10 %, جەمىس-كوكونىس ونىمدەرى, ياعني كارتوپ, پياز جانە قىرىققابات  74%-عا قىمباتتاعان. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعا­سىنىڭ وسۋىنە ءار ءتۇرلى جاع­داي­لار سەبەپ بولىپ وتىر. مى­سا­لى, ۇننىڭ قىمباتتاۋى ازىق-ت ۇلىكتىك استىقتىڭ بوساتۋ باعا­سىنىڭ وسۋىنەن بولسا, جار­ما­لاردىڭ قىمباتتاۋى  استىق ءونى­مىنىڭ ءتو­مەن بولۋىنان تۋىن­داپ وتىر جانە رەسەيدەگى باعانىڭ كوتە­رى­لۋىنەن دەۋگە بولادى. بۇل فاكتور  رەسەيلىك ىلكىمدىلەردىڭ جارما ونىمدەرىن جاپپاي ساتىپ الىپ, ەلدەن اكەتۋىنە سوقتىرۋدا. كۇنباعىس مايى جاڭا شيكىزات تۇسكەنشە ۋاقىتشا قىم­بات­تاپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى, ال سارى ماي, ءسۇت, ايران, ءىرىم­شىك­تىڭ قىمباتتاۋىنا  وسى ءونىم­دەردى جەتكىزۋشىلەردىڭ باعانى كوتەرۋى سەبەپ بولۋدا. ولار ءوز­دەرىنىڭ بۇل قادامدارىن سيىر­لار­دىڭ سۋالۋى, جايىلىم­دىق­تىڭ قۇنارسىزدىعى سياقتى سەبەپتەرمەن تۇسىندىرگىسى كەلەدى. قانتتىڭ قىمباتتاۋى  وسى ءونىمدى ءوندىرۋشى «ازيا ساحار», «قانت» جانە «الماتى ساحار» اكتسيونەرلىك قوعامدارىنىڭ ب­و­ساتۋ باعاسىنا تاۋەلدى بولىپ وتىر.  باعانىڭ قىمباتتاۋىندا «دەلدالداردىڭ» دا ۇلەسى بار. جامبىل وبلىسى.