جايىقتاعى نىسانداردى جاڭعىرتا الا ما؟
بەينەلەپ ايتقاندا, ءبۇگىنگى كۇنى ەل ەكونوميكاسىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ ءۇشىنشى تولقىنى تەربەتىپ تۇر دەسە دە بولعانداي. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى تولقىن ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن كەزدەن كەيىن جاعالاۋعا سوقسا, ەكىنشى تولقىن كۇنى كەشە, ياعني 2014-2015 جىلدارى جۇرگىزىلدى. مۇنىڭ ەكەۋىندە دە ناۋقاننىڭ وزىنە ءتان يىرىمدەرى مەن ەرەكشەلىكتەرى جانە وزىندىك قيىندىقتارى, ءتىپتى, «اتتەگەن-اي» دەگىزەتىن تۇستارى كەزدەسكەنى جاسىرىن ەمەس. ال بيىلعى جىلدان باستاپ رەسپۋبليكامىزدا 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جاڭا جوسپارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ءۇشىنشى تولقىن دەگەنىمىز, مىنە, وسى دا.
بۇل ماسەلەدە الدىڭعى كەزەڭدەردە اجەپتاۋىر تاجىريبە جيناقتالعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سونىڭ ءبارى جاڭا تولقىن, جاڭاشا جاعداي كەزىندە پايداعا اساتىنىنا دا كۇمان جوق. دەگەنمەن, بيىل قولعا الىنعان كەشەندى جاڭا جوسپارعا ءتان باسىمدىقتار كانداي ەكەنىمەن دە وقىرمانداردى حاباردار ەتە كەتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق شىعار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل جەتىلدىرىلگەن جاڭا, تىڭ ءارى سونى ءادىستەر دەۋگە بولادى.
وسىنداي جولدارمەن ينۆەستورلاردىڭ كەڭ اۋقىمىن تارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ونىڭ باستى جولى جەكەشەلەندىرىلەتىن نىساندارعا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋ ەكەندىگى دە باسى اشىق ماسەلە. ونى اقپاراتتاردىڭ بارىنشا مولدىعىمەن جانە جان-جاقتىلىعىمەن, جەتەر نۇكتەسىنە جەتكىزۋ بولەك اڭگىمەنىڭ ەنشىسى. قايتكەندە دە جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى كەزەڭىندەگى تۇپكى ماقسات نىسانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋ بولماق. وسىلايشا نارىقتىق ورتانى كورسەتىلگەن مەرزىمدە تولىقتاي قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تالاس تۋعىزبايدى.
ورال وڭىرىندە بۇل ءىستىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قانداي؟ ساراپتامالىق ماقالامىزدا وسى ساۋالعا جاۋاپ قايتارساق پا دەگەن ويدامىز. الدىمەن ايماقتا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن مەملەكەتتىك نىسانداردى جەكەشەلەندىرۋ بويىنشا ايتۋعا تۇرارلىقتاي ىستەر قولعا الىنعانىن ايتقىمىز كەلەدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت يەلىگىنەن الۋ جونىندەگى ماسەلە دە كەمشىن قالىپ جاتىر دەۋگە ەش نەگىز جوق.
وسى ورايدا وبلىستا 2014 جىلى مەملەكەتتىڭ قاتىسۋ ۇلەسى بار كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى كەيبىر كاسىپورىندار جانە «ورال» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اق-تىڭ قۇزىرىنداعى ەكى نىسان ساتىلعانىن ايتقان ءجون. تاڭداۋ نەگە ناق وسى كورپوراتسياعا ءتۇستى؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى وتە قاراپايىم. ءويتكەنى «ورال» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى, ءوز اتاۋىنان كورىنىپ تۇرعانىنداي, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان تەزىرەك دامۋىنا اجەپتاۋىر ىقپالىن تيگىزىپ وتىرعان قۇرىلىم. ونىڭ قىزمەتى باسەكەگە قابىلەتتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. كورپوراتسيانىڭ باستى اكتسيونەرلەرىنىڭ ءبىرى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قارجى باسقارماسى بولۋى دا جەكەشەلەندىرىلگەن نىسانعا دەگەن سەنىمدىلىكتى نىعايتا تۇسەدى.
ەندىگى جەردە ول ءوز قىزمەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە اتقارۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا ون ءبىر بىرلىكتەن تۇراتىن ەنشىلەس كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى مەن قاتىسۋ ۇلەسىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ جونىندە ۇيعارىمدار جاسالدى. ەگەر مىسالدارمەن بەدەرلەسەك, «جايىق-نەدرا» جشس ۇلەسىنىڭ 49 پايىزى سەرىكتەستىكتىڭ وزگە قاتىسۋشىلارىنان قاتىسۋ ۇلەسىن ساتىپ الۋعا باسىمدىق قۇقىعى بار سەرىكتەستىككە ساتىلعان.
سونىمەن بىرگە «قۇرىلىس قۇم», «نۇر-باتىر», «EVRO-باتىس» جشس-تەرىنىڭ ۇلەستەرى دە وسىنداي جولدارمەن جۇرگىزىلۋدە. بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ بيىلعى قىزمەتتەرى جالپىعا پايدالى كەن وندىرۋگە باعىتتالعان. سونىمەن بىرگە, 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنا سايكەس وڭىردە 2017-2020 جىلدار ارالىعىندا «جەلاەۆ قۇمتاسى», «ميرگورود قۇمتاسى» جانە «Licorice Kazاكhstan» جشس ۇلەستەرىن وتكىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, «ورال» شاعىن قارجىلىق ۇجىمى» جشس-ءنىڭ ەلۋ ءبىر پايىز ۇلەسى dosreestr.kz-دا ەلەكتروندى اۋكتسيون ارقىلى ساتۋعا شىعارىلماق.
وڭىردەگى جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭاشا جۇيەسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا مۇنداعى كەيبىر نىسانداردى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ بويىنشا تەندەرلەر اشىق وتكىزىلەتىنىن كورەمىز. مۇنىڭ باستى مىسالى «باتىس سۋ ارناسى» جشس بولىپ تابىلادى. باتىس قازاقستان وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان تالدىقباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, وعان قاتىسۋشىلاردىڭ سانى نەبارى ەكەۋ بولعان. ولاردىڭ بۇعان دەيىن اتقارعان قىزمەتتەرى مەن قۇجاتتارىن مۇقيات قاراعان ارنايى كوميسسيا «ۆودنىە رەسۋرسى-ماركەتينگ.ۋرالسك» جشس جەڭىمپاز دەپ تانىدى. سوعان سايكەس اتالعان سەرىكتەستىككە «باتىس سۋ ارناسى» جشس سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلدى. ال بۇل سەرىكتەستىك «ۆودنىە رەسۋرسى-ماركەتينگ.چيمكەنت» جشس-پەن كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى ەكەن.
شىمكەنت قالاسىنداعى كانىگى كاسىپورىن 1998 جىلدان بەرى اتالعان سالامەن اينالىساتىن كورىنەدى. بۇعان دەيىنگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ولاردىڭ جۇمىس ساپاسىنا دا ەشقانداي سىن-پىكىر ايتا المايسىز. جۇمىس ۇدەرىسىنە دە بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن وزىق تەحنولوگيانى پايدالانىپ جۇرگەنى اڭعارىلادى. ءسويتىپ ولاردىڭ الدىڭعى جىلعى تابىستارى 3,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپتى. ينۆەستيتسيانى يگەرۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا دا الدىڭعى قاتاردان كورىنگەن. ەندەشە, بۇل ۇزدىك وتاندىق كومپانيا بۇعان دەيىنگى «باتىس سۋ ارناسىنىڭ» قىزمەتىن جاڭا ساتىعا كوتەرەدى جانە جۇمىس ساپاسىن جاقسارتادى دەپ سەنگىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇعان دەيىنگى جۇمىس ورنى ساقتالا بەرەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قىسقاسى, سەنىمگەرلىك باسقارۋشى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن ءجىتى جۇرگىزىپ, جاڭا جۇمىس كوزدەرىن تابادى دەپ كۇتىلۋدە.
بيىلعى 2016 جىلدىڭ 19 قاڭتارى كۇنى باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگى كەشەندى جوسپارعا سايكەس باسەكەلەس ورتاعا بەرىلەتىن كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى ۇيىمداردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. وسى ءتىزىم بويىنشا نارىق ايدىنىنا ون ەكى مەكەمە باعىت الدى. بۇل رەتتە ءاربىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان اۋداندىق كوممۋنالدىق م ۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋگە ءوز تاراپىنان شەشىم قابىلداي الادى. قازىرگى تاڭدا بيۋدجەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ اياسىندا مەملەكەتتىك زاڭدى تۇلعالاردى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتا 2014-2015 جىلدار ارالىعىنداعى وبلىستا ءۇش مەكەمە تاراتىلىپ, ءۇش مەكەمە قايتا قۇرىلعانىن دا ايتا كەتكەننىڭ ارتىقتىلىعى بولا قويماس.
قازىرگى ءتارتىپ تومەندەگىشە بولىپ وتىر. كۆازيمەملەكەتتىك سۋبەكتىلەر قىزمەتى اتالعان تىزبەگە سايكەس كەلۋگە ءتيىس. مۇنداي سايكەستەندىرۋلەر بارلىق باسقارۋشى ورگاندار وزدەرىنە باعىنىشتى زاڭدى تۇلعالاردىڭ تىزبەدە كوزدەلمەگەن قىزمەت تۇرلەرىن ولاردىڭ جارعىلىق قۇجاتتارىنان الىنىپ تاستالۋى ارقىلى جۇرگىزىلمەك. وسىنداي جۇمىستار جوعارىدا ايتىلعان ورال الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنا باعىنىشتى 11 نىسان بويىنشا دا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس, دەدى گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلىستىق قارجى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى فاريدا رادجاپوۆا
قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردە م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە قاتىستى جۇمىستار جۇيەلى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس. مۇندا 2014 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن 2016 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن جالپى قۇنى 1,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ 235 نىسانى جاريالانعان. تالداۋلار ونىڭ 101-ءى تۇرعىن ءۇي بولسا, 134-ءى تۇرعىن ەمەس جايلار ەكەنىن كورسەتەدى. جاريا ەتۋ ناۋقانىنىڭ اياقتالۋى جالپىعا بىردەي كىرىستەر مەن شىعىستاردى جاريالاۋدىڭ باستالۋىنا تۇسپا-تۇس كەلگەنى ءمالىم. وسى جاريالاۋ ەكى كەزەڭدە وتەتىنى دە ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. ناقتىراق ايتقاندا, ءبىرىنشى كەزەڭ 2017 جىلدان باستالىپ, بۇعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جانە بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن جۇمىسشىلارى تارتىلماق. ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل ىسكە قالعان بارلىق ازاماتتار قاتىساتىن بولادى.
قازىرگى كەزدە جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىن ەكى نۇسقادا وتكىزۋ ءتاجىريبەسى ورنىعىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى كاسىپورىنداردى اۋكتسيونعا سالىپ, باعانى تومەندەتۋ نەمەسە جوعارىلاتۋ ارقىلى ساتۋ بولسا, ەكىنشىسىنە كوممەرتسيالىق تەندەر وتكىزۋ ءتاسىلى ءتان. وسىنداي جولدارمەن الداڭعى جىلى وبلىستا ءۇش نىسان ساتىلعان. بۇلار تيىسىنشە №3 قالالىق مونشا, جاڭاقالا اۋدانىنداعى «بىرلىك» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى جانە «ورال -جەر» جشس. ال وتكەن جىلى كوممەرتسيالىق تەندەر بويىنشا وبلىستا «سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى» مەملەكەتتىك قازىناشىلىق كاسىپورىنى 17 ميلليون تەڭگەگە ساتىلدى.
الايدا وسى 2015 جىلى جەكەشەلەندىرىلەتىن نىساندار تىزىمىنە ەنگىزىلىپ, ساتىلادى دەپ بەلگىلەنگەن «اقجايىق» فۋتبول جانە سپورت كلۋبتارى ساتىپ الۋشىلاردىڭ جوقتىعىنا جانە تابىلماۋىنا بايلانىستى ساتىلماي قالدى. بۇل ارادا ارينە, ساتىپ الۋشى جوق بولسا, نە قايران دەپ شاراسىزدىق تانىتۋعا ابدەن بولادى. ەكىنشىدەن, بۇلاردىڭ ساتىلماي قالعانىن ايىپتاۋعا دا ەش نەگىز جوق سەكىلدى كورىنەدى. دەگەنمەن, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ءدال وسى ارادا بيزنەسمەندەر مەن كاسىپكەرلەردى نارىقتىق ورتاعا تارتۋدىڭ تۇتقالارى تولىقتاي تابىلدى ما ەكەن دەگەن وي دا كولدەنەڭدەي بەرەدى.
كىم بىلەدى, جەكە ينۆەستور تارتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى تەرەڭدەتىلىپ تارقاتىلا تۇسسە جانە ولاردى قىزىقتىرا الاتىنداي قادامدار ويداعىداي جاسالعان جاعدايدا مۇمكىن بۇلاي بولماس پا ەدى. مۇنداي جاعدايدا وبلىستا بيىل ساتىلۋعا شىعارىلاتىن نىسانداردى جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىندە بۇعان دەيىن جىبەرىلگەن كەيبىر كەمشىن تۇستار مەن ءۇستىرتتىكتەردەن ساباق الىنسا يگى. تەك ومىرشەڭ كوزقاراس باسىم تۇسكەن كەزدە عانا نارىقتىق ورتانى تەزىرەك قالىپتاستىرۋعا جول اشىلماق. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتا تۇسپەك. مۇنىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن دە, ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە, جانە تۇرعىندار ءۇشىن دە پايداسى بار دەپ بىلەمىز.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
جايىقتاعى نىسانداردى جاڭعىرتا الا ما؟
بەينەلەپ ايتقاندا, ءبۇگىنگى كۇنى ەل ەكونوميكاسىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ ءۇشىنشى تولقىنى تەربەتىپ تۇر دەسە دە بولعانداي. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى تولقىن ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن كەزدەن كەيىن جاعالاۋعا سوقسا, ەكىنشى تولقىن كۇنى كەشە, ياعني 2014-2015 جىلدارى جۇرگىزىلدى. مۇنىڭ ەكەۋىندە دە ناۋقاننىڭ وزىنە ءتان يىرىمدەرى مەن ەرەكشەلىكتەرى جانە وزىندىك قيىندىقتارى, ءتىپتى, «اتتەگەن-اي» دەگىزەتىن تۇستارى كەزدەسكەنى جاسىرىن ەمەس. ال بيىلعى جىلدان باستاپ رەسپۋبليكامىزدا 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جاڭا جوسپارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ءۇشىنشى تولقىن دەگەنىمىز, مىنە, وسى دا.
بۇل ماسەلەدە الدىڭعى كەزەڭدەردە اجەپتاۋىر تاجىريبە جيناقتالعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سونىڭ ءبارى جاڭا تولقىن, جاڭاشا جاعداي كەزىندە پايداعا اساتىنىنا دا كۇمان جوق. دەگەنمەن, بيىل قولعا الىنعان كەشەندى جاڭا جوسپارعا ءتان باسىمدىقتار كانداي ەكەنىمەن دە وقىرمانداردى حاباردار ەتە كەتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق شىعار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل جەتىلدىرىلگەن جاڭا, تىڭ ءارى سونى ءادىستەر دەۋگە بولادى.
وسىنداي جولدارمەن ينۆەستورلاردىڭ كەڭ اۋقىمىن تارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ونىڭ باستى جولى جەكەشەلەندىرىلەتىن نىساندارعا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋ ەكەندىگى دە باسى اشىق ماسەلە. ونى اقپاراتتاردىڭ بارىنشا مولدىعىمەن جانە جان-جاقتىلىعىمەن, جەتەر نۇكتەسىنە جەتكىزۋ بولەك اڭگىمەنىڭ ەنشىسى. قايتكەندە دە جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى كەزەڭىندەگى تۇپكى ماقسات نىسانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋ بولماق. وسىلايشا نارىقتىق ورتانى كورسەتىلگەن مەرزىمدە تولىقتاي قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تالاس تۋعىزبايدى.
ورال وڭىرىندە بۇل ءىستىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قانداي؟ ساراپتامالىق ماقالامىزدا وسى ساۋالعا جاۋاپ قايتارساق پا دەگەن ويدامىز. الدىمەن ايماقتا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن مەملەكەتتىك نىسانداردى جەكەشەلەندىرۋ بويىنشا ايتۋعا تۇرارلىقتاي ىستەر قولعا الىنعانىن ايتقىمىز كەلەدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت يەلىگىنەن الۋ جونىندەگى ماسەلە دە كەمشىن قالىپ جاتىر دەۋگە ەش نەگىز جوق.
وسى ورايدا وبلىستا 2014 جىلى مەملەكەتتىڭ قاتىسۋ ۇلەسى بار كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى كەيبىر كاسىپورىندار جانە «ورال» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اق-تىڭ قۇزىرىنداعى ەكى نىسان ساتىلعانىن ايتقان ءجون. تاڭداۋ نەگە ناق وسى كورپوراتسياعا ءتۇستى؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى وتە قاراپايىم. ءويتكەنى «ورال» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى, ءوز اتاۋىنان كورىنىپ تۇرعانىنداي, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان تەزىرەك دامۋىنا اجەپتاۋىر ىقپالىن تيگىزىپ وتىرعان قۇرىلىم. ونىڭ قىزمەتى باسەكەگە قابىلەتتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. كورپوراتسيانىڭ باستى اكتسيونەرلەرىنىڭ ءبىرى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قارجى باسقارماسى بولۋى دا جەكەشەلەندىرىلگەن نىسانعا دەگەن سەنىمدىلىكتى نىعايتا تۇسەدى.
ەندىگى جەردە ول ءوز قىزمەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە اتقارۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا ون ءبىر بىرلىكتەن تۇراتىن ەنشىلەس كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى مەن قاتىسۋ ۇلەسىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ جونىندە ۇيعارىمدار جاسالدى. ەگەر مىسالدارمەن بەدەرلەسەك, «جايىق-نەدرا» جشس ۇلەسىنىڭ 49 پايىزى سەرىكتەستىكتىڭ وزگە قاتىسۋشىلارىنان قاتىسۋ ۇلەسىن ساتىپ الۋعا باسىمدىق قۇقىعى بار سەرىكتەستىككە ساتىلعان.
سونىمەن بىرگە «قۇرىلىس قۇم», «نۇر-باتىر», «EVRO-باتىس» جشس-تەرىنىڭ ۇلەستەرى دە وسىنداي جولدارمەن جۇرگىزىلۋدە. بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ بيىلعى قىزمەتتەرى جالپىعا پايدالى كەن وندىرۋگە باعىتتالعان. سونىمەن بىرگە, 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنا سايكەس وڭىردە 2017-2020 جىلدار ارالىعىندا «جەلاەۆ قۇمتاسى», «ميرگورود قۇمتاسى» جانە «Licorice Kazاكhstan» جشس ۇلەستەرىن وتكىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, «ورال» شاعىن قارجىلىق ۇجىمى» جشس-ءنىڭ ەلۋ ءبىر پايىز ۇلەسى dosreestr.kz-دا ەلەكتروندى اۋكتسيون ارقىلى ساتۋعا شىعارىلماق.
وڭىردەگى جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭاشا جۇيەسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا مۇنداعى كەيبىر نىسانداردى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ بويىنشا تەندەرلەر اشىق وتكىزىلەتىنىن كورەمىز. مۇنىڭ باستى مىسالى «باتىس سۋ ارناسى» جشس بولىپ تابىلادى. باتىس قازاقستان وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان تالدىقباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, وعان قاتىسۋشىلاردىڭ سانى نەبارى ەكەۋ بولعان. ولاردىڭ بۇعان دەيىن اتقارعان قىزمەتتەرى مەن قۇجاتتارىن مۇقيات قاراعان ارنايى كوميسسيا «ۆودنىە رەسۋرسى-ماركەتينگ.ۋرالسك» جشس جەڭىمپاز دەپ تانىدى. سوعان سايكەس اتالعان سەرىكتەستىككە «باتىس سۋ ارناسى» جشس سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلدى. ال بۇل سەرىكتەستىك «ۆودنىە رەسۋرسى-ماركەتينگ.چيمكەنت» جشس-پەن كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى ەكەن.
شىمكەنت قالاسىنداعى كانىگى كاسىپورىن 1998 جىلدان بەرى اتالعان سالامەن اينالىساتىن كورىنەدى. بۇعان دەيىنگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ولاردىڭ جۇمىس ساپاسىنا دا ەشقانداي سىن-پىكىر ايتا المايسىز. جۇمىس ۇدەرىسىنە دە بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن وزىق تەحنولوگيانى پايدالانىپ جۇرگەنى اڭعارىلادى. ءسويتىپ ولاردىڭ الدىڭعى جىلعى تابىستارى 3,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپتى. ينۆەستيتسيانى يگەرۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا دا الدىڭعى قاتاردان كورىنگەن. ەندەشە, بۇل ۇزدىك وتاندىق كومپانيا بۇعان دەيىنگى «باتىس سۋ ارناسىنىڭ» قىزمەتىن جاڭا ساتىعا كوتەرەدى جانە جۇمىس ساپاسىن جاقسارتادى دەپ سەنگىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇعان دەيىنگى جۇمىس ورنى ساقتالا بەرەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قىسقاسى, سەنىمگەرلىك باسقارۋشى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن ءجىتى جۇرگىزىپ, جاڭا جۇمىس كوزدەرىن تابادى دەپ كۇتىلۋدە.
بيىلعى 2016 جىلدىڭ 19 قاڭتارى كۇنى باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگى كەشەندى جوسپارعا سايكەس باسەكەلەس ورتاعا بەرىلەتىن كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى ۇيىمداردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. وسى ءتىزىم بويىنشا نارىق ايدىنىنا ون ەكى مەكەمە باعىت الدى. بۇل رەتتە ءاربىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان اۋداندىق كوممۋنالدىق م ۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋگە ءوز تاراپىنان شەشىم قابىلداي الادى. قازىرگى تاڭدا بيۋدجەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ اياسىندا مەملەكەتتىك زاڭدى تۇلعالاردى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتا 2014-2015 جىلدار ارالىعىنداعى وبلىستا ءۇش مەكەمە تاراتىلىپ, ءۇش مەكەمە قايتا قۇرىلعانىن دا ايتا كەتكەننىڭ ارتىقتىلىعى بولا قويماس.
قازىرگى ءتارتىپ تومەندەگىشە بولىپ وتىر. كۆازيمەملەكەتتىك سۋبەكتىلەر قىزمەتى اتالعان تىزبەگە سايكەس كەلۋگە ءتيىس. مۇنداي سايكەستەندىرۋلەر بارلىق باسقارۋشى ورگاندار وزدەرىنە باعىنىشتى زاڭدى تۇلعالاردىڭ تىزبەدە كوزدەلمەگەن قىزمەت تۇرلەرىن ولاردىڭ جارعىلىق قۇجاتتارىنان الىنىپ تاستالۋى ارقىلى جۇرگىزىلمەك. وسىنداي جۇمىستار جوعارىدا ايتىلعان ورال الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنا باعىنىشتى 11 نىسان بويىنشا دا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس, دەدى گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلىستىق قارجى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى فاريدا رادجاپوۆا
قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردە م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە قاتىستى جۇمىستار جۇيەلى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس. مۇندا 2014 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن 2016 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن جالپى قۇنى 1,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ 235 نىسانى جاريالانعان. تالداۋلار ونىڭ 101-ءى تۇرعىن ءۇي بولسا, 134-ءى تۇرعىن ەمەس جايلار ەكەنىن كورسەتەدى. جاريا ەتۋ ناۋقانىنىڭ اياقتالۋى جالپىعا بىردەي كىرىستەر مەن شىعىستاردى جاريالاۋدىڭ باستالۋىنا تۇسپا-تۇس كەلگەنى ءمالىم. وسى جاريالاۋ ەكى كەزەڭدە وتەتىنى دە ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. ناقتىراق ايتقاندا, ءبىرىنشى كەزەڭ 2017 جىلدان باستالىپ, بۇعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جانە بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن جۇمىسشىلارى تارتىلماق. ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل ىسكە قالعان بارلىق ازاماتتار قاتىساتىن بولادى.
قازىرگى كەزدە جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىن ەكى نۇسقادا وتكىزۋ ءتاجىريبەسى ورنىعىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى كاسىپورىنداردى اۋكتسيونعا سالىپ, باعانى تومەندەتۋ نەمەسە جوعارىلاتۋ ارقىلى ساتۋ بولسا, ەكىنشىسىنە كوممەرتسيالىق تەندەر وتكىزۋ ءتاسىلى ءتان. وسىنداي جولدارمەن الداڭعى جىلى وبلىستا ءۇش نىسان ساتىلعان. بۇلار تيىسىنشە №3 قالالىق مونشا, جاڭاقالا اۋدانىنداعى «بىرلىك» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى جانە «ورال -جەر» جشس. ال وتكەن جىلى كوممەرتسيالىق تەندەر بويىنشا وبلىستا «سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى» مەملەكەتتىك قازىناشىلىق كاسىپورىنى 17 ميلليون تەڭگەگە ساتىلدى.
الايدا وسى 2015 جىلى جەكەشەلەندىرىلەتىن نىساندار تىزىمىنە ەنگىزىلىپ, ساتىلادى دەپ بەلگىلەنگەن «اقجايىق» فۋتبول جانە سپورت كلۋبتارى ساتىپ الۋشىلاردىڭ جوقتىعىنا جانە تابىلماۋىنا بايلانىستى ساتىلماي قالدى. بۇل ارادا ارينە, ساتىپ الۋشى جوق بولسا, نە قايران دەپ شاراسىزدىق تانىتۋعا ابدەن بولادى. ەكىنشىدەن, بۇلاردىڭ ساتىلماي قالعانىن ايىپتاۋعا دا ەش نەگىز جوق سەكىلدى كورىنەدى. دەگەنمەن, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ءدال وسى ارادا بيزنەسمەندەر مەن كاسىپكەرلەردى نارىقتىق ورتاعا تارتۋدىڭ تۇتقالارى تولىقتاي تابىلدى ما ەكەن دەگەن وي دا كولدەنەڭدەي بەرەدى.
كىم بىلەدى, جەكە ينۆەستور تارتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى تەرەڭدەتىلىپ تارقاتىلا تۇسسە جانە ولاردى قىزىقتىرا الاتىنداي قادامدار ويداعىداي جاسالعان جاعدايدا مۇمكىن بۇلاي بولماس پا ەدى. مۇنداي جاعدايدا وبلىستا بيىل ساتىلۋعا شىعارىلاتىن نىسانداردى جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىندە بۇعان دەيىن جىبەرىلگەن كەيبىر كەمشىن تۇستار مەن ءۇستىرتتىكتەردەن ساباق الىنسا يگى. تەك ومىرشەڭ كوزقاراس باسىم تۇسكەن كەزدە عانا نارىقتىق ورتانى تەزىرەك قالىپتاستىرۋعا جول اشىلماق. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتا تۇسپەك. مۇنىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن دە, ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە, جانە تۇرعىندار ءۇشىن دە پايداسى بار دەپ بىلەمىز.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
قازاقستان IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىنان 1 ملرد دوللاردان استام تابىس تاپتى
تەحنولوگيا • كەشە
ەربول تۇياقباەۆ جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • كەشە
پرەزيدەنت ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باسقارما توراعاسىن قابىلدادى
پرەزيدەنت • كەشە
