*باسقا باسىلىمداردان
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە مازمۇندالعان باستامالار حالىقارالىق كەڭ رەزونانس تۋعىزىپ وتىر. اتالعان باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ ءتۇرلى قىرلارى تۋرالى الەمدىك بەدەلدى باسىلىمداردا ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار وزدەرىنىڭ وي-پايىمدارىن ورتاعا سالۋدا.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزى, ەكىنشى قىرىنان العاندا, قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن بىلدىرەدى. بۇل ارادا «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ يادرولىق پروبلەمالار بويىنشا كەلىسسوزدەرگە ىقپالى وراسان زور بولدى دەۋ كەرەك, – دەپ مالىمدەدى «REGNUM» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە رەسەي فەدەراتسياسى وڭىرلىك پروبلەمالار ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى دميتري جۋراۆلەۆ. – وسى ۇدەرىسكە بارلىق قاتىسۋشىلار اراسىندا قازاقستان مامىلەگەر ءرولىن ەرەكشە اتقارىپ, بارلىق تاراپتاردىڭ ءمۇددەلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ كەلەدى...».
«قازاقستان وسىنداي ماڭىزدى ءرولدى مەملەكەتتىڭ اسا قۋاتتى بولعاندىعىنان ەمەس, وسى ۇدەرىسكە بارلىق قاتىسۋشىلار تاراپىنان قالىپتى, قۇرمەتتى قابىلداناتىندىقتان اتقارا الىپ وتىر, – دەپ ءتۇسىندىردى د.جۋراۆلەۆ. – قازاقستان ءار مەملەكەتپەن قارىم-قاتىناستى ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستان ايتارلىقتاي جاقسى ورناتا العان».
«وسىنداي قارىم-قاتىناستىڭ سەبەبى ەلمەن قاتار, پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ بەدەلىندە دە جاتىر. بىرىنشىدەن, قازاقستان بۇگىندە يادرولىق اسكەري دەرجاۆا ەمەس, بىراق اتوم ونەركاسىبىن دامىتۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن مەملەكەت قاتارىندا قالىپ وتىر. سەبەبى, ۋران كەنىنىڭ كولەمى بويىنشا بۇل ەل الەمدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
ەكىنشى جاعىنان الاتىن بولساق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى دە اسا جوعارى. ونى قاي جەردە دە ۇلكەن قۇرمەتپەن قارسى الادى. ءبىز بىلتىر قازاقستان باسشىسى لوندوندا قالاي قارسى الىنعانىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. وندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ پايداسىنا بىرقاتار ۇساق حاتتامالىق بۇزۋشىلىقتار دا ورىن الدى. وسى ەكى فاكتىگە سۇيەنە وتىرىپ, مىناداي قورىتىندى جاساۋعا بولادى: نۇرسۇلتان نازارباەۆ نە ايتسا دا ونى ەستىر قۇلاق قاي جەردە دە تابىلادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتكەر.
«قازاقستان ءوزىنىڭ بەدەلى مەن ىقپالىن پايدالانا وتىرىپ, حالىقارالىق يادرولىق باقىلاۋ ۇدەرىستەرىندە دە ۇلكەن ءرول اتقارادى. ادەتتە, ءوزىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ونى قاجەت ەتپەيتىن ەلدەر مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر ەل يادرولىق ماسەلە بويىنشا باقىلاۋعا كەلىسىمىن بەرسە, وندا ونىڭ حالىقارالىق قوعامداستىققا كەرەعار ەشقانداي جامان ارەكەت جاسامايتىنىن بىلدىرەدى. ناق سوندىقتان قازاقستانعا حالىقارالىق يادرولىق وتىن بانكىن ورنالاستىرۋعا سەنىم ءبىلدىرىلىپ وتىر», – دەپ اتاپ كورسەتتى د.جۋراۆلەۆ.
«يادرولىق ماتەريالداردى باقىلاۋ مەن قايتا وڭدەۋگە بايلانىستى تۋىندايتىن پروبلەمالار حالىقارالىق سەنىمنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيىن تالاپ ەتەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتكەر. – ەگەر يادرولىق ماتەريالداردىڭ الەمگە تاراپ كەتپەۋىن جاساۋ مۇمكىندىگى بولاتىن بولسا, وندا بۇل ونى جاساۋعا كەدەرگى كەلتىرە الماس ەدى. دەگەنمەن, قازىرگى كەزدە حالىقارالىق جاعدايلار اتالعان پروبلەمانى تۇپكىلىكتى شەشۋگە ءپىسىپ-جەتىلمەسە دە قازاقستاننىڭ ۇستانىمى, ونىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كۇش-جىگەرى وسى ءساتتى جاقىنداتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى ماڭىز اتقارادى».
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازىرگى الەمگە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن جەڭىلدەتۋ باعىتىندا ۇسىنىستارى بار ەكەنى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردەن انىق كورىنەدى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اسكەري بلوكتاردى تۇبىرىمەن جويۋ, سونداي-اق, الەمدە يادرولىق قارۋدىڭ تارالۋىمەن جان-جاقتى كۇرەس بويىنشا باستامالارى تولىقتاي قولداۋعا يە بولىپ وتىر.
«اسكەري بلوكتار قاي كەزدە دە بىرەۋگە قارسى نە بىرەۋدىڭ جاعىندا بولادى. ولار وسىلايشا وزدەرىنىڭ قارسىلاستارىنان قورعانامىز دەپ ويلايدى. ال نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇكىل ەلدەردەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى سياقتى ءبىر ۇلكەن بلوك قۇرۋدى ۇسىنادى. وسىلايشا, قانداي دا ءبىر باعىتتاعى اسكەري بلوكتاردى جويۋعا بولادى. مەن دە وسىنداي ۇسىنىس بىلدىرگەن بولار ەدىم. ويتكەنى, بۇل قاي جاعىنان دا كوڭىلگە قونىمدى», – دەپ مالىمدەدى نسن اقپارات اگەنتتىگىنە مەملەكەتتىك دۋمانىڭ حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لەونيد كالاشنيكوۆ.
ل.كالاشنيكوۆ, سونداي-اق, جاقىندا, ءتىپتى, رەسپۋبليكالىق پارتيادان اقش پرەزيدەنتتىگىنەن ۇمىتكەر دونالد ترامپتىڭ ءوزى ناتو-عا قارسى ەكەنىن ءمالىمدەگەنىنە نازار اۋداردى. «سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانس بەلگىلى ءبىر ماسەلەگە ارالاسپاعان كۇننىڭ وزىندە جاعدايدى تۇراقسىزداندىرىپ جىبەرەدى, ويتكەنى ودان ءبارى دە جاسقانادى. ال جاسقانعان سوڭ, قارۋلانا باستايدى, يادرولىق قارۋ يەلەنۋگە ۇمتىلادى. مۇنىڭ اقىرى جاقسىلىققا الىپ بارمايدى», – دەپ ءتۇسىندىردى نسن-گە ل.كالاشنيكوۆ.
پارلامەنتشىنىڭ پايىمىنشا, ورتاق ەرەجەگە سايكەس, ونىڭ ىشىندە اسكەري-ساياسي ەرەجەلەرگە دە ساي ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. «بىرەۋدىڭ قولىندا شوقپار بولاتىن بولسا, ەكىنشى بىرەۋ دە سوعان قول جەتكىزگىسى كەلەدى», – دەدى ل.كالاشنيكوۆ. مەمدۋما دەپۋتاتى, سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا قارسى بىرلەستىكتى باسقارا الار ەدى دەگەن دە كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى – دانا ادام, مەملەكەتتى باسقارىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى. قازاقستان بىردە-ءبىر رەت ەشكىمگە كوز الارتقان جوق, ەشكىمگە ەشقاشان دوق كورسەتكەن ەمەس, ول اركەز تەك بىتىمگەرشىلىك باستامالارىن عانا ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدە يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا قارسى بىرلەستىكتى اعا بۋىن وكىلى رەتىندە دە باسقارۋعا لايىق», – دەپ قورىتتى ءوزىنىڭ ءسوزىن نسن-گە بەرگەن سۇحباتىندا ل.كالاشنيكوۆ.
يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتىن ورىنداي الىپ وتىرعان جوق جانە يادرولىق قارۋدىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى, ەگەر شەشىمدى قادامدار قابىلدانبايتىن بولسا, تەك ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى عانا نارسە. بۇل تۋرالى ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مالىمدەدى.
«يادرولىق ينفراقۇرىلىمداردىڭ قانداي دا ءبىر ەلەمەنتتەرىنە قارسى نەمەسە, يادرولىق قۇرىلعىنىڭ, ماسەلەن, «لاس بومبانىڭ» تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى وتە جوعارى, – دەپ اتاپ ءوتتى ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي كازانتسەۆ. – وعان جول بەرمەس ءۇشىن حالىقارالىق قۇرىلىمدار تاراپىنان ۇجىمدىق كۇش-جىگەر جۇمساۋ قاجەت. حالىقارالىق قۇرىلىمدار دەگەندە بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى نەمەسە ماگاتە مەڭزەلەدى. جانە بۇل جەردە, مەنىڭ كوزقاراسىمشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا دۇرىس ايتادى, بۇل وتە-موتە دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىرعان باستاما».
اسكەري بلوكتاردان باس تارتۋعا بايلانىستى ايتاتىن بولساق, بۇل ارادا ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ۇستامدىراق. ولاردىڭ پايىمىنشا, بۇل مىندەت – ۇزاق مەرزىمدى. «1991 جىلى «قىرعي-قاباق سوعىس» اياقتالعان ساتتە ناتو-نى دا تاراتىپ, بارلىق ماسەلەنى ەۋروپادا ەقىۇ ارقىلى شەشۋ تۋرالى يدەيا بولعان, – دەيدى ا.كازانتسەۆ. – ازيادا بۇل ءۇشىن, ماسەلەن, شىۇ سياقتى قۇرىلىمدار قۇرىلدى. بۇدان بولەك, قازاقستان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, بۇل يدەيا تولىق مانىندە جۇزەگە استى. بۇل ۇيىم بۇگىندە ەۋروپاداعى ەقىۇ-نىڭ بالاماسى بولىپ تابىلادى».
ازيادا ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋ باستاماسىن قازاقستان 1992 جىلى كوتەردى. فورۋم قۇرلىقتىڭ 27 مەملەكەتىنىڭ, بۇۇ-نىڭ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ءتيىمدى قۇرالعا اينالدى. ورتالىق ازيادا يادرودان ادا ايماق قۇرۋ تۋرالى تابىستى تاجىريبەگە سۇيەنگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۇدەرىستىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ونى تاياۋ شىعىسقا دەيىن جەتكىزۋدى ۇسىنادى.
«الەمدە يادرولىق قارۋدان ازات التى ايماق بار. ولار انتاركتيدانى, لاتىن امەريكاسىن قوسا العاندا, ءىس جۇزىندە بۇكىل وڭتۇستىك جارتى شاردى, افريكانى, اۆستراليا مەن وكەانيانى قامتيدى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ «جاسى» وسىدان 10 جىل بۇرىن سەمەيدە ءوڭىردىڭ بەس مەملەكەتى قۇرعان ورتالىق ازيا يادروسىز ايماعى بولىپ تابىلادى. ەندى حالىقارالىق كۇش-جىگەردى تاياۋ شىعىستا يادروسىز ايماق قۇرۋ ىسىنە جۇمساۋ قاجەت», – دەپ ۇندەيدى ن.نازارباەۆ.
ال قازاقستاننىڭ ءوزى بولسا, وسى ۇدەرىستە قوسارلانعان ستاندارتتاردى بولدىرماۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە كورىنە الار ەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە مازمۇندالعان باستامالار حالىقارالىق كەڭ رەزونانس تۋعىزىپ وتىر. اتالعان باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ ءتۇرلى قىرلارى تۋرالى الەمدىك بەدەلدى باسىلىمداردا ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار وزدەرىنىڭ وي-پايىمدارىن ورتاعا سالۋدا.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزى, ەكىنشى قىرىنان العاندا, قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن بىلدىرەدى. بۇل ارادا «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ يادرولىق پروبلەمالار بويىنشا كەلىسسوزدەرگە ىقپالى وراسان زور بولدى دەۋ كەرەك, – دەپ مالىمدەدى «REGNUM» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە رەسەي فەدەراتسياسى وڭىرلىك پروبلەمالار ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى دميتري جۋراۆلەۆ. – وسى ۇدەرىسكە بارلىق قاتىسۋشىلار اراسىندا قازاقستان مامىلەگەر ءرولىن ەرەكشە اتقارىپ, بارلىق تاراپتاردىڭ ءمۇددەلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ كەلەدى...».
«قازاقستان وسىنداي ماڭىزدى ءرولدى مەملەكەتتىڭ اسا قۋاتتى بولعاندىعىنان ەمەس, وسى ۇدەرىسكە بارلىق قاتىسۋشىلار تاراپىنان قالىپتى, قۇرمەتتى قابىلداناتىندىقتان اتقارا الىپ وتىر, – دەپ ءتۇسىندىردى د.جۋراۆلەۆ. – قازاقستان ءار مەملەكەتپەن قارىم-قاتىناستى ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستان ايتارلىقتاي جاقسى ورناتا العان».
«وسىنداي قارىم-قاتىناستىڭ سەبەبى ەلمەن قاتار, پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ بەدەلىندە دە جاتىر. بىرىنشىدەن, قازاقستان بۇگىندە يادرولىق اسكەري دەرجاۆا ەمەس, بىراق اتوم ونەركاسىبىن دامىتۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن مەملەكەت قاتارىندا قالىپ وتىر. سەبەبى, ۋران كەنىنىڭ كولەمى بويىنشا بۇل ەل الەمدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
ەكىنشى جاعىنان الاتىن بولساق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى دە اسا جوعارى. ونى قاي جەردە دە ۇلكەن قۇرمەتپەن قارسى الادى. ءبىز بىلتىر قازاقستان باسشىسى لوندوندا قالاي قارسى الىنعانىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. وندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ پايداسىنا بىرقاتار ۇساق حاتتامالىق بۇزۋشىلىقتار دا ورىن الدى. وسى ەكى فاكتىگە سۇيەنە وتىرىپ, مىناداي قورىتىندى جاساۋعا بولادى: نۇرسۇلتان نازارباەۆ نە ايتسا دا ونى ەستىر قۇلاق قاي جەردە دە تابىلادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتكەر.
«قازاقستان ءوزىنىڭ بەدەلى مەن ىقپالىن پايدالانا وتىرىپ, حالىقارالىق يادرولىق باقىلاۋ ۇدەرىستەرىندە دە ۇلكەن ءرول اتقارادى. ادەتتە, ءوزىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ونى قاجەت ەتپەيتىن ەلدەر مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر ەل يادرولىق ماسەلە بويىنشا باقىلاۋعا كەلىسىمىن بەرسە, وندا ونىڭ حالىقارالىق قوعامداستىققا كەرەعار ەشقانداي جامان ارەكەت جاسامايتىنىن بىلدىرەدى. ناق سوندىقتان قازاقستانعا حالىقارالىق يادرولىق وتىن بانكىن ورنالاستىرۋعا سەنىم ءبىلدىرىلىپ وتىر», – دەپ اتاپ كورسەتتى د.جۋراۆلەۆ.
«يادرولىق ماتەريالداردى باقىلاۋ مەن قايتا وڭدەۋگە بايلانىستى تۋىندايتىن پروبلەمالار حالىقارالىق سەنىمنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيىن تالاپ ەتەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتكەر. – ەگەر يادرولىق ماتەريالداردىڭ الەمگە تاراپ كەتپەۋىن جاساۋ مۇمكىندىگى بولاتىن بولسا, وندا بۇل ونى جاساۋعا كەدەرگى كەلتىرە الماس ەدى. دەگەنمەن, قازىرگى كەزدە حالىقارالىق جاعدايلار اتالعان پروبلەمانى تۇپكىلىكتى شەشۋگە ءپىسىپ-جەتىلمەسە دە قازاقستاننىڭ ۇستانىمى, ونىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كۇش-جىگەرى وسى ءساتتى جاقىنداتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى ماڭىز اتقارادى».
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازىرگى الەمگە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن جەڭىلدەتۋ باعىتىندا ۇسىنىستارى بار ەكەنى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردەن انىق كورىنەدى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اسكەري بلوكتاردى تۇبىرىمەن جويۋ, سونداي-اق, الەمدە يادرولىق قارۋدىڭ تارالۋىمەن جان-جاقتى كۇرەس بويىنشا باستامالارى تولىقتاي قولداۋعا يە بولىپ وتىر.
«اسكەري بلوكتار قاي كەزدە دە بىرەۋگە قارسى نە بىرەۋدىڭ جاعىندا بولادى. ولار وسىلايشا وزدەرىنىڭ قارسىلاستارىنان قورعانامىز دەپ ويلايدى. ال نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇكىل ەلدەردەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى سياقتى ءبىر ۇلكەن بلوك قۇرۋدى ۇسىنادى. وسىلايشا, قانداي دا ءبىر باعىتتاعى اسكەري بلوكتاردى جويۋعا بولادى. مەن دە وسىنداي ۇسىنىس بىلدىرگەن بولار ەدىم. ويتكەنى, بۇل قاي جاعىنان دا كوڭىلگە قونىمدى», – دەپ مالىمدەدى نسن اقپارات اگەنتتىگىنە مەملەكەتتىك دۋمانىڭ حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لەونيد كالاشنيكوۆ.
ل.كالاشنيكوۆ, سونداي-اق, جاقىندا, ءتىپتى, رەسپۋبليكالىق پارتيادان اقش پرەزيدەنتتىگىنەن ۇمىتكەر دونالد ترامپتىڭ ءوزى ناتو-عا قارسى ەكەنىن ءمالىمدەگەنىنە نازار اۋداردى. «سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانس بەلگىلى ءبىر ماسەلەگە ارالاسپاعان كۇننىڭ وزىندە جاعدايدى تۇراقسىزداندىرىپ جىبەرەدى, ويتكەنى ودان ءبارى دە جاسقانادى. ال جاسقانعان سوڭ, قارۋلانا باستايدى, يادرولىق قارۋ يەلەنۋگە ۇمتىلادى. مۇنىڭ اقىرى جاقسىلىققا الىپ بارمايدى», – دەپ ءتۇسىندىردى نسن-گە ل.كالاشنيكوۆ.
پارلامەنتشىنىڭ پايىمىنشا, ورتاق ەرەجەگە سايكەس, ونىڭ ىشىندە اسكەري-ساياسي ەرەجەلەرگە دە ساي ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. «بىرەۋدىڭ قولىندا شوقپار بولاتىن بولسا, ەكىنشى بىرەۋ دە سوعان قول جەتكىزگىسى كەلەدى», – دەدى ل.كالاشنيكوۆ. مەمدۋما دەپۋتاتى, سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا قارسى بىرلەستىكتى باسقارا الار ەدى دەگەن دە كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى – دانا ادام, مەملەكەتتى باسقارىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى. قازاقستان بىردە-ءبىر رەت ەشكىمگە كوز الارتقان جوق, ەشكىمگە ەشقاشان دوق كورسەتكەن ەمەس, ول اركەز تەك بىتىمگەرشىلىك باستامالارىن عانا ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدە يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا قارسى بىرلەستىكتى اعا بۋىن وكىلى رەتىندە دە باسقارۋعا لايىق», – دەپ قورىتتى ءوزىنىڭ ءسوزىن نسن-گە بەرگەن سۇحباتىندا ل.كالاشنيكوۆ.
يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتىن ورىنداي الىپ وتىرعان جوق جانە يادرولىق قارۋدىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى, ەگەر شەشىمدى قادامدار قابىلدانبايتىن بولسا, تەك ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى عانا نارسە. بۇل تۋرالى ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مالىمدەدى.
«يادرولىق ينفراقۇرىلىمداردىڭ قانداي دا ءبىر ەلەمەنتتەرىنە قارسى نەمەسە, يادرولىق قۇرىلعىنىڭ, ماسەلەن, «لاس بومبانىڭ» تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى وتە جوعارى, – دەپ اتاپ ءوتتى ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي كازانتسەۆ. – وعان جول بەرمەس ءۇشىن حالىقارالىق قۇرىلىمدار تاراپىنان ۇجىمدىق كۇش-جىگەر جۇمساۋ قاجەت. حالىقارالىق قۇرىلىمدار دەگەندە بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى نەمەسە ماگاتە مەڭزەلەدى. جانە بۇل جەردە, مەنىڭ كوزقاراسىمشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا دۇرىس ايتادى, بۇل وتە-موتە دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىرعان باستاما».
اسكەري بلوكتاردان باس تارتۋعا بايلانىستى ايتاتىن بولساق, بۇل ارادا ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ۇستامدىراق. ولاردىڭ پايىمىنشا, بۇل مىندەت – ۇزاق مەرزىمدى. «1991 جىلى «قىرعي-قاباق سوعىس» اياقتالعان ساتتە ناتو-نى دا تاراتىپ, بارلىق ماسەلەنى ەۋروپادا ەقىۇ ارقىلى شەشۋ تۋرالى يدەيا بولعان, – دەيدى ا.كازانتسەۆ. – ازيادا بۇل ءۇشىن, ماسەلەن, شىۇ سياقتى قۇرىلىمدار قۇرىلدى. بۇدان بولەك, قازاقستان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, بۇل يدەيا تولىق مانىندە جۇزەگە استى. بۇل ۇيىم بۇگىندە ەۋروپاداعى ەقىۇ-نىڭ بالاماسى بولىپ تابىلادى».
ازيادا ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋ باستاماسىن قازاقستان 1992 جىلى كوتەردى. فورۋم قۇرلىقتىڭ 27 مەملەكەتىنىڭ, بۇۇ-نىڭ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ءتيىمدى قۇرالعا اينالدى. ورتالىق ازيادا يادرودان ادا ايماق قۇرۋ تۋرالى تابىستى تاجىريبەگە سۇيەنگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۇدەرىستىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ونى تاياۋ شىعىسقا دەيىن جەتكىزۋدى ۇسىنادى.
«الەمدە يادرولىق قارۋدان ازات التى ايماق بار. ولار انتاركتيدانى, لاتىن امەريكاسىن قوسا العاندا, ءىس جۇزىندە بۇكىل وڭتۇستىك جارتى شاردى, افريكانى, اۆستراليا مەن وكەانيانى قامتيدى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ «جاسى» وسىدان 10 جىل بۇرىن سەمەيدە ءوڭىردىڭ بەس مەملەكەتى قۇرعان ورتالىق ازيا يادروسىز ايماعى بولىپ تابىلادى. ەندى حالىقارالىق كۇش-جىگەردى تاياۋ شىعىستا يادروسىز ايماق قۇرۋ ىسىنە جۇمساۋ قاجەت», – دەپ ۇندەيدى ن.نازارباەۆ.
ال قازاقستاننىڭ ءوزى بولسا, وسى ۇدەرىستە قوسارلانعان ستاندارتتاردى بولدىرماۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە كورىنە الار ەدى.
