قاۋعا تيگەن وتتاي لاپ ەتتى
الىستاعى افريكا قۇرلىعىنداعى تۋنيستەگى جاعداي سوڭعى ءبىراز ۋاقىتتان بەرى الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى وقيعاعا اينالدى. تەلەارنالار حابارلارىن سودان باستاپ قانا قويماي, نەگىزىنەن سوعان ارناپ جاتتى. كوشەگە كوتەرىلىپ شىققان حالىق, وعان قارسى جازالاۋ ارەكەتتەرى, ۇرىپ-سوعۋ, اتىس-جارىلىستار, ورتەنگەن ءۇي-جاي... كۇن سايىن قايتالاندى. جۇرت رەۆوليۋتسيالىق وت-جالىنعا ورانعان ەلدى كوردى.
بۇل ەلدە ءبىر ۇشقىن تيسە, لاپ ەتۋگە شاق تۇرعان قاۋداي, مۇندا ىشكى قايشىلىقتار شيىرشىق اتىپ, ءابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن ەدى. ونداي شىرپى دا جاعىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ, ديپلوم العان مۇحاممەد بۋازيزي دەگەن جاس جىگىت جۇمىس تاپپاي ءبىراز جۇرەدى دە, اقىرى بازاردان كوكونىس ساتۋشىلىققا ورنالاسادى. بىراق, كوپ ۇزاماي ودان دا قۋىلادى. سوندا ول شاعىم ايتىپ, اكىمدىككە بارسا, ونداعى ءبىر ايەل ونى تىڭداۋ ورنىنا, شاپالاقتاپ قارسى الادى. بۇعان شىداماعان مۇحاممەد ۇستىنە بەنزين قۇيىپ, شىرپى تۇتاتادى دا وزىنە وت قويادى.
ارادا ءۇش اپتا سالىپ جىگىت اۋرۋحانادا قايتىس بولادى. بۇل قاۋعا تيگەن شىرپى ەدى. ءدال وسىنداي جاعداي تالاي جاستىڭ باسىندا بار. سول جاستار مۇنى ءوز تاعدىرىنداي كورىپ, كوشەگە شىقتى. وعان جۇمىسسىز جۇرگەندەر, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ كۇن ساناپ وسۋىنەن قينالعان بۇقارا حالىق قوسىلدى. الدىمەن ولار باعانى تومەندەتۋدى, جۇمىس ورنىن اشۋدى, جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاۋدى تالاپ ەتسە, ونىڭ اياعى ساياسي تالاپقا ۇلاستى. الدىمەن ەلدە 20 جىلدان استام بيلىك قۇرعان «بەن ءالي كەتسىن» دەگەن ۇران تاستالسا, اقىرىندا «بەن اليگە ءولىم كەلسىن!» دەگەن ۇراندار بەلەڭ الدى.
جۇرت قازىر تۋنيستەگى جاعدايدى قىرعىزستانداعى رەۆوليۋتسياعا ۇقساستىرادى. قىرعىزستاندا «قىزعالداق رەۆوليۋتسياسى» بولسا, مۇنداعىنى «اق جۇپار رەۆوليۋتسياسى» اتاپ وتىر. قىرعىزستان ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى العاشقى رەۆوليۋتسيانىڭ وتانى بولسا, تۋنيس اراب ەلدەرىندەگى رەۆوليۋتسيانىڭ وتانىنا اينالدى.
ال ءتۋنيستىڭ اراب دۇنيەسىندەگى ورنى جانە ەرەكشەلىگى قانداي؟ ول – اراب ەلدەرى ىشىندە تەڭىز ارقىلى بولسا دا, ەۋروپاعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان جانە ەتەنە ارالاسقان ەلدىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, بۇل ناعىز اراب ەلى (98 پايىز), ناعىز يسلام ەلى (95 پايىز). سوعان قاراماي, بۇل ەلدە سوت جۇيەسى زايىرلىق سيپاتتا, باسقارۋ قۇرىلىمى دا ەۋروپالىق ۇلگىنى ۇستانادى. ەلدە ءبىلىم بەرۋ ءىسى دە ايتارلىقتاي جوعارى دارەجەدە – بالالاردىڭ 98 پايىزى وقۋمەن قامتىلعان. مۇنداي كورسەتكىش ءبىراز اراب ەلدەرىندە كەزدەسە قويمايدى. ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيا اراب تىلىندە ءبىلىم العانىمەن, فرانتسۋز ءتىلىن دە مەڭگەرگەن. حالىقتىق تىلمەن ايتقاندا, كوزى اشىق.
تۋنيستەگى جاعدايدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مۇنداي وقيعانىڭ اسكەري توڭكەرىس سياقتى جولمەن ەمەس, حالىقتىڭ قولداۋى ارقىلى رەۆوليۋتسيالىق جولمەن اراب ەلىندە جۇزەگە اسۋى. پرەزيدەنت قاشىپ كەتتى, ونىڭ مىندەتىن اتقارۋدا, جاڭا ۇكىمەت جاساقتاۋدا پروبلەمالار بوي كورسەتىپ وتىر...
پارتيا تىزگىنىن قىزى ۇستادى
فرانتسيادا اسىرەۇلتشىل «ۇلتتىق مايدان» پارتياسىنىڭ باسشىلىعى اۋىستى – پارتيانىڭ كوسەمى عانا ەمەس, ونىڭ نەگىزىن وسىدان قىرىق جىل بۇرىن قالاعان 82 جاستاعى جان-ماري لە پەن ءوز ورنىن 42 جاستاعى قىزى مارين لە پەنگە ۇسىندى.
مۇنى اكىمشىلىك بيلىكتەگى مۇراگەرلىكپەن شاتاستىرۋعا ءاستە دە بولمايدى. تاڭداۋ مارين لە پەنگە ءتۇسكەندە, ول جان-ماريدىڭ قىزى بولعاندىقتان ەمەس, وسىناۋ قىزمەتكە بىردەن-ءبىر لايىقتى قايراتكەر بولعاندىقتان ۇيعارىم سوعان توقتاعان.
اكەسى قىزىنىڭ ءوز جولىن قۋىن جاستايىنان-اق ويلاستىرعان. پارتيالىق جۇمىستى وتباسىندا ءجۇرىپ ۇيرەندى دەسە دە بولادى. 18 جاسىنان-اق مارين پارتياعا كىرسە, وسىدان ون جىل بۇرىن ونىڭ ورتالىق كوميتەتىنە سايلاندى. ال بىلتىردان بەرى ۇلتشىلدار قوزعالىسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-ءتورايىمى. اسىرەسە, سوڭعى جىلداردا جاسى جەتكەن اكەسىنىڭ سەنىمدى دە مىقتى تىرەگىنە اينالدى. ءتىپتى «ۇلتتىق مايداننىڭ» قازىرگى كەزدەگى تابىسىندا ونىڭ ەرەكشە ۇلەسى بار دەسە ءجون.
ۇلكەن ءداستۇرلى ەل بولعان سوڭ دا, فرانتسياداعى ساياسي پارتيالار جۇرتقا كەڭىنەن بەلگىلى. اسىرەسە, ونىڭ ۇلتشىلدارى تۋرالى, ونىڭ كوسەمى لە پەن جايىندا اڭگىمە كوپ. حالىقارالىق ورتادا, اسىرەسە, دەموكراتيالىق قاۋىم, حالىقتاردىڭ ىنتىماعىن قالايتىن كۇشتەر فرانتسۋز ۇلتشىلدارىن سىنايدى. ولاردى ءبىر ۇلتتى ەكىنشى ۇلتتان جوعارى قوياتىن, سونداي-اق باسقا ۇلتتاردى كەمسىتۋشىلىكتى جاقتايتىن, تۇپتەپ كەلگەندە, فاشيستىك يدەيانى قوزدىرۋشىلار رەتىندە ايىپتايتىندار قاي جەردەن دە تابىلادى.
قاشاندا اقجارقىن, كەڭ قولتىق فرانتسۋز حالقىنىڭ باسقا حالىقتارعا جاتىرقاي قاراۋى وعاشتاۋ كورىنسە دە, ۇلتشىلدىق يدەياسىن قۇپتايتىندار بۇل ەلدەن دە تابىلادى. سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى وتار وڭىردە سوعىسقا قاتىسقان جان-ماري لە پەن سونداي ادامداردىڭ باسىن قوسىپ, پارتياعا بىرىكتىرگەن. سودان بەرى ونىڭ پارتياسى ەلدەگى بەدەلدى ساياسي كۇشتەردىڭ قاتارىندا. اسىرەسە, ەلدىڭ باسىنا قيىندىق تۇسكەن كەزدە, وسىنىڭ ءبارىن باسقالاردىڭ كەسىرىنەن كورەتىن ۇلتشىلداردىڭ قاتارى ءبىرشاما كوبەيەتىنى بار. سونىڭ ارقاسىندا پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جان-ماري لە پەن ءبىر جولى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەكىنشى تۋرعا دا ءوتىپ, جاك شيراكپەن تارتىسقا دا تۇسكەن. سايلاۋدا جەڭبەگەنمەن, ەكىنشى تۋردا بولاشاق پرەزيدەنتپەن جەكپە-جەككە شىعۋ لە پەن ءۇشىن ۇلكەن بەدەل, تابىس بولدى. سول تابىستى پارتيانىڭ جاڭا جەتەكشىسى جالعاستىرا الا ما؟ جالعاستىرىپ قانا قويماي, مارين اكەسىنەن وزۋى دا مۇمكىن, دەيدى ساراپشىلار. ءبىر بەدەلدى باسىلىمنىڭ ساۋالداماسىنا قاراعاندا, پرەزيدەنتتىككە قازىر تۇسسە, سايلاۋشىلاردىڭ 28 پايىزى نيكوليا ساركوزيگە, 22 پايىزى سوتسياليست مارتين وبريگە, ال 20 پايىزى مارين لە پەنگە داۋىس بەرەتىن كورىنەدى. جوعارى كورسەتكىش. اكەسى 13 پايىزدان اسپاعان ەدى.
سونىمەن, ۇلكەن ساياسات ارەناسىنا جاڭا ويىنشى شىقتى. حالىق اراسىنداعى بەدەلى ءجونىنەن فرانتسياداعى ساياسي پارتيالاردىڭ ىشىندە ءۇشىنشى ورىنعا يە «ۇلت مايدانى» پارتياسىنىڭ جاڭا باسشىسى الداعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا مىقتىلارمەن تىرەسەتىن ءتۇرى بار.
ماماديار جاقىپ.
