ۇيىسقاننىڭ ۇپايى تۇگەل

كەزىندە كوپتەگەن بەدەلدى ساراپشى­لار كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنان شىق­قان ەگەمەن قازاق ەلى يادرولىق قارۋعا سۇيەنە وتىرىپ, قاتال دەرجاۆالىق ساياسات جۇرگىزەدى دەپ قاۋىپتەنگەنى بەلگىلى. الايدا, قوعامدا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار ورناتۋ جانە ازاماتتىق قوعام قۇرۋ باعى­تىندا باتىل ءىس-قيمىلعا كوشكەن قازاقستاننىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋى, الەمدە ءتورتىنشى ورىندا دەپ رەسمي باعالانعان يادرولىق ارسەنالىنان باس تارتۋى جاھاندىق ساياساتتاعى تۇڭعىش, ەرەكشە, دارا وقيعا رەتىندە مويىندالدى. قازاقستان ءوزىنىڭ الدىنا قويعان نەگىزگى ماقساتى – بەيبىت ءومىر, كەلىسىمدى قوعام, ىنتىماقتاستىق پەن بىرىگۋ ەكەنىن دالەلدەدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باس­تى ساياساتى قوعامدىق ەتنوستاردىڭ تو­لىقتاي قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاي وتىرىپ, جەرگىلىكتى, بايىرعى ۇلتقا نەگىزدەلگەن جوعارى الەۋەتتى قوعام قۇرۋ بولدى. ال 1995 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنان كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسشى ورگان رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. سول جىلدان باس­تاپ اسسامبلەيا ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدى ماڭىزدى ينستيتۋت رەتىندە باعالانىپ, ەلىمىزدى مەكەندەيتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن قامتاماسىز ەتۋدە ءتيىمدى قۇرالعا اينالدى. قۇرىلعاننان بەرگى ۋاقىتتا اسسامبلەيا ەتنوسارالىق كەلىسىم سالاسىندا ايتۋلى تابىستارعا جەتىپ, ازاماتتاردىڭ ەتنوستىق نەمەسە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاۋداعى باستى كەپىلىنە اينالدى. ال كەيىننەن جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيا­لىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە اسسامبلەيانىڭ اتىنان پارلامەنت ماجىلىسىنە 9 دەپۋتاتتىڭ سايلانۋى قازاقستان قوعامىندا ەلىمىز­دىڭ مەملەكەت پەن قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادامى رەتىندە باعالاندى. اسسامبلەيا ءۇشىن 2008 جىل وتە ماڭىز­دى, ناتيجەلى جىل بولدى – اسسام­بلەيانىڭ بەيبىتشىلىك پەن كە­لىسىمدى نىعايتۋ باعى­تىنداعى ءرولىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق تۇرعىدا ۇيلەستىرەتىن «قازاق­ستان حالقى اسسام­بلەياسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. اتالعان زاڭنامالىق قۇجات ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنا حالقى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتۋدى, قازاقستاننىڭ پاتريوتى بولۋعا شاقىرىپ, ناقتى ءىس-قيمىل باعىتتارىن ۇسىنادى. مەملەكەتتىك جانە وزگە ەتنوس تىلدەرىن, سالت-ءداستۇر, مادەنيەتتى وركەندەتۋگە تولىقتاي مۇمكىندىك بەرەدى. اسسامبلەيا جۇمىس ىستەي باستاعان 21 جىلدان بەرى اتقارعان قىزمەتى مەن ءجۇرىپ وتكەن سارا جولى قازاقستاندىق ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ۇلگىسىنىڭ الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بەدەلدى ۇيىمعا اينالىپ, ەل قوعامىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولعانىن كورسەتتى. تاعى دا اتاپ وتەتىن جايت, ەلدى جۇمىلدىرۋشى ما­ڭىزدى فاكتور­لار­دىڭ ءبىرى قازاق حالقى, ونىڭ داستۇرلىك, تىلدىك جانە مادەني قۇندىلىقتارى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگىدەي بىرقاتار مەملەكەتتىڭ ورنىقتى دامۋىنا ەتنوستىق جانە ءدىني جانجالدار اي­تارلىقتاي قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعان شاق­تا, قازاقستان مۇن­داي ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشە بىلۋگە قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتۋدە. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەتنوسارالىق تولە­رانت­تىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاق­ستاندىق ۇلگىسى بۇۇ-دا ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار جونىندەگى جوعارعى كوميس­سارىنىڭ شتاب-پاتەرىندە, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردە, كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت مەملەكەتتەردە تانىس­تىرىلدى. ەلدى نىعايتىپ, جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ىلگەرىلەۋىمىزگە قۇرساۋ, اياعىمىزعا تۇساۋ بولىپ وتىرعان جامان ادەتتەردەن, داعدىلاردان تۇپكىلىكتى ارىلۋىمىز قاجەت. بۇعان نەگىز دە جەتكىلىكتى. اسپانكوك تۋدىڭ استىنا توپتاسقان ىنتىماقتى ەلىمىز بار, الەمنەن ءبىلىم مەن ءىلىم جيناپ جاتقان وسكەلەڭ ۇرپاعىمىز بار, اسقاق اقوردامىز بار, ايبىندى استانامىز بار, كوش باستاعان ەرىمىز بار ەڭسەسى بيىك ەل-جۇرتپىز! تورتەۋ تۇگەل بولسا, الىنبايتىن قامال جوق. ءبىرجان كۋحاەۆ, «اقجايىق ورەندەرى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى  باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانى