ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعاسى ۇلىقتالدى

ۇلتىمىزدىڭ جانە كۇللى تۇركى الەمىنىڭ تاريحىنداعى ۇلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى, «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى كوسەمى, ساياسي قايراتكەر ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءاليحان بوكەيحانوۆ جانە «الاش مۇراسى» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. يۋنەسكو شەشىمىمەن الەم­دىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلەتىن ءالي­حان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعا­­نىنا 150 جىل تولۋى قۇر­مەتى­نە ارنالعان ءىس-شارا ال­ما­تى قا­ل­ا­سىندا تۇساۋىن كە­سىپ, وعان مەم­لەكەتتىك حاتشى گۇل­شارا ابدىقالىقوۆا, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك, پارلامەنت سەنا­تى­نىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋ­­شىلار وداعىنىڭ ءتور­اعاسى نۇرلان ورازالين, ءال-فارابي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تەتى­نىڭ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ جانە ەلىمىزگە بەلگىلى عا­لىمدار, ءبى­لىم مەن مادەنيەتتىڭ كورنەكتى وكىل­دەرى قاتىستى. ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعىن تۇرە وتىرىپ, ع.مۇتانوۆ ءاليحان ءبو­كەيحانوۆتىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى مەن ومىرلىك ماقساتى تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىن قۇرۋ بولعاندىعىنا ەرەكشە توقتالدى. ول ءوز سوزىندە «حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق تاريحىن زەرتتەگەن وكسفورد جانە سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ پروفەسسورلارى ءاليحان بوكەيحانوۆ باستاعان الاش قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرى كۇرەسكەن تاريحي كەزەڭگە «مادەني رەنەسسانس ءداۋىرى» دەگەن باعا بەرگەنىن, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ, سۇلتانماحمۇتشا ايتقاندا, «قازاق ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان» ۇلت قايراتكەرى ەكەندىگىنە باسا نازار اۋداردى. كەزىندە ءاليحان نۇرمۇحامەد ۇلى «العان ءبىلىمىن ءوز حالقىنىڭ ومىرىمەن بىرلەستىرە العان ادام عانا باقىتتى, ونىڭ جيعان ءبىلىمى باياندى», دەگەن كەلەلى وي ايتقانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ەلىمىزدەگى كوشباسشى ءبىلىم ورداسى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى وسىنداي ۇلى تويدىڭ باسى-قاسىندا بولۋ مارتەبەسىنە يە بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى. گ.ابدىقالىقوۆا ءوزىنىڭ العى­سوزىندە كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, عالىم, جۋرناليست جانە ەتنوگراف ءاليحان بوكەيحانوۆ ءوزىنىڭ بار سانالى عۇمىرىن قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى مەن دامۋىنا ارناعانىن اتاپ ءوتتى. «الاش» ۇراندى ۇلت قايراتكەرىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىس باسشىلىعىنا كەلىپ, ۇلتتىق مەملەكەتتى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەتتىلىگى يدەياسىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ماقساتقا جەتۋ جولدارى مەن نەگىزگى مىندەتتەردى ايقىنداعانىن ايتا وتىرىپ, كەزىندە بوكەيحانوۆتىڭ قازاقتىڭ ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالۋىن, ونىڭ ءارى قاراي دامۋى مەن گۇلدەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى ءىس-ارەكەتتەرى ۇلتتىق تاريح شە­جىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازى­لاتىندىعىن باسا ايتتى. – ۇلتىمىزدىڭ اسا كورنەكتى تۇل­عاسى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاشتىڭ ارىسى ءالي­حان بوكەيحانوۆتىڭ ءومىرى مەن قىز­مەتى بۇگىنگى جانە كەلەر وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى. بەيبىت كەزەڭدە كۇن كەشىپ وتىرعان ۇرپاقتىڭ باقى­تىنا بۇيىرعان ەل تاۋەلسىزدىگى جو­لىن­داعى ۇزاق تا تاعدىرلى كۇرەستىڭ ماڭىزدى بەلەسى ول – حح عاسىردىڭ باسىنداعى «الاش» قوزعالىسىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى اقيقات. بابالار اڭساپ وتكەن, ومىرلىك ماقساتى تۇتقان تاۋەلسىزدىكتىڭ تولايىم جەتىس­تىكتەرى مەن باتىل قادامدارىن جۇزە­گە اسىرىپ وتىرعان بۇگىنگى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ سىندارلى ساياساتى اياسىندا ءبىز وتكەنىمىزدى تۇگەندەپ, وشكەنى­مىزدى جاعۋعا زور مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز, – دەدى گۇلشارا ناۋ­شا­قىزى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە. مەملەكەتتىك حاتشىدان كەيىن ءسوز العان ب.بايبەك بابا­لار اما­نا­تىنىڭ ادال ساقتاۋ­شىسى, مەملەكەت جانە قوعام قايرات­كەرى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعا­نىنا 150 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان كون­فەرەن­تسيا­نىڭ جۇمىسىنا قالا جۇرت­شىلىعى اتىنان ساتتىلىك تىلەدى. – ارتىندا وشپەس ءىز قالدىرعان ءبو­كەيحانوۆ تۇجىرىمىنا سۇيەن­سەك, تولىق ۇلتتىق تاۋەلسىزدىككە قول جەت­كىزەتىن جالعىز جول – ۇلت­تىق مادەنيەتتى ەل جادىندا, بول­مىسىندا ساقتاي وتىرىپ, جال­پى قوعامدى زامان تالابىنا ساي وزىق وركەنيەتتەر ۇلگىسىن­دە دامىتۋ بولماق. اتا-بابالا­رى­مىز اڭساعان ازاتتىققا قول جەتكىز­گەن حالقىمىز سابىر مەن ساليقا­لى­لىقتى تۋ ەتكەن ەلباسى ساياسا­تىنىڭ ارقاسىندا ەلدىك تۇعىرىن نىعايتىپ, بۇگىندە تامىرىن سوناۋ تەرەڭ ىقىلىمداردان تارتقان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا ۇلاستى, – دەگەن قالا باسشىسى قازىرگى تاڭدا ۇلت مادەنيەتى مەن ەل وركەنيەتىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىرعان قالا جۇرت­شىلىعى مەن ىسكەر توپتاردىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە توقتا­لىپ ءوتتى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى مەن ەلى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنا ءول­شەۋ­سىز ۇلەس قوسقان قوزعالىس كوش­باس­شى­لارىنىڭ مۇراسىن قالىڭ كوپ­شىلىككە كەڭىنەن ناسيحات­تادى. ازاتتىقتى اڭساعان بابالارى­مىز­دىڭ ۇلى مۇراتى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇسىندا جۇزەگە اسىپ, سىندارلى سايا­­سات جۇرگىزىپ وتىرعان مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ ۇسىنعان «ءماڭ­­گى­لىك ەل» يدەياسى كەشەگى ارىس­­تارىمىزدىڭ ۇستىنى بولعان «الاش» قوزعالىسىنىڭ نەگىزگى ۇس­تا­نىمى – قازاق حالقىنىڭ بوس­تان­دىعىمەن تىعىز ۇندەسىپ جاتقان­دىعى ايتىلدى. عىلىمي-تاجىريبەلىك كون­فە­­رەنتسيانىڭ پلەنارلىق ءماجى­لىسىندە م.اۋەزوۆ اتىن­دا­عى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تي­تۋتى­نىڭ ديرەكتورى ءۋاليحان  قاليجان ۇلى «ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعاسى», ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگى جانىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ دي­رەك­تورى حانگەلدى ءابجانوۆ «ءا.بوكەيحانوۆ جانە ۇلت­تىق تاريحتى زەرتتەۋ مەتودولو­گياسى»,  ۇلتتىق عىلىم اكادە­ميا­سىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى,  تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مامبەت قويگەلدى «ءالي­حان بوكەيحان – قازاق ۇلتتىق قوز­­عالىسىنىڭ كوسەمى» دەگەن تاقى­­رىپتاردا بايانداما جاسادى. تاۋەلسىزدىكتى كوكسەپ وتكەن اسىل ازاماتتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي وتكىزىلگەن ءىس-شا­را اياسىندا «الاش» قوزعالىسى تۋرا­لى دەرەكتى فيلم كورسەتىلىپ, ءالي­حان بوكەيحانوۆ شىعار­ماشى­لىعى مەن «الاش» قوزعالىسى تۋرا­لى كىتاپ كورمەسى مەن مۇحامەد­جان سەراليننىڭ «ايقاپ» جۋرنا­لىنىڭ جالعاسى بولىپ  سانالاتىن جاڭعىرعان «ايقاپ» باسى­لى­مىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇيىم­داستىرىلدى. قانات ەسكەندىر, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى