قان مايداننان قالعان قولجازبا

ءبىر كۇنى جۇمىسقا قالا تۇرعىنى ۇلتاي يسمايلوۆا تەلەفون شالىپ, قولىندا ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى سانيتارلىق پويىزدا مەدبيكە بولعان اقتوبەلىك جاس قىزدىڭ جازىپ قالدىرعان ەستەلىك قولجازباسى بار ەكەنىن جانە ونى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنۋ ءۇشىن مۋزەي قورىنا تاپسىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى. اپاي قولجازبادا جاس مەدبيكە قىزدىڭ سوعىس جىلدارى سانيتارلىق پويىزدا قىزمەتتە جۇرگەن كەزدەگى باسىنان كەشىرىپ, كوزىمەن كورگەندەرى باياندالعانىن جەتكىزدى. بۇل ەستەلىك قولجازبانىڭ ماڭىزىنىڭ جوعارى ەكەنىن ءتۇسىنىپ, تەز ارادا قولىما الىپ, وقىپ شىققىم كەلدى. سوندىقتان ۇلتاي اپايدىڭ ۇيىنە بارىپ, وزىمەن كەزدەسىپ, قولجازبانىڭ قالاي قولىنا تۇسكەنىن جانە ونى جازعان مەدبيكە تۋرالى تولىق بىلۋگە اسىقتىم. ونىڭ دا ءساتى ءتۇستى. اقتوبە قالاسىنىڭ «ماسكەۋ» شاعىن اۋدانىنداعى ۇيلەردىڭ ءبىرىنىڭ ەسىگىنەن مەنى جىلى شىرايمەن, ك ۇلىمدەپ قارسى العان ۇ.يسمايلوۆا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى, 40 جىل قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنەن وسكە­لەڭ ۇرپاقتى ءبىلىم نارىمەن سۋسىن­داتقان ۇلاعاتتى ۇستاز بولىپ شىقتى. ول شالقار اۋدانىندا, ودان كەيىن قالاداعى №33 ورتا مەكتەپتە مۇعالىم بولعان ەكەن. ەستەلىك قولجازبانى جازىپ قال­دىر­عان 1942 جىلى 17 جاسىندا مايدانعا مەدبيكەلەر دايارلايتىن كۋرستى بىتىرگەن سوڭ ءوزى سۇرانىپ سانيتارلىق پويىزدا مەدبيكە بولعان نينەل سولونينا اتتى جاس قىز كورىنەدى. ۇ.يسمايلوۆانىڭ قولىنا بۇل قولجازبا ون جىلداي بۇرىن ءتۇسىپ­تى. ءبىر كۇنى وقۋشىسى «كورشى اجە بەردى, مۇعالىمىڭە اپارىپ كورسەت» دەپ ەسكىرگەن داپتەر الىپ كەلەدى. ۇلاعاتتى ۇستاز داپتەردى وقي كەلە, ونىڭ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى جازىلعان قولجازبا ەكەنىن ءتۇسىنىپ, وسىنشاما جىل قىزعىشتاي قورىپ, ساقتاعان. بۇگىنگە دەيىن قولىندا ساقتاپ كەلگەن قولجازبانى وبلىس­تاعى بىردەن-ءبىر كونەنىڭ كوزى – ەسكى جادىگەرلەر ساقتالاتىن ورىن ءارى ناسيحات ورتالىعى مۋزەيگە تاپسىرۋدى ءجون سانايدى. ەستەلىك قولجازبادا نينەل سولونينانىڭ سوعىستا جارا­لانعاندار تيەلگەن سانيتارلىق پويىزدا مەدبيكە بولا ءجۇرىپ, ءوز باسىنان كەشىرگەن اۋىر دا جانتۇرشىگەرلىك وقيعالارى تىزبەك­تەلىپ, باياندالعان. سۇم سوعىستىڭ باستالعانىن اسا اۋىر تەبىرەنىسپەن قابىلداعان نازىك جان اكەسى مەن وگەي اناسىنان جىراقتا جۇرگەندە, فاشيستەردىڭ قولىنان زارداپ شەگىپ, قاتتى جارالانىپ ءولىم اۋزىندا جاتقان قىزىل اسكەرلەردى ەمدەپ, جاراقاتتارىن تاڭىپ, ولاردىڭ كوڭىلدەرىنە مەدەۋ بولا بىلگەن. نينەلمەن بىرگە سانيتارلىق پويىزدا كوپتەگەن جاس قىزدار قىزمەت اتقارعان. كۇن-ءتۇن دامىل تاپپاي ۆاگون ىشتەرىن تازالاپ, جارالىلاردىڭ جاراقاتتارىن تاڭىپ, اسا اۋىر جاراقاتپەن ءتۇس­كەندەردى ۋاقىتشا ەم-دومىن جاساپ, جولدا كەزدەسكەن ساني­تار­لىق ستانسالار مەن پۋنكت­تەرگە زەمبىلدەرمەن ءتۇسىرىپ, اۋرۋ­حانا­لارعا تاپسىرىپ وتىرعان. كەي­بىرەۋلەرىنىڭ جانىندا ءتۇنى بويى وتىرىپ, ولاردىڭ كوزدەرى ۇيقىعا كەتكەنشە جاراقاتتارىنىڭ جانىنا باتپاۋى ءۇشىن قولدارىنان كەلگەنىنشە كومەكتەرىن اياماعان. جاس مەدبيكەنى سانيتارلىق پويىزدىڭ №14 ۆاگونىنا جاۋاپتى ەتىپ بەكىتەدى. بىردە نينەلدىڭ ۆاگونىنا جارالى بارلاۋشى جاۋىنگەر تۇسەدى. دەنەسى, بەت-الپەتى ۇيىعان قان. نەمىستەر ونى ۇستاپ الىپ, ايا­ماي جابىرلەپ, تىرىلەي ورتەۋ ءۇشىن ساراي ىشىنە وتقا تاستاعان. پار­تيزاندار ونى وت ىشىنەن الىپ شىعىپ, امان قالعان. مۇرنى مەن قۇلاقتارى وتقا كۇيىپ كەتكەن. پويىزدىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى ونىڭ جاراقاتىن تاڭۋ ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس جاساعان. تاعى بىردە ونىڭ ۆاگونىنا قان­سىراعان 8 جاۋىنگەر قىز تۇسەدى. ولار پارتيزان توبىنان ەكەن. فاشيستەردىڭ تۇتقىنىندا بولىپ, اياۋسىز ءزابىر كورگەن. دەنەلەرىندە ساۋ جەر قالماعان. پىشاقپەن ءتىلىنىپ, كەسىلگەن. ءتىپتى, فاشيستەر سۇراعاندارىنا جاۋاپ الا الماعان سوڭ, قىزداردىڭ بولاشاقتا انا بولۋىنا دا ۇلكەن كەدەرگى جاساعان. تىرناقتارىنىڭ اراسىنا ينە تىعىپ, كەيبىرەۋلەرىن ج ۇلىپ تاستاعان. شاشتارىن دا جۇلعان. وسىنداي اۋىر جاراقاتتارىنا قاراماستان, ولاردىڭ كوزدەرىنەن وتانعا دەگەن ماحابباتتى, ءسۇيىس­پەنشىلىكتى كورۋگە بولاتىنىن مەدبيكە قىز قولجازباسىندا اسا زور تەبىرەنىسپەن جازادى. وسىنداي وقيعالاردان كەيىن نينەل سولونينا 1943 جىلى ۆاسيلەۆ ستانيتساسىندا گوس­پيتالعا اينالعان باي پومەششيكتىڭ ۇيىندە وفيتسەرلىك كورپۋستا سوعىس اياقتالعانعا دەيىن مەدبيكە قىز­مەتىن اتقارادى. 9 مامىرداعى جەڭىس كۇنىن ءوزى ەمدەپ جاتقان جارا­لى جاۋىنگەرلەرمەن بىرگە قارسى الىپ, «ءبىز جەڭدىك!» دەگەن قۋانىشتى حاباردى ءار جارا­لى جاۋىنگەرگە جەكە-جەكە زور ىقى­لاس­پەن جەتكىزەدى. وسىلاي 1418 كۇن مەن تۇنگە سوزىلعان, قانشاما بوز­داقتىڭ, قانشاما قىرشىن جاستىڭ ءومىرىن قيعان سۇم سوعىس اياقتالدى. جەڭىستى جاقىنداتۋعا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتىپ جۇمساعان, «ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارا» جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, جاۋىنا قايمىقپاستان قارسى تۇر­عان حالىق ءۇشىن 1945 جىلعى 9 مامىر ۇلى جەڭىس كۇنى – قاسيەتتى كۇن! قان مايدان دالاسى دا, ەڭبەك دالاسى دا, جارالىلاردى ەمدەپ, جازىپ قايتادان جاۋعا اتوي سالۋى ءۇشىن قاتارعا قوسقان دارىگەرلەر دە, وزگەلەر دە اسىعا كۇتكەن كۇن! بۇل كۇن بۇگىنگى جاس ۇرپاقتىڭ جۇرە­گىندە قاسيەتتى وتان, تۋعان جەر ۇعىمدارىمەن پارا-پار. قان ماي­داندا ەرلىكپەن شايقاسقان سول سۇراپىل حح عاسىردىڭ باتىرلارىنا تاعزىم ەتىپ, ماڭگى ەستە ساقتايتىن كۇن! ايبەك ەرتەمىروۆ, اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى اقتوبە