جاڭا ادىستەمەلەر قاجەت

قازىرگى تاڭدا قا­زاق­ستاندىقتاردىڭ الدىن­دا قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن وقى­تۋدى جاڭا ساتىعا كوتە­رۋ – پەداگوگيكا مەن ءبىلىم بەرۋ ءىسىن­دەگى ىرگەلى مىندەتتەردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ەلبا­سى باستاماسى بويىنشا «ءۇش تۇ­عىرلى ءتىل» مادەني جوباسىن دامىتۋ باسىمدىققا يە. سونىڭ ىشىندە جاڭعىرۋ جاعدايىندا الەمدىك ينتەگراتسياعا كىرىگۋ ءتىلى رەتىندە اعىلشىن تىلىنە باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە ينتەگراتسيالىق ءۇر­دىس­تەردىڭ تەرەڭدەپ كەڭ قانات جايعان تۇسىندا مۇنىڭ ءوزى قاجەتتىلىك پەن سۇرانىستان تۋىندايدى. رەسپۋبليكا پرە­زيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ «قازىرگى زامان­عى قازاقستاندىق ءۇشىن ءۇش ءتىل­دى ءبىلۋ – اركىمنىڭ دەربەس تابىس­تىلىعىنىڭ مىندەتتى شارتى. سون­دىقتان, 2020 جىلعا قاراي اعىل­شىن ءتىلىن بىلەتىن تۇرعىندار سانى كەمىندە 20 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس» ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ءسوز جوق, بۇلاي بولۋى وتە جاعىمدى ءارى قاجەتتى قۇبىلىس دەي الامىز. ونىڭ ۇستىنە بۇگىندە اعىلشىن ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋگە تىلەك بىلدىرۋشىلەر سانى دا ءوسىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى اعىلشىن ءتىلى ەلىمىزدىڭ وقۋ جۇيەسىندە ايرىقشا مارتەبەگە يە بولعاندىعىن ايقىندايدى. اعىلشىن ءتىلىن مەكتەپ قا­بىر­عاسىنان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءبىزدىڭ ويىمىزشا جاڭا ادىستەمەلىك جۇيە مەن قۇرالداردىڭ قاجەتتىلىگىن تۋدىرادى. قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرى سەكىلدى ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى مەڭگەرۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ حالىق­ارالىق بايلانىستارىن دامى­تۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تۇلعا­ارا­لىق جانە مادەني قارىم-قاتى­ناس­تاردىڭ اسا ماڭىزدى قۇرالى. مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق باي­لانىستارىنىڭ ساپالىق وزگەرىس­تەرى ادامنىڭ تاجىريبەلىك جانە زيات­كەرلىك ءىس-ارەكەتىندە كوپ­تىل­دىك سۇرانىسقا يە بولۋ قاجەت­تى­لىگىن تانىتادى. قازىرگى كۇنى ەلى­­مىزدىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن قا­­رىم-قاتىناسى جان-جاقتى دامىپ, جاقسارىپ وتىرعان كەزدە ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن, كەلەشەك­تە ءبىلىمىن ءتۇرلى سالاداعى قارىم-قا­تىناس جاعدايىندا پايدالانا الاتىن ادامدى مەكتەپ قابىرعاسىنان وقىتىپ شىعارۋ – ءبارىمىز ءۇشىن ورتاق پارىز. مەرەيلى مىندەت. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەلگە اينالىپ, الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋ جولىنا ءتۇسۋى تىلدەردى جەتىك مەڭگەرۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە مۇعا­لىمدەرگە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءبىرى – ومىردەن ءوز ورنىن تاڭداي الاتىن, ءوزارا قارىم-قاتىناستا ءوزىن ەمىن-ەركىن ۇستاپ, كەز كەلگەن ورتاعا تەز بەيىمدەلەتىن, بەل­گى­لى ءبىر عىلىم سالاسىنان ءبىلىمى مەن بىلىگىن كورسەتىپ, ءوز ويى مەن پىكىرىن باتىل ايتا الاتىن پو­لي­ما­دە­نيەتتى جەكە تۇل­عا قا­لىپتاستىرۋ بولماق. سونىمەن بىرگە, وسى شەڭبەردە باسەكە­گە قابىلەتتى ۇرپاق ءتار­بيە­لەۋ ىسىنە دە وسىن­داي كەشەندى كوزقا­راس تۇرعىسىنان قا­راي ءبىلۋىمىز كەرەك. مۇ­نىڭ ءوزى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىلى پاندەرى مۇعالىمدەرىنە ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەيدى. قازىرگى زامان تالابىنا ساي مۇعالىمدەر ءدارىس بەرۋگە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلىپ, جاڭاشا ءادىس-تاسىلدەردى قولدانۋ ارقىلى ساباقتاردى تۇرلەندىرىپ وتىرسا نۇر ۇستىنە نۇر. بولاشاق ۇرپاقتىڭ دامۋى ۇستازداردىڭ بەل­سەندىلىگى مەن ءبىلىم دەڭگەيىنە جانە شىعارماشىلىق ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى ەكەنى كامىل. «ءۇش تۇعىرلى ءتىل» يدەياسى مەن باعدارلاماسىنىڭ باستى ماقساتى جوعارىدا ايتىلعانداي قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن بىردەي مەڭگەرۋ. بۇگىنگى تاڭدا اعىل­شىن ءتىلىن مەڭگەرۋ دەگەنىمىز – عا­لامدىق اقپاراتتار مەن يننوۆا­تسيالاردىڭ اعىنىنا ىلەسۋ دەگەن ءسوز. قازاقستاندىقتاردىڭ قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن وقىپ-ۇيرەنۋىنە جاردەمدەسۋ ءۇشىن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا بولاشاق ۇستاز­داردى وقىتۋ جۇيەسى مەن ۇدەرىسىنە قويىلاتىن تالاپتاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ قاجەت دەگەن ويدامىن. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق ەلىنىڭ بۇگىنگى ۇرپاعىن ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى مەڭگەرۋ قا­جەت­تىلىگى جونىندەگى قويعان تالابىن كەڭىنەن جانە ارىدەن ويلاس­تى­رىلعان قاجەتتى قادام دەپ ەسەپ­تەۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدە قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن يەلەنگەن. سوندىقتان, ونى ءبىلۋ بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق پارىزى. بۇگىندە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتان وزگە وتانداستارىمىز اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار تۋعىزىلىپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇل باعىتتا ءتىلدى يگەرۋ مەن مەڭگەرۋ جونىندە ارنايى كۋرس­تار ۇيىمداستىرىلىپ جۇرگەنى وسى پىكىرىمىزدىڭ دالەلى. كەز كەلگەن ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءتىل­دىك ورتا قاجەت ەكەنى بەلگىلى. وسى وراي­دا وسى ورتانى قالىپتاستىرۋعا ەلى­مىز­دىڭ بايىرعى تۇرعىندارى ءاردايىم باستاماشى بولعانىن قالار ەدىك. ال, ورىس ءتىلى – ەلىمىزدە ۇلت­ارالىق قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە ەمىن-ەركىن قولدانىلىپ كەلەدى. رەسەي ءبىزدىڭ ەجەلگى كورشىمىز. كورشىنىڭ ءتىلىن جەتىك بىلگەن ءجون. جەتىك مەڭگەرگەن ءجون. ايتپەسە بولمايدى. كورشىنىڭ ءتىلىن ءبىلۋ ءبىزدىڭ ەجەلگى بايلانىستارىمىز بەن قارىم-قاتىناستارىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەدى. ەل­باسى اتاپ كورسەتكەندەي, ءبىز بۇل ءتىلدى مەڭگەرگەنبىز. الداعى كەزدە دە ورىس ءتىلىن ەمىن-ەركىن مەڭ­گەرۋگە ەشقانداي كەدەرگى جوق. ەڭ باستىسى, ۇمتىلىس پەن ىن­تا-ىقىلاس بولسا, كەز كەلگەن قا­زاقستاندىق ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى قي­نالماي مەڭگەرە الاتىنى انىق. بۇل ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك قاۋىم­داس­تىق الدىنداعى ءبىلىمىمىز بەن بىلىك­تىلىگىمىزدى, ابىرويىمىز بەن پاراسات-پايىمىمىزدى كوتەرە تۇسپەك. اسقار امانباەۆ, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتە­تىنىڭ اعا وقىتۋ­شى­سى ورال