سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋدىڭ كىلتى سەلكەۋسىز سەنىمدە

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى تابىستى اياقتالدى

كەشە, يرانعا رەسمي ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەگە­راننىڭ تورىندەگى «Espinas» قوناقۇيىندە يران كومپانيالارى مەن حولدينگتەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى.  ەلباسىنىڭ يراننىڭ كومپانيالارى مەن حولدينگتەرى باسشىلارىمەن كەزدەسۋىنە 20-دان استام يراندىق كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا Imidro, Ghadir Investments Group, Sunir Group, IRISL, Jahad-e Sabz سياقتى ءارتۇرلى سالادا, ونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكالىق, اگرارلىق, قۇرىلىس, تاۋ-كەن سالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن ءىرى-ءىرى كومپانيالار بار. كومپانيا باسشىلارى قازاق­ستانمەن ارادا بىرقاتار يگەرىلگەن جانە جاڭا باعىتتار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوعان وراي ولار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بىرلەسكەن جو­بالار تۋرالى ايتا كەلىپ, بايلانىستاردى جولعا قويۋ ماسەلەسىنە زور قىزىعۋشىلىق تانىتتى. – يران ءۇشىن جاقسى كەزەڭ تۋىپ, ەكى ەل اراسىندا بيزنەستى دامىتۋعا جارقىن جول اشىلدى. ەندىگى جەردە بىرلەسىپ اتقاراتىن جوبالار جەت­كىلىكتى. اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك لوگيستيكاسى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى بولسىن, قاي سالادا دا بايلانىس­تى كەڭىنەن ورىستەتۋگە مۇمكىندىك مول. اسىرەسە, ازىق-ت ۇلىككە دەگەن سۇ­رانىس جىل وتكەن سايىن ءوسىپ كەلە جاتقاندا, قازاقستاننىڭ جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى. قىتايعا, رەسەيدىڭ قيىر شى­عىسىنا, پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا جول اشىلادى, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىر­قاتار باعىتتار بويىنشا ىنتى­ماق­تاستىقتى بەلسەندى دامىتۋعا ءوزارا قىزىعۋشىلىق بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاعىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆ يراندىق كومپانيالاردى «قازاقستان – تۇرىكمەنستان –يران» تەمىرجول تارماعى الەۋەتىن بەلسەندى پايدالانۋعا شاقىردى. مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن ءوزارا قارىم-قاتىناس جا­ساۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى ءتوڭى­رەگىندە جان-جاقتى اڭگىمە­لەپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشەلىگى ءوز كەزەگىندە يراندىق كومپانيالارعا وداقتىڭ باسقا ەل­دەرىمەن دە ساۋدا-ساتتىقتى كەدەن­دىك باج سالىعىنسىز جۇرگى­زۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وداق قۇرا­مىنداعى ەلدەر اراسىندا كەدەندىك كەدەرگىلەر جوق, ەكونوميكالىق شەكارا دا جوق. ياعني, قازاقستانعا ينۆەستيتسيا قۇيعان يراندىق كومپانيالارعا بەس ەل اۋماعىندا جەڭىلدىك جاسالادى دەگەن ءسوز. بۇدان باسقا, ءبىزدىڭ ەلىمىز جا­قىندا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­مىنا قوسىلىپ, ەۋروپالىق وداقپەن كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك تۋرالى كەلى­سىمگە قول قويدى. سونداي-اق, قا­زاقستان الەمدە بيزنەسكە قولاي­لى جاعداي تۋعىزعان ەلدەر اراسىنداعى رەيتينگتە 41-ءشى ورىندا تۇر. سول سياقتى, ينۆەستيتسيانىڭ تارتىمدىلىعى جاعىنان وڭىردە ۇزدىك كورسەتكىشتەرگە يە. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ءبىزدىڭ ەلىمىز ينۆەستورلار ءۇشىن ين­ۆەستيتسيالىق سۋبسي­ديا­­لاردى, زاڭداردىڭ تۇراق­تى­لىعىن, سالىقتىق جەڭىلدىك­تەردى قاراستى­راتىن پرەفەرەن­تسيا­لاردىڭ اۋقىمدى پاكەتىن ۇسىنا الاتىن­دىعىن اتاپ كورسەتت­ى. سونىمەن قاتار, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارىنا سايكەس, ين­ۆەس­تيتسيالىق كلي­ماتتى جاقسارتۋ جولىندا ءبىر­قاتار شارالار اتقارىلدى جانە قا­زاقستاندا جەكەشەلەندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر, حالىقارالىق قارجى ورتا­لىعى ءوز جۇمىسىن باستايدى. قازاقستان پرەزيدەنتى كەلەسى جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق ما­مان­­دان­­دىرىلعان كورمەسى وتەتىن­دىگىن ەسكە سالىپ, وسىعان بايلانىستى بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسىندا الدىڭعى قاتارلى, وزىق تەحنولوگيالارعا قىزىعۋشىلىق مول ەكەندىگىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى قازىرگى كەزدە قازاقستاندا باسىمدىعى بار بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدار­لا­مالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقا­نىن, ولارعا يران كومپانيالارى قاتىسا الاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇلار – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ­عا ارنالعان «نۇرلى جول» باعدار­لا­ماسى, يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ما­سىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى. بۇدان باسقا, قازاقستان يران­مەن ىنتىماقتاستىقتى مەديتسينا, بيوتەحنولوگيا, اگروتەحنولوگيا, عارىش تەحنولوگياسى سالاسىندا دا بەلسەندى تۇردە دامىتۋعا مۇددەلى. سونداي-اق, ءوزارا ءىس-قيمىل قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە دامىتىلىپ جاتقان يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەر نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان سىندارلى ىن­تىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن يراندىق كومپانيالاردىڭ ۇمتى­لىسىن جوعارى باعالايتىندىعىنا باسا نازار اۋداردى جانە ولارعا جۇمىستارىنىڭ جەمىستى بولۋىنا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى. يران جاعىنان كەزدەسۋگە قا­تى­سۋشىلار قازاقستانمەن ىنتىماق­تاستىق الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەن­دىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە يگەرىل­گەنى بار, ەندى عانا كەلىسىمگە كەلىپ جاتقان جاڭا باعىتتار دا بار. وسىعان بايلانىستى ولار ىسكەر­لىك بايلانىستاردى ورناتۋعا قىزى­عۋشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, جۇزەگە اسىپ جاتقان بىرلەسكەن جوبالار جونىندە ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسۋدەن سوڭ, كوكەيدەگى ساۋالدارىنا تولىققاندى جاۋاپ العان يراندىق ىسكەرلەر قازاقستان نارىعىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ءبىز ەلىمىز دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. ول بىلاي دەدى: – يران تاراپىمەن كەشە فيتو­سانيتارلىق سالاداعى كەلىسىمگە قول قويدىق. وسى كەلىسىم ارقىلى بيداي, ارپا عانا ەمەس, مايلى داقىلداردى, باسقا دا وسىمدىك داقىلدارىن ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك الدىق. ەندى ءبىزدىڭ فيتوسانيتارلىق سەرتيفيكات يران جەرىندە 45 كۇنگە دەيىن ءوز كۇشىندە بولادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ەكى جاقتىڭ دا بيزنەسىنىڭ دامۋىنا, ءبىر-بىرىمەن ساۋدا-ساتتىق جاساۋعا, بيزنەستى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, ول قازىرگى ۋاقىتتا ەكسپورت پەن يمپورتتىڭ ارا-سالماعىنا كەلگەندە, ەكسپورت قازاقستان جاعىنا قاراي باسىم بولىپ تۇرعانىنا نازار اۋداردى. ءارى قاراي دا وسىنداي ءۇردىس ساقتالادى دەگەن ۇمىتتەمىز. ويتكەنى, يرانعا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن كوبىرەك ساۋدالايمىز. يراننىڭ حالقى كوپ, سوندىقتان تۇتىنۋ قابى­لەتى وتە جوعارى. وسى سەبەپتى جىل­دان-جىلعا بيداي, ارپا, مايلى داقىلداردى, ودان باسقا قازىر ەت ونىمدەرىن دە يرانعا ەكسپورت­تاۋعا ازىرلىك ۇستىندەمىز, دەدى ا.ما­مىتبەكوۆ. ءوز كەزەگىندە يران ىسكەر توپ­تارى­نىڭ قازاقستان نارىعىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, وندىرگەن ونىمدەرىن رەسەيگە, ءارى قاراي قىتاي نارىعىنا شىعارماق نيەتى بار. سونداي-اق, ءبىزدىڭ ەلدە وندىرگەن ونىمدەرىن يران نارىعىنا دا شىعارا الادى. ەندى يراندىق بيزنەسمەن ارمان دجاۆيداننىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرەيىك: – قازاقستاندا جۇمىس ىستەپ جات­قانىمىزعا بىرنەشە جىل بولدى. 2014 جىلى مال بورداقىلاۋ بازا­سىن سالدىق. ەندى الماتى قالا­سىنىڭ ماڭىنان ەت كومبيناتىن سال­عالى جاتىرمىز. قازاقستان تارا­پىنان ينۆەستورلارعا جاسالا­تىن كومەككە وتە رازىمىز. كوم­بينات سالۋ تۋرالى تىكەلەي كەلى­سىمگە قول جەتكىزگەن الماتى وبلى­سىنىڭ اكىمدىگىنە, اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگىنە دە العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىسىمىزدى وركەندەتىپ, ىنتىماقتاستىعىمىزدى بۇدان دا كەڭ اۋقىمدا نىعايتا تۇسەمىز دەگەن ويدامىز, – دەدى ول. قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ بۇل ساپاردىڭ وتە ءساتتى بولعانىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسىنىڭ رەسمي ساپارى بارىسىندا 66 قۇجاتقا قول قويىلدى. ولاردىڭ جالپى قۇنى 2 ملرد دوللاردان اسادى. يران جاعى قازاقستانمەن ساۋدا جاساۋعا, ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇددەلى. ەڭ الدىمەن, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا ءوندىرىسى, ونەركاسىپ كەشەنى جانە كولىك لوگيستيكاسى سالالارىنا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ماشينا جاساۋ, جاڭا تەحنولوگيالار سالاسىنا دا ىقىلاسى جوعارى. الداعى ۋاقىتتا قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ جۇزەگە اسۋ بارىسىن قاداعالاپ وتىرۋ ءۇشىن يراندىق ارىپتەستەرىمىزبەن اۋىق-اۋىق حابارلاسىپ وتىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىق. قازاقستان مەن يراننىڭ باسشىلارى دا بيزنەس باستامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا باسىمدىق بەرىپ, وعان باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى جونىندە ۋاعدالاستى. الداعى بىرەر جىلدىڭ ىشىندە تاعى دا ونشاقتى جوبانىڭ جۇزەگە اساتىنى انىق, دەدى ءا.يسەكەشەۆ. Sunir Group كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى باحمان سالەحي ءوزى باسقاراتىن كومپانيانىڭ حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ ىشىندە 176-ورىن الاتىنىن ايتتى. كومپانيا جەل ستانسالارىن, كۇن باتارەيالارىن شىعارۋمەن اينالىسادى. اتوم ەلەكتر ستانسالارىن سالۋدا الەمدە 39-ورىن الادى. قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىمەن, «قازگەولوگيامەن» بىرگە جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ماقساتىندا كەلىسىمگە قول قويدىق. قازاقستاندا ءتورت زاۋىت سالۋ جوس­پارلانىپ وتىر, ونىڭ ەكەۋى جەل ستانساسى, ەكەۋى مۇناي ءوندىرۋ سالاسىنا قاتىستى, دەدى ب.سالەحي. سونىمەن, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يران يسلام رەس­پۋب­ليكاسىنا رەسمي ساپارى ەكىجاقتى ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس اسا تابىس­تى اياقتالدى. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» – تەگەراننان (يران). سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.