جاڭعىرتۋ جوبالارىنىڭ جەمىسى
وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيا قىزمەتىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق جانە اۋداندىق باق وكىلدەرى قاتىسقان جيىندا ءمالىم بولعانداي, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جالپى كورسەتكىشتەرىندە ءوسىم بار. بيىلعى ءى توقساننىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 500 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ, 102 پايىز ءوسىمدى قۇرادى.
ۇلت جوسپارىندا كورسەتىلگەن 5 رەفورما اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا جەكەلەپ توقتالعان وبلىس باسشىسى العاشقى ءسوزدى كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەتتىك اپپارات تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ماماندار ءبىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋ, بيلىك ورگاندارىنداعى ادامداردىڭ ادالدىعى مەن تازالىعىن ساقتاۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنىنەن باستادى.
ەڭ باستى ماسەلە – كادر. بىلىكتى مامان بارلىق ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشەدى, دەگەن وبلىس باسشىسى كۇرشىم, ۇلان, كاتونقاراعاي, بەسقاراعاي اۋداندارىنىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمدەرى «ا» توبىنىڭ تالاپتارىنان تابىلعانىن, مەملەكەتتىك قىزمەتكە ءبىلىكتى مامانداردىڭ كەلۋىنە جاڭا رەفورمانىڭ جول اشقانىن جەتكىزدى.
زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا توقتالۋ بارىسىندا سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە قۇرىلعان جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جەدەل ءارى دەر كەزىندە قيمىلداۋى ءۇشىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارعا 100 اۆتوكولىك ساتىپ الىناتىنىن جەتكىزدى. بۇل ماقساتقا وبلىس بيۋدجەتىنەن 285 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن قوعام تاراپىنان باقىلاۋ مەن ونىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعى مەن مونوقالالاردا «قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىق كارتاسى» ازىرلەندى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كارتانى كەز كەلگەن ينتەرنەت قولدانۋشى جەكە باسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ايقىنداۋ ماقساتىنا پايدالانا الادى. اتالعان كارتا قازىرگى كەزدە ريددەر مەن كۋرچاتوۆ قالالارىندا قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ءورىسى كەلەشەكتە دە ونەركاسىپتىڭ دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى بولماق. سوندىقتان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى نەگىزگى تىرەك ىسپەتتى. وبلىستا 890 ميلليارد تەڭگەگە 76 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى جىلعا دەيىن 225,7 ميلليارد تەڭگەگە 48 جوبا ىسكە قوسىلسا, اعىمداعى جىلى 9,7 ميلليارد تەڭگەگە 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورتتىق نارىققا ءونىم شىعارۋعا ارنالعان اقتوعاي كەن بايىتۋ كەشەنى جانە وسكەمەن تولىق تسيكلدى اۆتوزاۋىتى مەن اۆتوبولشەكتەر تەحنوپاركىنىڭ قۇرىلىسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. سونداي-اق, 2017-2018 جىلدارى قولدانىسقا بەرىلەتىن جارما اۋدانىنداعى باقىرشىق كەن بايىتۋ كەشەنى, بەسقاراعاي اۋدانىنداعى كوبالت-نيكەل ونىمدەرىن الۋ زاۋىتى, زىريان اۋدانىنداعى تۇرعىسىن گيدروەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىستارى دا ماڭىزدى جوبالار قاتارىندا.
قازاقستان الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋى ءۇشىن شىعىس وڭىرىندە عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋ قادامدارى قولعا الىندى. قازىرگى كەزدە تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ جانە ەكونوميكانىڭ ءتيىمدى جاڭا باعىتتارىن دامىتۋ ماقساتىندا 5,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 ماڭىزدى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان بۇل جوبانى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە.
ماقساتىمىز – ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋمەن بىرگە, يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان جاساقتاۋ بولۋى ءتيىس. ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا, ءبىز عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ەكونوميكا قۇرۋ جولىنا تۇستىك. وسى باعىتتا ءوڭىردىڭ الەۋەتىن تولىق دەڭگەيدە پايدالانۋدى كوزدەپ وتىرمىز. شەتەلدەردىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىنە شاتتانا بەرمەۋىمىز كەرەك. بىزدە عاجاپ ادامدار, دارىندى عالىمدار, ءبىلىمنىڭ مول قورى بار, دەگەن ءوڭىر باسشىسى الەمدە 5 تانتال وندىرەتىن زاۋىت بار ەكەنىن, ونىڭ ءبىرى وسكەمەندە ورنالاسقانىن, سونداي-اق, تيتاننىڭ ءتىس ەمدەۋ ەمحانالارىندا كەڭىنەن قولدانىسقا يە ەكەنىن, ونىڭ وڭدەلگەن ماتەريالىن 10 ەسە قىمباتقا ساتىپ العانشا, وزىمىزدە ءوندىرۋدىڭ الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ايتتى.
ماسەلەن, توموگرافيالىق قۇرىلعىلاردى تولىق جاساماي, ونىڭ ءبىر بولشەگىن ءوندىرۋدىڭ ءوزى ءونىمدى الەمدىك نارىققا شىعارۋعا جول اشادى. وڭىردە قولعا الىنعان جوبالار مەديتسينا, مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا ءجانە ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق قالدىقتارىن وڭدەۋگە جانە ءتيىمدىلىگى تومەن كەندەردەن قۇندى مەتالل الۋعا باعىتتالىپ وتىر. دانيال احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبالار ءوڭىر كاسىپورىندارىنا ەنگىزىلگەن سوڭ ەل ەكونوميكاسىمەن بىرگە, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە دە وڭ اسەر ەتەتىن بولادى. جاڭا ءوندىرىس تاجىريبەسى پايدا بولىپ, جۇمىس ورىندارى اشىلادى, جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگەنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ءونىمى الىنادى, ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق احۋالى دا جاقسارادى.
ايماق باسشىسى مەملەكەتتىك رەسۋرستاردىڭ قاجەتتى ينفراقۇرىلىمعا جۇمسالاتىن شىعىندارىن ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ناتيجەسىندە, بيىل وبلىستىڭ مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالارعا شاققانداعى دامۋ بيۋدجەتى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 38 ميلليارد تەڭگەگە تومەندەدى. بۇل ورايدا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, حالىقارالىق دامۋ ينستيتۋتتارىنان قارجى تارتۋ مىندەتى قويىلدى. سوڭعى 3-4 ايدىڭ ىشىندە وبلىستاعى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن 22 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
وبلىستا 135 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 23 كونتسەسسيالىق جوبا اياقتالۋعا جاقىن. وسى نەگىزدە وسكەمەن مەن سەمەي قالالارىنىڭ وزىندە 11 بالاباقشا قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا جەكەمەنشىك بالاباقشالاردى اشۋ ءۇردىسى بايقالۋدا. ماسەلەن, وتكەن جىلى 2645 ورىنعا ارنالعان 28 جەكەمەنشىك بالاباقشا اشىلدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە سوڭعى شيرەك عاسىر بويى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. وبلىس اكىمى كوپتەگەن ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ءىرى نىساننىڭ قۇرىلىسى جاقىن ارادا باستالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ۇلت جوسپارىنا سايكەس, قۇرىلىس سالاسىندا دا تىڭ وزگەرىستەر بايقالۋدا. رۇقسات الۋ قۇجاتتارىن ۇسىنۋ 15 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقاردى. نەگىزگى نازار جالدامالى جانە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ارنالىپ وتىر. اعىمداعى جىلى 322,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قولدانىسقا بەرىلمەك, ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ارقىلى 126 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلەدى.
جولدار – قاي ەلدىڭ بولماسىن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى. 58 قادامعا سايكەس, اعىمداعى جىلى ءبىز تولىق جوندەۋ جۇمىستارىنا كەتەتىن شىعىندى ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىنا اۋىستىردىق. بۇل 10,6 ملرد. تەڭگەگە 387 شاقىرىم جولدى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, دەمالىس بازالارىنا باراتىن باعىتتار بويىنشا سىبە كولدەرى, الاكول, بۇقتىرما سۋ قويماسى, «كوگىلدىر بۇعاز» اۋماعى, سونىمەن قاتار, وسكەمەن مەن سەمەي, اياگوز بەن اقسۋات ارالارىنداعى جولدار جوندەلەدى, دەدى وبلىس اكىمى.
«قازاۆتوجول» استانا – ءوسكەمەن باعىتىنداعى ورتالىق – شىعىس حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن, سونداي-اق, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق الماتى – وسكەمەن اۆتوجولىن قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋدى قىتايدىڭ ەكسيم بانكىنەن نەسيە الۋ ارقىلى جالعاستىرۋ ءماسەلەسىن قاراستىرۋدا.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وبلىس اكىمى ەكى ساعاتقا جۋىق ۋاقىت ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن باعدارلامالار مەن جوبالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا العاش رەت جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قاناتقاقتى جوبالار تۋرالى كەڭىنەن اڭگىمەلەپ, ءتىلشىلەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
وسكەمەندىك اۆتوكولىك ءوندىرىسى وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋدە
ەت وندىرۋگە ەكپىن بەرىلەدى
