ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا جاسايتىن رەسمي ساپارىنا وراي
يران – قازاقستاننىڭ استىعى مەن مەتالدارىن جانە وزگە تاۋارلارىن باستى تۇتىنۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى كونسەرۆاتورلىق, قازىرگى رەفورماشىل باسشىلارى دا قازاقستاندى ءاردايىم ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەل دەپ تانىدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى (ير) دوستاس, كورشىلەس جانە سەنىمدى ءارىپتەس مەملەكەتتەر رەتىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى (بۇۇ), ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى ءجونىندەگى كەڭەس (اوسشك), يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ), شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ), ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەىۇ) سياقتى ايماقتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇيىمدار شەڭبەرىندە سىندارلى ىنتىماقتاستىق ورناتىپ كەلەدى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق «التىلىق» پەن يران اراسىنداعى يادرولىق كەلىسسوزدەرىندەگى مامىلەگەرلىك ميسسياسى وسى ۇدەرىستىڭ ءساتتى اياقتالۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەنى بارشاعا ايان. بۇل كەلىسسوزدەردەگى ەلىمىزدىڭ ءرولى تەك تەحنيكالىق نەمەسە لوگيستيكالىق كومەك كورسەتۋمەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوق. پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ يراننىڭ الماتىداعى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دەلەگاتسيالارىمەن بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان كەزدەسۋلەرى, قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ بىرنەشە ايلىق كۇش-جىگەرى وسى كەلىسسوزدەرگە ەداۋىر وڭ ىقپالىن تيگىزدى. الماتى كەلىسسوزدەرى ير يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كەلىسىم جاساسۋ ۇدەرىسىندەگى شەشۋشى كەزەڭ بولدى. كەلىسسوز جۇرگىزۋشى ەلدەردىڭ پىكىرىنشە, ءدال وسى الماتى كەزدەسۋىندەگى ۇسىنىستار كەيىنىرەك جەنەۆا كەلىسىمىنىڭ جانە ودان ءارى ۆەنا شارتىنىڭ نەگىزدەرىن قالادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل دەرەكتى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى قازاقستاننىڭ ەڭ تابىستى حالىقارالىق بىتىمگەرلىك ميسسياسى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى.
يادرولىق كەلىسسوزدەرگە قازاقستاننىڭ سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى قازىرگى تاڭدا ۆەنا شارتىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسىنە دە ءبىزدىڭ ەلدىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنا نەگىز بولدى. يران مەن ماگاتە اراسىنداعى ۋاعدالاستىقتى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وسى ەلگە ۋران جەتكىزۋدەگى ماڭىزدى ءرولدى قازاقستان اتقارىپ وتىر. بۇل تۋرالى پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاقىندا جاساعان ءوز مالىمدەمەسىندە اتاپ وتكەنى بەلگىلى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستان بۇل ەلمەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭا باعىتىنا باسىمدىق بەرىپ وتىر. يراننىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي وقشاۋلانۋدان شىعۋىنا بايلانىستى بۇگىندە وسى ەلدىڭ كەلەشەگى زور نارىعىنا كىرۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن قاربالاس ورىن الۋدا. جاھاننىڭ ءىرى كومپانيالارى ير-ءدىڭ ەكونوميكالىق جوبالارىنا قاتىسۋعا ۇلكەن كۇش سالۋدا. بۇل ۇردىستەن قازاقستان دا تىس قالماسى انىق.
البەتتە, ەلىمىزدىڭ جانە حالىقارالىق بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ يرانمەن اراداعى ءۇزىلىپ قالعان ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جالعاۋ جولىندا كۇردەلى دە ۇزاق كەزەڭدى باسىنان وتكەرۋىنە تۋرا كەلەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, تەگەران الداعى بىرنەشە جىل كولەمىندە ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن باستى باسىمدىق رەتىندە قاراستىرماق. قاراجات تاپشىلىعىن كورە دە بەرمەك. الايدا, يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق وراسان مۇمكىندىگىن, ونىڭ ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى الەۋەتىن, سونداي-اق, بۇل ەلدىڭ وڭىردەگى, اسىرەسە, كورشى ەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى لوگيستيكالىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرە كەلگەندە, يران الداعى كەزەڭدەردە ەڭ تارتىمدى نارىقتىق كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرى بولاتىنىنا كۇمان جوق.
يراننىڭ سانكتسيا قۇرساۋىنان شىققان ساتىندە وسى ەل كومپانيالارىنىڭ قازاقستانعا دەگەن, ال ءبىزدىڭ كومپانيالارىمىزدىڭ يرانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى كۇننەن كۇنگە ارتا تۇسۋدە. بىزدەر كۇنىنە ونداعان ير كومپانيالارىمەن كەزدەسەمىز, اپتاسىنا قازاقستاننىڭ ونداعان كومپانيالارىن تەگەراندا قابىلداۋدامىز. بۇل رەتتە, ءبىزدىڭ وسى ەلدىڭ نارىق الامانىندا ۇلكەن دە ايقىن باسىمدىعىمىز بار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
بىرىنشىدەن, ءبىز ءىس جۇزىندە يرانمەن ەشقاشان ەكونوميكالىق بايلانىسىمىزدى ۇزبەي, جالپى العاندا, جاقسى دەڭگەيدەگى تاۋار اينالىمىن ساقتاي الدىق, ءتىپتى, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىردىق. يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ونداعان ورتا جانە شاعىن كومپانياسى قازاقستاندا جۇمىس ىستەدى جانە قازىر دە جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق, قازاقستان كومپانيالارى تەك ساۋدا-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرمەن اينالىسىپ قانا قويماي, ير-گە ينۆەستيتسيا سالدى. قازاقستاننىڭ ءبىر عانا كومپانياسى – «ەۋرازيا گولد» يراننىڭ سولتۇستىك-باتىس اۋماعىنداعى كەن ورنىنا 70 ملن. دوللار ينۆەستيتسيا قۇيدى. بۇل سانكتسيا جىلدارىندا ير ەكونوميكاسىنا سالىنعان ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا بولىپ سانالادى.
ەكىنشىدەن, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ۇتىمدى كولىكتىك-ترانزيتتىك جاعداي دا بارىنشا سەرپىن بەرمەك.
بۇل ورايدا, قازاقستان, تۇرىكمەنستان, يران سياقتى ءۇش ۇلكەن ەلدىڭ اۋماعىنان وتەتىن «جاڭاوزەن – قىزىلقيا – بەرەكەت – ەترەك – گورگان» باعىتىندا جۇزەگە اساتىن جاڭا تەمىرجول تارماعىنىڭ الداعى ۋاقىتتا ىسكە قوسىلۋىنىڭ ايرىقشا ماڭىزى بار. اتالعان باعىت قازاقستاننىڭ پارسى شىعاناعى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, افريكا ەلدەرىمەن دە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى باعىتتا وراسان زور جۇمىس اتقارىپ جاتقان «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق ير تاراپىمەن باندار-ابباس پورتىنداعى جانە ءىنشى-بۇرىن ستانساسىنداعى جۇك تەرمينالدارىنا قاتىستى بىرنەشە ءىرى لوگيستيكالىق جوبالاردى پىسىقتاۋدا.
قازىرگى كەزدە باتىس ەلدەرىنىڭ رەسەيگە سانكتسيالار سالۋى, ماسكەۋدىڭ ءبازبىر ەلدەرمەن تەكەتىرەستەرىنىڭ شيەلەنىسۋى تۇرعىسىنان قاراعاندا, يراننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن پايدالانىپ, پارسى شىعاناعىنداعى اراب ەلدەرىنىڭ, يراك, ءۇندىستان, پاكىستان مەملەكەتتەرىنىڭ نارىعىنا شىعۋدىڭ وزەكتىلىگى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ءوز كەزەگىندە, يسلام رەسپۋبليكاسى دا قازاقستان اۋماعى ارقىلى ورتالىق ازيا, قىتاي جانە رەسەي ەلدەرىنە تاۋار تاسىمالداماق.
ۇشىنشىدەن, ير-دە ءبىز ءۇشىن اسا قولايلى پسيحولوگيالىق احۋال قالىپتاسىپ وتىر. يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي لاۋازىم يەلەرى قازاق ەلى قيلى ۋاقىتتا, اسىرەسە, سانكتسيا زامانىندا يران حالقىنىڭ جانىنان تابىلعانىن, ەندى سانكتسيالار الىنىپ تاستالعاننان كەيىنگى جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ بارىسىندا قازاقستان جاعىنا ايتارلىقتاي باسىمدىق بەرىلەتىنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ ىسكەر ادامدارىمىز بۇل ەلدە جوعارى دەڭگەيدە قابىلدانادى جانە ولارعا بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاسالۋدا. وسى جايدى ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ءوز دەلەگاتسيالارىمىزدىڭ ساپارلارىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋعا كۇش-جىگەر جۇمسالىپ جاتىر.
اتاپ ايتقاندا, ۇستىمىزدەگى جىلعى 6-7 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆ جانە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ق.بيشىمباەۆ باستاعان ەلىمىز دەلەگاتسياسىنىڭ تەگەرانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا قازاقستان-يران قاتىناستارىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ ءىرى بيزنەس-فورۋم ۇيىمداستىرىلدى. وعان 200-دەن استام قازاقستاندىق بەلدى كومپانيا جانە 1000-عا جۋىق يراندىق ءىرى كومپانيا قاتىستى. بۇل شاراعا قاتىسقان ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت مۇشەلەرى جانە جەكە كاسىپكەرلەر قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ونەركاسىپ, تاۋ-كەن, ينۆەستيتسيا, تۋريزم, ءدارى-دارمەك, سونداي-اق, ازىق-ت ۇلىك, جەمىس-جيدەك جەتكىزۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا دامىتۋ ماسەلەلەرىنە كەڭىنەن توقتالدى. يران تاراپى قازاقستان نارىعىن يگەرۋ ماقساتىندا ير كومپانيالارى سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىسكەر توپ وكىلدەرىنە ۆيزا بەرۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.
ساپار بارىسىنداعى قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ ير پرەزيدەنتىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى س.ساتتاريمەن, ير سىرتقى ىستەر ءمينيسترى م.زاريفپەن, ير ونەركاسىپ, كەن جانە ساۋدا مينيسترى م.نەماتزادامەن, ير اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى م.حودجاتيمەن كەزدەسۋلەرى بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, عىلىمي-تەحنولوگيالىق, عارىش جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بارلىق سالا بويىنشا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن ناقتى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى.
ارتىنشا, ياعني 13-15 ناۋرىزدا تەگەرانعا ساپارمەن كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مامىتبەكوۆ تە يراننىڭ اسا ءىرى كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, وسى سالاداعى ەكىجاقتى بايلانىستاردى جان-جاقتى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. كەلىسسوز بارىسىندا قازاقستان استىعىن يرانعا جەتكىزۋگە, وسى ەل ارقىلى وزگە مەملەكەتتەرگە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تاسىمالداۋعا جانە بۇل مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا استىق ساقتايتىن جانە وزگە دە ماقساتتاعى تەرمينالدار سالۋعا زور ماڭىز بەرىلدى. اتالعان تەرمينالداردىڭ ءبىرى قازىر امير-اباد پورتىندا ءوز جۇمىسىن باستاسا, ينچە-بۋرۋن ستانساسىندا وسىنداي نىسان سالۋ ءۇشىن جەر ءبولۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىر. سونداي-اق, «قازاقستان تەمىرجولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق پارسى شىعاناعى جاعالاۋىنداعى باندار-ابباس پورتىندا تەرمينال سالۋ جۇمىسىن قولعا الۋدا. سونىمەن قاتار, «دجيھاد-ە ەستەعلال» حولدينگى قازاقستاندا كۇرىش, جۇگەرى ەگۋ, الما باقتارىن ءوسىرۋ جوبالارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ, وزدەرىنىڭ وسى سالالارداعى وزىق ءتاجىريبەلەرىن قولدانباق نيەتتە.
قازاقستان دەلەگاتسيالارى يراننىڭ ىسكەر ادامدارىمەن كەلىسسوزدەرىندە ءبىزدىڭ ەلدەن يرانعا سيىر, قوي ەتتەرىن, جۇگەرى, مايلى داقىلدار جەتكىزۋ, وسى ەلدەن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الۋ جانە بىرلەسكەن اگروكەشەندەر سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزدى.
رەسمي تەگەران الداعى جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا ءازىر ەكەنىن بىرنەشە رەت ءمالىمدەدى. بۇل ورايدا, جىلىنا ميلليوننان اسا تۋريست قابىلدايتىن يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ تاجىريبەسى قىزىقتىرادى. 2015 جىلعى 7-8 قاراشادا تەگەراندا ەكى ەلدىڭ ءىرى كومپانيالارى تۋريزم سالاسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى مەموراندۋمدارعا قول قويدى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىنداعى مادەنيەت, ءبىلىم-عىلىم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. يرانمەن اراداعى تاريحي-مادەني بايلانىستارىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بەلگىلى. وتكەنىمىزدىڭ عىلىمعا بەيمالىم بەتتەرى پارسى ەلىنەن اشىلاتىنى كۇمانسىز. بابالارىمىزدىڭ قۇندى جادىگەرلەرى مەن قولجازبالارىن ىزدەپ-تابۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى يران مۇراعاتتارىن اقتارىپ, ۇلكەن ەڭبەك ەتۋدە. وتكەن جىلى قازاقستاندىق يرانتانۋشى عالىم ع.قامباربەكوۆا XVI عاسىردىڭ باسىندا يران شاحىنىڭ اسكەري كومەك سۇراعان وتىنىشىنە جاۋاپ رەتىندە جازعان قازاق حانى قاسىمنىڭ حاتىن تاۋىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. الداعى ۋاقىتتا يران توپىراعىنان تابىلاتىن وسىنداي تاريحي عىلىمي ولجالارىمىزدىڭ قاتارى ەسەلەنە تۇسەدى دەپ سەنەمىز.
سونداي-اق, 2014 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ع.مۇتانوۆ باستاعان دەلەگاتسيانىڭ يران استاناسىنا ساپارى كەزىندە ش.بەھەشتي ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاسۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلۋى ەكى ەلدىڭ وقۋ-ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋ جولىنداعى ۇلكەن ءبىر قادام بولعانى انىق. ال مۇنداي ءىس-شارالاردىڭ ەكى ەل قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ارينە, قازاقستان مەن يران قارىم-قاتىناستارىنداعى بيىلعى جىلدىڭ ەڭ ۇلكەن وقيعاسى 2016 جىلدىڭ 12-13 ساۋىرىندە وتكىزىلۋى جوسپارلانىپ وتىرعان قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ تەگەرانعا كەزەكتى رەسمي ساپارى بولىپ تابىلادى. وسى ساپار كەزىندە ەكى ەلدىڭ باسشىلارى قازىرگى تاڭداعى وزەكتى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ساياسي ماسەلەلەر جايىندا پىكىر الىسىپ, ولاردى ساياسي جانە بەيبىت جولمەن شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىراتىن بولادى.
سونداي-اق, الداعى تەگەراندا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناستارعا جاڭا سەرپىن بەرۋدى كوزدەيدى. اتالعان ساپار بارىسىندا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلدەرىمىزدىڭ ءتۇرلى سالالارداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستارىن قارقىندى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 40-تان استام ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلماق. سولاردىڭ قاتارىندا ير-مەن 2026 جىلعا دەيىنگى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا كەڭەيتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامانى, يرانمەن 2026 جىلعا دەيىنگى «جىبەك جولى» باعىتى بويىنشا كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى پايدالانۋ جونىندەگى كەڭەيتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامانى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى جول كارتاسىن ايتۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار, مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى, جاڭا تەحنولوگيالار, جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, عارىشتى ءبىرلەسىپ يگەرۋ جانە ينجەنەر-تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قۇجاتتار بار. قازاقستان ۇكىمەتى مەن ير ۇكىمەتى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, قازاقستان مەن ير اراسىنداعى قۇقىقتىق كومەك, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ءىستەر بويىنشا قۇقىقتىق قارىم-قاتىناستار جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم, قازاقستان مەن ير ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى سوتتالعان ازاماتتاردى بەرۋ جانە ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى كەلىسىم جانە ت.ب. ماڭىزدى ۇكىمەتارالىق قۇجاتتارعا قول قويىلۋىنا دا وسى ساپار مۇرىندىق بولماق.
سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تەگەرانعا ساپارى كەزىندە ەكى تاراپ اراسىندا جالپى كولەمى جۇزدەگەن ميلليون اقش دوللارىنان اساتىن ساۋدا-ساتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قول قويىلادى دەپ كۇتىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورى» اق پەن «كاۆە» يندۋستريالىق توبى اراسىنداعى كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن زاۋىت سالۋ جوباسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, يراندىق «تاك اي گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جىلىجاي ورىندارىن سالۋ, جەمىس اعاشتارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ەگۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاقستاندىق «توپان» جشس مەن يراندىق «ەلەكترو كاۆير» كومپانيالارى اراسىنداعى ير اۋماعىندا بىرلەسكەن كاسىپورىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىم, «الز باتت» ساۋدا ۇيىمى» جشس مەن يراندىق «K.T. Steel Complex Manufacturing/Import» كومپانياسى اراسىنداعى بولات ونىمدەرىن جەتكىزۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاقستاندىق «ەكوفارم» مەن يراندىق «ارتيم تەدجارات دارۋ» فارماتسەۆتيكالىق كومپانياسى اراسىنداعى ءدارى-دارمەك ءوندىرۋ جانە يرانعا وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم, ت.س.س. وسىنداي بىرقاتار ەكىجاقتى كوممەرتسيالىق قۇجاتتارعا قول قويۋ ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, «بايتەرەك» ۇبح» اق پەن ير ۇلتتىق دامۋ قورى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم مەن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق پەن يراننىڭ «مەللي» بانكى اراسىنداعى مەموراندۋم دا ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق.
تۇتاستاي العاندا, ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالار بويىنشا قارىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋ الەۋەتى مەن كەلەشەگى زور. وسى رەتتە, ەلباسىمىزدىڭ تەگەرانعا رەسمي ساپارى ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى قارىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا تىڭ سەرپىن بەرمەك. قازاقستان مەن يران قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەتۋگە, مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرۋعا جانە كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك اشادى دەپ كۇتىلۋدە.
باعدات امىرەەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.
