قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى № 488-V قرز

تورەلىك تۋرالى وسى زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تورەلىك قىزمەت پروتسەسىندە تۋىندايتىن قوعامدىق قاتىناستاردى, سونداي-اق قازاقستاندا تورەلىك شەشىمدەردى تانۋدىڭ جانە ورىنداۋدىڭ ءتارتىبى مەن شارتتارىن رەتتەيدى. 1-تاراۋ. جالپى ەرەجەلەر 1-باپ. قولدانىلۋ اياسى وسى زاڭ, ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىندە وزگەشە بەلگىلەنبەسە, داۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ مەملەكەت ىشىندە نەمەسە ونىڭ شەگىنەن تىسقارى جەردەگى تۇرعىلىقتى جەرىنە نەمەسە ورنالاسقان جەرىنە قاراماستان, جەكە جانە (نەمەسە) زاڭدى تۇلعالاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىنداعان, تورەلىك شەشەتىن داۋلارعا قاتىستى قولدانىلادى. 2-باپ. وسى زاڭدا پايدالانىلاتىن نەگىزگى ۇعىمدار وسى زاڭدا مىناداي نەگىزگى ۇعىمدار پايدالانىلادى: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاريا ءتارتىبى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىندە بەكىتىلگەن قۇقىق ءتارتىبىنىڭ نەگىزدەرى; 2) سوت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق پروتسەستىك زاڭناماسىنا سايكەس ءبىرىنشى ساتى بويىنشا ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىندايتىن داۋلار تۋرالى ىستەردى قاراۋعا ۋاكىلەتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت جۇيەسىنىڭ سوتى; 3) تورەلىك – ناقتى داۋدى قاراۋ ءۇشىن ارنايى قۇرىلعان تورەلىك نەمەسە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك; 4) تورەلىك كەلىسىم – ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىنداعان نەمەسە تۋىنداۋى مۇمكىن داۋدى تورەلىكتە قاراۋعا بەرۋ تۋرالى تاراپتاردىڭ جازباشا كەلىسىمى; 5) تورەلىك رەگلامەنتى – تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ ءتارتىبى جانە تورەلىك تالقىلاۋ قاعيدالارى; 6) تورەلىك تالقىلاۋ – داۋدى قاراۋ پروتسەسى; 7) تورەلىك تالقىلاۋدىڭ تاراپتارى (بۇدان ءارى  – تاراپتار) – ارالارىندا تورەلىك كەلىسىم جاسالعان تالاپ قويۋشى مەن جاۋاپكەر; 8) تورەلىك شەشىم – تورەلىك شىعارعان شەشىم; 9) تورەشى – داۋدى شەشۋ ءۇشىن تاراپتار سايلاعان نەمەسە وسى زاڭعا جانە (نەمەسە) ءتيىستى تورەلىكتىڭ رەگلامەنتىنە سايكەس تاعايىندالعان جەكە تۇلعا; 10) ىسكەرلىك اينالىمنىڭ داعدىلارى – قانداي دا ءبىر قۇجاتتا تىركەلگەن-تىركەلمەگەنىنە قاراماستان قولدانىلاتىن قۇقىققا قايشى كەلمەيتىن, ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارتتار سالاسىندا قالىپتاسقان جانە كەڭىنەن قولدانىلاتىن ۇستانىم قاعيدالارى. 3-باپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تورەلىك تۋرالى زاڭناماسى 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تورەلىك تۋرالى زاڭناماسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا نەگىزدەلەدى جانە وسى زاڭ مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنەن تۇرادى. 2. ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتا وسى زاڭداعىدان وزگەشە قاعيدالار بەلگىلەنسە, وندا حالىقارالىق شارت قاعيدالارى قولدانىلادى. 4-باپ. تورەلىكتىڭ تۇرلەرى 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تورەلىكتەر تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك نەمەسە ناقتى داۋدى شەشەتىن تورەلىك تۇرىندە قۇرىلۋى مۇمكىن. 2. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جەكە جانە (نەمەسە) زاڭدى تۇلعالار قۇرۋى مۇمكىن. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك تورەلىكتىڭ رەگلامەنتىن, قىزمەتىن وسى تورەلىكتە جۇزەگە اسىراتىن تورەشىلەردىڭ ءتىزىلى­مىن بەكىتەدى. 3. ناقتى داۋدى قارايتىن تورەلىكتى تاراپتار داۋدى شەشۋ ءۇشىن قۇرادى جانە ول سول داۋدى شەشكەنگە دەيىن نەمەسە تاراپتار داۋدى سوتقا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانعا دەيىن جۇمىس ىستەيدى. 4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تورەلىكتەردى مەملەكەتتىك ورگاندار, مەملەكەتتىك كاسىپورىندار, سونداي-اق تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرى جانە تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر نارىعىندا باسىم جاعدايعا يە سۋبەكتىلەر, داۋىس بەرەتىن اكتسيالارىنىڭ ەلۋ جانە ودان دا كوپ پايىزى (جارعىلىق كاپيتالعا قاتىسۋ ۇلەسى) مەملەكەتكە تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە تيەسىلى زاڭدى تۇلعالار, ولاردىڭ ەنشىلەس جانە تاۋەلدى ۇيىمدارى, سونداي-اق ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر, بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدار قۇرا المايدى. 5-باپ. تورەلىك تالقىلاۋدىڭ قاعيداتتارى تورەلىك تالقىلاۋ: 1) تۋىنداعان نەمەسە تۋىنداۋى مۇمكىن داۋ بويىنشا تورەلىك تالقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتارتىبى مەن شارتتارى ماسەلەلەرىن تاراپتار وزدەرىنىڭ اراسىندا الدىن الا كەلىسىم بويىنشا دەربەس شەشۋ قۇقىعىنا يە ەكەندىگىن بىلدىرەتىن تاراپتار ەركىنىڭ دەربەستىگى; 2) تورەشىلەر مەن تورەلىكتەر وزدەرىنىڭ شەشىمدەرىندە قۇقىق تاراپتارىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا قولدانىلاتىن نورمالاردى عانا باسشىلىققا الاتىنىن بىلدىرەتىن زاڭدىلىق; 3) وزدەرىنە بەرىلگەن داۋلاردى شەشۋ كەزىندە تورەشىلەر مەن تورەلىكتەردىڭ تاۋەلسىزدىگىن, ولارعا قانداي دا ءبىر ىقپال جاساۋدى بولدىرمايتىن جاعدايلاردا شەشىم قابىلدايتىنىن بىلدىرەتىن تاۋەلسىزدىك; 4) تاراپتار تورەلىك تالقىلاۋدا ءوز ۇستانىمىن, ونى قورعاۋ تاسىلدەرى مەن قۇرالدارىن دەربەس جانە كىمنەن بولسا دا تاۋەلسىز تاڭدايتىنىن, سونداي-اق تەڭ قۇقىقتاردى پايدالاناتىنىن جانە تەڭ مىندەتتەردى كوتەرەتىنىن بىلدىرەتىن تاراپتاردىڭ جارىسپالىلىعى جانە تەڭ قۇقىقتىلىعى; 5) وزدەرىنە بەرىلگەن داۋلاردى شەشۋ كەزىندە تورەشىلەر مەن تورەلىكتەردىڭ جانە تورەلىك تالقىلاۋ تاراپتارىنىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتاردى, قوعامنىڭ يماندىلىق قاعيداتتارىن جانە ىسكەرلىك ادەپ قاعيدالارىن ساقتاي وتىرىپ, ادال ارەكەت ەتۋگە ءتيىس ەكەندىگىن بىلدىرەتىن ادىلەتتىلىك; 6) تورەشىلەردىڭ جانە تورەلىك تالقىلاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ تورەلىك تالقىلاۋ بارىسىندا وزدەرىنە بەلگىلى بولعان مالىمەتتەردى تاراپتاردىڭ نەمەسە ولاردىڭ قۇقىق ميراس­قورلارى­نىڭ كەلىسىمىنسىز جاريا ەتۋگە قۇقىلى ەمەستىگىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, تورەلىك تالقىلاۋ بارىسىندا وزدەرىنە بەلگىلى بولعان مالىمەتتەر تۋرالى كۋا رەتىندە ولاردان جاۋاپ الۋعا بولمايتىندىعىن بىلدىرەتىن قۇپيالىلىق; 7) جارامسىز تورەلىك ەسكەرتپەنىڭ كۇشىن جويۋ, ونى وزگەرتۋ نەمەسە تانۋ نەگىزگى كەلىسىمدى توقتاتۋعا, وزگەرتۋگە نەمەسە جارامسىز دەپ تانۋعا اكەپ سوقپايتىنىن بىلدىرەتىن تورەلىك كەلىسىمنىڭ دەربەستىلىگى قاعيداتتارىن ساقتاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. تيىسىنشە, نەگىزگى كەلىسىمنىڭ كۇشىن جويۋ, ونى وزگەرتۋ نەمەسە جارامسىز دەپ تانۋ تورەلىك ەسكەرتپەنى جارامسىز دەپ توقتاتۋعا, وزگەرتۋگە نەمەسە تانۋعا اكەپ سوقپايدى. 6-باپ. قارسىلىق ءبىلدىرۋ قۇقىعىنان باس تارتۋ وسى زاڭنىڭ قانداي دا ءبىر ەرەجەسىنىڭ نەمەسە تورەلىك كەلىسىمنىڭ قانداي دا ءبىر تالابىنىڭ ساقتالماعانىن جانە ونىڭ ۇستىنە, وسى ماقساتتار ءۇشىن تورەلىك رەگلامەنتىندە ايقىندالعان مەرزىم ىشىندە وسىنداي ساقتالماۋعا قارسىلىقتى مالىمدەمەي تورەلىك تالقىلاۋعا ودان ءارى قاتىسىپ جاتقانىن بىلەتىن تاراپ ءوزىنىڭ قارسىلىق ءبىلدىرۋ قۇقىعىنان باس تارتقان بولىپ ەسەپتەلەدى. 7-باپ. تورەلىك قىزمەتىنە ارالاسۋعا جول بەرمەۋشىلىك تورەشىلەر مەن تورەلىكتەر وزدەرىنە بەرىلگەن داۋلاردى شەشۋ كەزىندە تاۋەلسىز بولادى, وسى زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, وزدەرىنىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە وزگە دە ۇيىمداردىڭ قانداي دا ءبىر ارالاسۋىن بولدىرمايتىن جاعدايدا شەشىمدەر قابىلدايدى. 8-باپ. داۋدى تورەلىكتىڭ شەشۋىنە بەرۋ 1. تاراپتار اراسىندا جاسالعان تورەلىك كەلىسىم بولعان كەزدە داۋدى تورەلىكتىڭ قاراۋىنا بەرۋگە بولادى. 2. تورەلىك كەلىسىمدى تاراپتار اراسىندا قانداي دا ءبىر ناقتى ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناس بويىنشا تۋىنداعان نەمەسە تۋىن­داۋى مۇمكىن داۋلارعا قاتىستى تاراپتار جاساۋى مۇمكىن. 3. سوتتىڭ قاراۋىندا جاتقان داۋعا قاتىستى تورەلىك كەلىسىم اتالعان سوت داۋ بويىنشا شەشىم قابىلداعانعا دەيىن جاسالۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا سوت ارىزدى قاراۋسىز قالدىرۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى. 4. تالاپتارىن تاراپتاردىڭ ءبىرى فورمۋليارلاردا نەمەسە وزگە ستاندارتتى نىسانداردا ايقىنداعان جانە باسقا تاراپ ۇسىنىلعان شارتقا تۇتاستاي قوسىلۋى (قوسىلۋ شارتى) ارقىلى عانا قابىلداۋى مۇمكىن بولعان شارت بويىنشا داۋدى شەشۋ تۋرالى تورەلىك كەلىسىم, ەگەر مۇنداي كەلىسىم تالاپ قويۋ ءۇشىن نەگىزدەر تۋىنداعاننان كەيىن جاسالسا, جارامدى بولادى. 5. تورەلىككە تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا جەكە جانە (نەمەسە) زاڭدى تۇلعالار اراسىندا ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىنداعان داۋلار بەرىلۋى مۇمكىن. 6. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, داۋدى تۇراقتى ارەكەت ەتەتىن تورەلىككە بەرۋ كەزىندە تۇراقتى ارەكەت ەتەتىن تورەلىكتىڭ رەگلامەنتى تورەلىك كەلىسىمنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. 7. تورەلىك كەلىسىمنىڭ قولدانىسى تاراپتار ونى قانداي تارتىپپەن جاساسسا, سونداي تارتىپپەن توقتاتىلۋى مۇمكىن. 8. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ, زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەتكە قابىلەتتىلىگى شەكتەۋلى دەپ تانىلعان ادامداردىڭ مۇددەسىن قوزعايتىن داۋلار, وڭالتۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى, تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتiلەرi مەن ولاردىڭ تۇتىنۋشىلارى اراسىنداعى, مەملەكەتتىك ورگاندار, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ اراسىنداعى داۋلار تورەلىكتىڭ قاراۋىنا جاتپايدى. 9. تورەلىك جەكە م ۇلىكتىك ەمەس قاتىناستاردان تۋىندايتىن, م ۇلىككە بايلانىستى ەمەس داۋلاردى قاراۋعا قۇقىلى ەمەس. 10. تورەلىك ءبىر جاعىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەكە جانە (نەمەسە) زاڭدى تۇلعالارى جانە ەكىنشى جاعىنان مەملەكەتتiك ورگاندار, مەملەكەتتiك كاسiپورىندار, سونداي-اق داۋىس بەرەتىن اكتسيالارىنىڭ (جارعىلىق كاپيتالعا قاتىسۋ ۇلەستەرىنىڭ) ەلۋ جانە ودان دا كوپ پايىزى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە مەملەكەتكە تيەسىلى زاڭدى تۇلعالار اراسىنداعى داۋلاردى ءتيىستى سالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ (رەسپۋبليكالىق م ۇلىككە قاتىستى) نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ (كوممۋنالدىق م ۇلىككە قاتىستى) كەلىسىمى بولماعان جاعدايدا قاراۋعا قۇقىلى ەمەس. تورەلىك كەلىسىم جاساۋعا نيەتتەنگەن مەملەكەتتىك ورگاندار, مەملەكەتتiك كاسiپورىندار, سونداي-اق داۋىس بەرەتىن اكتسيالارىنىڭ (جارعىلىق كاپيتالعا قاتىسۋ ۇلەستەرىنىڭ) ەلۋ جانە ودان دا كوپ پايىزى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە مەملەكەتكە تيەسىلى زاڭدى تۇلعالار ءتيىستى سالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىنا (رەسپۋبليكالىق م ۇلىككە قاتىستى) نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا (كوممۋنالدىق م ۇلىككە قاتىستى) تورەلىك تالقىلاۋعا جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ بولجامدى سومالارىن كورسەتىپ, وسىنداي كەلىسىم جاساۋعا كەلىسىم بەرۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋ جولداۋعا ءتيىس. ءتيىستى سالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان كۇنتىزبەلىك ون بەس كۇن ىشىندە سۇراۋ سالۋدى قاراۋعا جانە كەلىسۋ نەمەسە كەلىسىم بەرۋدەن ءۋاجدى باس تارتۋ تۋرالى جازباشا حابارلاما جولداۋعا مىندەتتى. ءتيىستى سالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان سۇراۋ سالۋدى قاراعان كەزدە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگى مەن مۇددەلەرىن ەسكەرۋگە ءتيىس. 9-باپ. تورەلىك كەلىسىمنىڭ نىسانى مەن مازمۇنى 1. تورەلىك كەلىسىم جازباشا نىساندا جاسالادى. تورەلىك كەلىسىم, ەگەر ول تاراپتار قول قويعان نە حاتتار, تەلەگراممالار, تەلەفونوگراممالار, فاكستەر, ەلەكتروندىق قۇجاتتار نەمەسە سۋبەكتىلەردى جانە ولاردىڭ ەرىك ءبىلدىرۋىن ايقىندايتىن وزگە قۇجاتتار الماسۋ ارقىلى جاسالعان قۇجاتتا تورەلىك ەسكەرتۋ تۇرىندە جازىلسا, تورەلىك كەلىسىم جازباشا نىساندا جاسالعان بولىپ ەسەپتەلەدى. 2. ەگەر تورەلىك كەلىسىم تالاپ ارىز الماسۋ جانە تالاپ قويۋدى قايتارىپ الۋ ارقىلى جاسالسا, وندا تاراپتاردىڭ ءبىرى كەلىسىمنىڭ بار ەكەنىن راستاسا, ال ەكىنشى تاراپ بۇعان قارسى بولماسا, ول سونداي-اق جازباشا نىساندا جاسالعان بولىپ ەسەپتەلەدى. 3. شارتتاعى داۋدى تورەلىكتىڭ شەشۋىنە بەرۋ تۋرالى تالاپتى قامتيتىن قۇجاتقا سىلتەمە, شارت جازباشا نىساندا جاسالعان جانە بۇل سىلتەمە تورەلىك كەلىسىمدى شارتتىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرعان جاعدايدا, تورەلىك كەلىسىم بولىپ تابىلادى. 4. تورەلىك شارتتا: 1) تاراپتاردىڭ داۋلاردى تورەلىككە بەرۋ تۋرالى نيەتى; 2) تورەلىك قاراۋعا جاتاتىن نىسانانى كورسەتۋ; 3) ناقتى تورەلىكتى كورسەتۋ; 4) وسى زاڭنىڭ 8-بابى 10-تارماعىندا كوزدەلگەن ءتيىستى سالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ كەلىسىمى قامتىلۋعا ءتيىس. تورەلىك كەلىسىمنىڭ قوسىمشا جاعدايلارى تاراپتاردىڭ كەلىسىمىمەن ايقىندالۋى مۇمكىن. 5. تاراپتاردىڭ ەكىنشى تاراپقا اقىلعا قونىمدى مەرزىمدەردە حابارلاي وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسى 404-بابىنا سايكەس داۋ تۋىنداعانعا دەيىن بىرجاقتى تارتىپپەن تورەلىك كەلىسىمنەن باس تارتۋعا قۇقىعى بار. 10-باپ. تورەلiك كەلiسiم جانە داۋدىڭ ءمانi بويىنشا سوتقا تالاپ قويۋدى ۇسىنۋ تورەلiك تالقىلاۋ نىساناسى بويىنشا تالاپ قويۋ بەرiلگەن سوت, ەگەر تورەلىك كەلiسiم جارامسىز, كۇشiن جويعان نەمەسە ورىندالۋى مۇمكىن بولمايتىن دەپ تاپپاسا, ەگەر تاراپتاردىڭ كەز كەلگەنi بۇل تۋرالى وتiنسە, داۋدىڭ ءمانi بويىنشا ءوزiنiڭ العاشقى ءوتiنiشiن ۇسىنۋدان كەشiكتiرمەي تاراپتاردى تورەلىككە جiبەرۋگە تيiس. 2-تاراۋ. قازاقستاننىڭ تورەلىك پالاتاسى 11-باپ. قازاقستاننىڭ تورەلىك پالاتاسىن قۇرۋ, قايتا ۇيىمداستىرۋ جانە تاراتۋ 1. قازاقستاننىڭ تورەلىك پالاتاسى (بۇدان ءارى – تورەلىك پالاتا) – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتى­لەرىندە بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تورەلىكتەردىڭ قىزمەتىن ىسكە اسىرۋ, ىنتالاندىرۋ جانە قولداۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتتارىندا قۇرىلاتىن, تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردىڭ, تورەشىلەر­دىڭ بىرلەستىگىن بىلدىرەتىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم. 2. تورەلىك پالاتانى قايتا ۇيىمداستىرۋ جانە تاراتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 12-باپ. تورەلىك پالاتانىڭ وكىلەتتىكتەرى 1. تورەلىك پالاتىنىڭ وكىلەتتىكتەرىنە: 1) تورەشىلەردىڭ جانە تۇراقتى ارەكەت ەتەتىن تورەلىكتەردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىندا, شەتەلدىك جانە حالىقارالىق ۇيىمداردا مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ جانە قورعاۋ; 2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تورەلىك قىزمەت جاعدايىنىڭ جانە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردە ىستەر ساقتالۋىنىڭ مونيتورينگى; 3) تورەشىلەردى وقىتۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ; 4) تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەر تورەشىلەرىنىڭ, سونداي-اق تورەلىك پالاتانىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن تورەشىلەردىڭ ءتىزىلىمىن جۇرگىزۋ; 5) تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردە ىستەردى ساقتاۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ; 6) وسى زاڭنىڭ 14-بابى 6-تارماعىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا تورەلىك پالاتانىڭ تىزىلىمىندەگى نەمەسە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتىڭ ادامدارى اراسىنان تورەشىلەردى (تورەشىنى) تاعايىنداۋ; 7) ناقتى داۋدى شەشۋ ءۇشىن تاعايىندالعان تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتۋعا قاتىستى شەشىم قابىلداۋ; 8) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس كەلەتىن, تورەلىك پالاتانىڭ قۇرىلتاي قۇجاتتارىندا كوزدەلگەن وزگە وكىلەتتىكتەر كىرەدى. 2. تورەلىك پالاتانىڭ ءتىزىلىمى – تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردىڭ تورەشىلەرى, سونداي-اق تورەلىك پالاتانىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن تورەشىلەر تۋرالى دەرەكقور. تورەشىلەر ءتىزىلىمى تورەلىك پالاتانىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ورنالاستىرىلۋعا ءتيىس. 3. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتەردىڭ ىستەردى ساقتاۋى­نىڭ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تورەلىك پالاتاعا قۇپيالىلىق قاعيداتى قولدانىلادى. 4. تورەلىك پالاتانى باسقارۋ ورگاندارى مىنالار بولىپ تابىلادى: 1) جوعارى باسقارۋ ورگانى – مۇشەلەردىڭ جالپى جينالىسى; 2) تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن القالى باسقارۋ ورگانى – باسقارما; 3) اتقارۋشى جەكە-دارا ورگان - باسقارما توراعاسى; 4) تورەلىك پالاتانىڭ قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتىن ىشكى باقىلاۋ ورگانى – تەكسەرۋ كوميسسياسى (تەكسەرۋشى). 3-تاراۋ. تورەلىكتىڭ قۇرامى 13-باپ. تورەشiلەر 1. Iستiڭ ناتيجەسiنە تiكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە مۇددەلi ەمەس, تاراپتاردان تاۋەلسiز بولىپ تابىلاتىن جانە تورەشiنiڭ مiندەتتەرiن اتقارۋعا كەلiسiم بەرگەن, جاسى وتىزعا تولعان, جوعارى بiلiمi مەن ماماندىعى بويىنشا كەمىندە بەس جىل جۇمىس ءوتىلى بار جەكە تۇلعا تورەشi بولىپ سايلانادى (تاعايىندالادى). داۋدى جەكە-دارا شەشەتىن تورەشىنىڭ جوعارى زاڭ ءبىلىمى بولۋعا ءتيىس. داۋدى القالى شەشەتىن جاعدايدا تورەلىك قۇرام توراعاسىنىڭ جوعارى زاڭ ءبىلىمى بولۋعا ءتيىس. تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ ازاماتى, شەتەلدىك نە ازاماتتىعى جوق ادام تورەشى بولىپ سايلانۋى مۇمكىن. 2. تورەشiلiككە كانديداتتارعا قويىلاتىن قوسىمشا تالاپتاردى تاراپتار تiكەلەي كەلiسۋi نەمەسە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك رەگلامەنتiندە ايقىندالۋى مۇمكىن. 3. مىنالار: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن سايلانعان نەمەسە تاعايىندالعان سۋديا; 2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن سوت ارەكەتكە قابiلەتسiز نەمەسە ارەكەتكە قابiلەتi شەكتەۋلi دەپ تانىعان; 3) سوتتىلىعى الىنباعان نەمەسە وتەلمەگەن نە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسادى دەپ ايىپ تاعىلعان ادام; 4) مەملەكەتتiك قىزمەتشi, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتiنiڭ دەپۋتاتى, ءوز قىزمەتiن مەملەكەتتiك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبiنەن اقىسى تولەنەتiن تۇراقتى نەمەسە جۇمىستان بوساتىلعان نەگiزدە جۇزەگە اسىراتىن ءماسليحات دەپۋتاتى جانە اسكەري قىزمەتشi بولىپ تابىلاتىن ادام تورەشi بولا المايدى. 14-باپ. تورەلىكتىڭ قۇرامى 1. تورەلىكتىڭ قۇرامى جەكە-دارا نە القالى بولۋى مۇمكىن. تورەلىكتىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تاراپتاردىڭ كەلiسiمi بويىنشا تورەشiلەردi (تورەشiنi) سايلاۋ (تاعايىنداۋ) ارقىلى جۇرگiزiلەدi. 2. تاراپتار تورەشىلەردىڭ سانىن ايقىنداۋعا قۇقىلى, ول تاق بولۋعا ءتيىس. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, وندا تورەلىكتە داۋدى شەشۋ ءۇشىن ءۇش تورەشى سايلانادى (تاعايىندالادى). 3. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتە تورەلىكتىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتiڭ رەگلامەنتiندە جانە تورەلىك كەلىسىمدە بەلگiلەنگەن تارتiپپەن جۇرگiزiلەدi. 4. تورەلiكتە ناقتى داۋدى شەشۋ ءۇشiن تورەلىكتىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تاراپتار كەلiسكەن تارتiپپەن جۇرگiزiلەدi. 5. ەگەر تاراپتار وزگە جونiندە ۋاعدالاسپاسا نەمەسە داۋ­دى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك قارامايتىن بولسا, ءۇش تورەشiدەن تۇراتىن تورەلىكتىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ كەزiندە ءاربiر تاراپ بiر تورەشiنi تاعايىندايدى جانە وسىلايشا تاعايىندالعان ەكi تورەشi ءۇشiنشi – توراعالىق ەتەتىن تورەشiنi سايلايدى. 6. تاراپتاردىڭ كەلiسiمi بولماعان جاعدايدا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتىڭ باسشىسى, ال داۋدى ناقتى داۋدى شەشۋ ءۇشىن قۇرىلعان تورەلىك قاراعان جاعدايدا – تورەلىك پالاتا: 1) ەگەر رەگلامەنتتە نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلىسىمىندە وزگەشە مەرزىم بەلگىلەنبەسە, تاراپ باسقا تاراپتان بۇل تۋرالى ءوتiنiشتi العان كەزدەن باستاپ كۇنتiزبەلiك وتىز كۇن iشiندە تورەشiنi تاعايىنداماعان; 2) ەگەر رەگلامەنتتە نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلىسىمىندە وزگەشە مەرزىم بەلگىلەنبەسە, ەكi تورەشi وزدەرiن تاعايىنداعان كەزدەن باستاپ كۇنتiزبەلiك وتىز كۇن iشiندە ءۇشiنشi تورەشiنi تاڭداۋ تۋرالى ۋاعدالاسپاعان; 3) تاراپتار داۋدى جەكە-دارا قارايتىن تورەشiنi تاڭداۋ تۋرالى ۋاعدالاسپاعان جاعدايلاردا, داۋ تاراپتارىنىڭ بiرiنiڭ ءوتiنiشi بويىنشا تورەشiلەردi (تورەشiنi) تورەلىك پالاتانىڭ تىزىلىمىندەگى نەمەسە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك قۇرامىنداعى ادامداردىڭ قاتارىنان كۇنتiزبەلiك وتىز كۇن iشiندە تاعايىنداۋى مۇمكىن. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك باسشىسىنىڭ تورەشىلەردى تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ كۇشى جويىلۋعا جاتپايدى. 15-باپ. تورەشىلەر ءتىزىلىمى 1. تورەشىلەر ءتىزىلىمى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن تورەشىلەر تۋرالى مالىمەتتەردى قامتيتىن دەرەكقور. تورەشىلەر ءتىزىلىمى تورەشىنىڭ تەگىن, اتىن, اكەسىنىڭ اتىن (ەگەر ول جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتا كورسەتىلگەن بولسا), جۇمىس ورنىن, لاۋازىمىن جانە جۇمىس كەزەڭىن كورسەتىپ, جۇمىس تاجىريبەسىن, عىلىمي دارەجەسىن جانە عىلىمي اتاعىن (بولعان جاعدايدا), قاراعان ىستەرىنىڭ سانىن قامتۋعا ءتيىس. 2. تورەشىلەر تۋرالى اقپارات مۇددەلى تۇلعالاردىڭ سۇراۋ سالۋى بويىنشا بەرىلەدى. 3. تورەشىلەر ءتىزىلىمىن جۇرگىزۋ جانە ونى پايدالانۋ قاعيدالارىن تورەلىك پالاتا بەكىتەدى. 16-باپ. تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىك قىزمەتiنiڭ شارتتارى 1. تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىك ءوزىنىڭ تورەشiلەرiنiڭ ءتىزىلىمىن جۇرگىزەدى. زاڭدى مەكەنجايىن جانە رەگلامەنتىن قوسا العاندا, تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىك تۋرالى اقپارات, سونداي-اق تورەشىلەردىڭ ءتىزىلىمى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ەركىن تانىسۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ورنالاستىرىلادى. تورەلىكتىڭ شەشىمدەرى تۋرالى اقپارات داۋ تاراپتارىنىڭ كەلىسىمى بولعان كەزدە ورنالاستىرىلادى. 2. تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىك ءوزىنىڭ رەگلامەنتىندە ايقىندالعان تارتىپپەن قارالعان داۋلار بويىنشا ىستەردى ساقتاۋدى جۇزەگە اسىرادى. تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىكتىڭ ىستەرىن ساقتاۋدى باقىلاۋدى تورەلىك پالاتا جۇزەگە اسىرادى. 17-باپ. تورەشiدەن باس تارتۋ 1. تورەشi وسى زاڭنىڭ 13-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا, تاراپتار تورەشiدەن باس تارتۋ تۋرالى مالiمدەۋi مۇمكiن. 2. تورەشىنىڭ تۋراشىلدىعىنا جانە (نەمەسە) قۇزىرەتتىلىگىنە كۇمان تۋعىزاتىن مىناداي ءمان-جايلار, ەگەر: 1) تورەشىمەن تىعىز بايلانىستى ادام داۋ تاراپى بولىپ تابىلسا نەمەسە تورەشى داۋدى قاراۋدىڭ ناتيجەسىنە قاراي باسقاداي تۇرعىدا وزىنە ەلەۋلى پايدانى نەمەسە زالالدى كۇتەتىن بولسا; 2) تورەشى نەمەسە ونىمەن تىعىز بايلانىستى ادام داۋ تاراپى بولىپ تابىلاتىن زاڭدى تۇلعانىڭ, ونىڭ فيليالىنىڭ نەمەسە وكىلدىگىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ تابىلسا نەمەسە باسقاداي تۇرعىدا تاراپتى نەمەسە داۋدى قاراۋدىڭ ناتيجەسىنە قاراي ەلەۋلى پايدانى نەمەسە زالالدى كۇتەتىن ادامدى بىلدىرەتىن بولسا; 3) تورەشى ساراپشى رەتىندە بولسا نەمەسە وزگەشە تۇرعىدا داۋداعى ءوز ۇستانىمىن الدىن الا ايقىنداپ قويعان بولسا نەمەسە تاراپتىڭ ۇستانىمىن الدىن الا دايىنداۋدا نەمەسە جازىپ بەرۋدە تاراپ جاعىنا جاردەم كورسەتكەن بولسا; 4) تورەشى وسى ءىستى قاراۋعا بايلانىستى وسى زاڭدا كوزدەلمەگەن سىياقى السا نەمەسە ونى تالاپ ەتسە; 5) تورەشى تورەلىك تالقىلاۋ مەرزىمدەرىن نەگىزسىز ساقتامايتىن بولسا, تورەشiدەن باس تارتۋعا نەگىز بولىپ تابىلادى. وسى زاڭنىڭ ماقساتتارى ءۇشىن, ەگەر ادام تورەشىنىڭ جۇبايى (زايىبى) نەمەسە ونىڭ جاقىن تۋىسى, جەكجاتى نە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتىڭ قىزمەتكەرى بولىپ تابىلاتىن, تورەشىمەن ەڭبەك نەمەسە وزگە شارتتىق قاتىناستاردا تۇراتىن نەمەسە ونىڭ تورەشىگە تاۋەلدىلىگىن كۋالاندىراتىن وزگە دە بايلانىسى بار ادام, ەتەنە بايلانىستاعى ادام بولىپ تابىلادى. 3. قانداي دا بiر جەكە ادامعا ونىڭ تورەشi ەتiپ سايلانۋ (تاعايىندالۋ) مۇمكiندiگiنە بايلانىستى ءوتىنىش بىلدىرiلگەن جاعدايدا اتالعان ادام وسى زاڭنىڭ 13-بابىنا سايكەس ودان باس تارتۋ ءۇشiن نەگiز بولىپ تابىلاتىن ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندiگى تۋرالى حابارلاۋعا تيiس. ەگەر اتالعان ءمان-جايلار تورەلiك تالقىلاۋ كەزiندە تۋىنداعان جاعدايدا تورەشi بۇل تۋرالى تاراپتارعا كiدiرiسسiز حابارلاۋعا جانە وزدiگiنەن باس تارتاتىنى تۋرالى مالiمدەۋگە تيiس. 4. ەگەر باس تارتۋ ءۇشiن نەگiز بولىپ تابىلاتىن ءمان-جايلار تاراپقا وسى ءىستى قاراۋ ءۇشىن تورەلىك قۇرامىن قالىپتاستىرعاننان كەيىن عانا بەلگiلi بولعان جاعدايدا, ول وسى باپقا سايكەس ءوزi سايلاعان تورەشiدەن باس تارتۋ تۋرالى مالiمدەۋi مۇمكiن. 5. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلiكتە تورەشiدەن باس تارتۋ ءراسiمi ونىڭ رەگلامەنتiندە ايقىندالۋى مۇمكiن. 6. تورەلiكتە ناقتى داۋدى شەشۋ ءۇشiن تورەشiدەن باس تارتۋ ءراسiمiن تاراپتار كەلiسۋi مۇمكiن. 7. ەگەر تورەشiدەن باس تارتۋ ءراسiمi تاراپتارمەن كەلiسiلمەسە نەمەسە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلiكتiڭ رەگلامەنتiندە ايقىندالماسا, وندا تاراپ تورەشiدەن باس تارتۋ تۋرالى جازباشا دالەلدi ءوتiنiشتi تورەشiدەن باس تارتۋ ءۇشiن نەگiز بولىپ تابىلاتىن ءمان-جايلار وزiنە بەلگiلi بولعاننان كەيiن كۇنتiزبەلiك وتىز كۇن iشiندە تورەلiككە بەرۋگە تيiس. ەگەر وزiنە باس تارتۋ مالiمدەلگەن تورەشi ونى قاناعاتتان­دىرۋدان باس تارتسا نەمەسە تاراپتاردىڭ بiرi تورەشiدەن باس تارتۋمەن كەلiسپەسە, وندا تورەلiكتiڭ قۇرامىنا كiرەتiن تورەشiلەر تاراپتىڭ جازباشا دالەلدi ءوتiنiشi الىنعان كەزدەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە باس تارتۋ تۋرالى ماسەلەنi شەشەدi. داۋدى جەكە-دارا قارايتىن تورەشiدەن باس تارتۋ تۋرالى ماسەلەنi سول تورەشi شەشەدi. ەگەر داۋدى جەكە-دارا قارايتىن تورەشi تاراپتاردىڭ بiرiنiڭ نەمەسە ەكەۋiنiڭ دە باس تارتۋ تۋرالى ءوتiنiشiن قاناعات­تاندىرۋدان باس تارتسا نەمەسە تاراپتاردىڭ بiرi تورەشiدەن باس تارتۋمەن كەلiسپەسە, وندا تاراپتار باس تارتۋ تۋرالى ماسەلەنi تورەلىكتىڭ وسى قۇرامىنىڭ تورەلiك تالقىلاۋدى توقتاتۋى تۋرالى كەلiسiم قابىلداۋ ارقىلى شەشەدi. 18-باپ. تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتۋ 1. تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا وسى زاڭنىڭ 17-بابىندا كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا, سونداي-اق ءوز وكىلەتتىكتەرىن داۋدى قاراۋ بويىنشا بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە ورىنداماعان نەمەسە اۋرۋى بويىنشا, قايتىس بولۋىنا نە داۋدى قاراۋ بويىنشا ءوز وكىلەتتىكتەرىنەن باس تارتۋىنا بايلانىستى ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىز بولعان جاعدايدا, توقتاتىلۋى مۇمكىن. وسى تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگىندە كورسەتىلگەن نەگىزدەردىڭ قايسىبىرىنە قاتىستى كەلىسپەۋشىلىك بولعان جاعدايدا, كەز كەلگەن تاراپ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىك باسشىسىنا تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتۋعا قاتىستى شەشىم قابىلداۋ تۋرالى وتىنىشحاتپەن جۇگىنۋى مۇمكىن. تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتۋعا قاتىستى شەشىمنىڭ كۇشى جويىلۋعا جاتپايدى. 2. تورەلىك قۇرامىنىڭ وكىلەتتىكتەرى توقتاتىلعان جاعدايدا, قاراۋدا جاتقان داۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ باسقا تورەلىك قۇرامىن سايلاعانعا (تاعايىنداعانعا) دەيىن توقتاتىلا تۇرادى. 3. تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى ناقتى ءىس بويىنشا شەشىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن نەمەسە ەگەر تاراپتار مۇنداي توقتاتۋعا قاتىستى ۋاعدالاسقان جاعدايدا توقتاتىلادى. وسى زاڭنىڭ 50 جانە 51-باپتارىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى قايتا باستالادى, ال بۇدان سوڭ اتالعان باپتاردا كوزدەلگەن پروتسەستىك ارەكەتتەر جاسالعاننان كەيىن توقتاتىلادى. 19-باپ. تورەشىنى اۋىستىرۋ تورەشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى توقتاتىلعان جاعدايدا, اۋىستىرىلاتىن تورەشىنى سايلاۋ (تاعايىنداۋ) كەزىندە قولدانىلعان قاعيدالارعا سايكەس باسقا تورەشى سايلانادى (تاعايىندالادى). اۋىستىرۋ تارتىبىمەن سايلانعان (تاعايىندالعان) تورەشى ءىس بويىنشا قايتا تىڭداۋدى تاعايىنداۋعا قۇقىلى. 4-تاراۋ. تورەلىك تالقىلاۋدى جۇرگىزۋ 20-باپ. تورەلىكتىڭ ءوز قۇزىرەتى تۋرالى قاۋلى شىعارۋعا جانە تالاپ قويۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ تۋرالى نۇسقاۋ بەرۋگە قۇقىعى 1. تورەلىك وزىنە شەشۋگە بەرىلگەن داۋدى قاراۋعا وكiلەتتiكتepi (يۋريسديكتسياسى) بار نەمەسە جوق ەكەندiگi تۋرالى ماسەلەنi, ونىڭ iشiندە تاراپتاردىڭ بiرi تورەلiك كەلiسiم جارامسىز دەگەن سەبەپپەن تورەلiك تالقىلاۋعا قارسىلىق بiلدiرگەن جاعدايدا دەربەس شەشەدi. بۇل ماقسات ءۇشىن شارتتىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن تورەلىك ەسكەرتپە, شارتتىڭ باسقا تالاپتارىنا تاۋەلدى ەمەس كەلىسىم رەتىندە تۇسىندىرىلەدى. تورەلىكتىڭ شارتتىڭ جارامسىزدىعى تۋرالى شەشىم شىعارۋى تورەلىك ەسكەرتپەنىڭ جارامسىزدىعىنا اكەپ سوقپايدى. 2. تاراپ داۋدىڭ ءمانi بويىنشا العاشقى ءوتiنiش بەرiلگەنگە دەيiن تورەلiكتiڭ وزiنە شەشۋگە بەرiلگەن داۋدى قاراۋعا تورەلiكتىڭ وكiلەتتiكتەرi جوق ەكەنi تۋرالى مالiمدەۋگە قۇقىلى. 3. ەگەر تورەلiك تالقىلاۋ بارىسىندا قارالۋى تورەلiك كەلiسiمدە كوزدەلمەگەن ماسەلە تورەلiك تالقىلاۋدىڭ نىساناسىنا اينالسا, نە ول وسى iس قاراۋدا قولدانىلاتىن قۇقىق نورمالارىنا نەمەسە تورەلiك تالقىلاۋ قاعيدالارىنا سايكەس تورەلiك تالقىلاۋدىڭ نىساناسى بولا الماسا, تاراپ تورەلiكتiڭ ءوز وكiلەتتiكتەرiن اسىرا پايدالانعانى تۋرالى مالiمدەۋگە قۇقىلى. 4. تورەلiك وسى باپتىڭ 2 جانە 3-تارماقتارىنا سايكەس جاسالعان ءوتiنiشتi كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە قاراۋعا مiندەتتi. ءوتiنiشتi قاراۋ ناتيجەلەرi بويىنشا ۇيعارىم شىعارىلادى. 5. ەگەر تورەلiك ءوزiنiڭ قۇزىرەتi تۋرالى ماسەلەنi قاراۋ كەزiندە تورەلiكتiڭ داۋدى قاراۋعا وكiلەتتiكتەرi جوقتىعى تۋرالى ۇيعارىم شىعارسا, وندا تورەلiك داۋدى ءمانi بويىنشا قاراي المايدى. 6. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, وندا تورەلىك كەز كەلگەن تاراپتىڭ ءوتiنiشi بويىنشا قانداي دا بiر تاراپتىڭ داۋدىڭ نىساناسىنا قاتىستى تالاپ قويۋدى قامتاماسىز ەتۋى جونiندە ءوزi قاجەت دەپ ەسەپتەگەن وسىنداي شارالار قابىلداۋى تۋرالى نۇسقاۋ بەرە الادى, بۇل تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى. 21-باپ. تورەلiك تالقىلاۋ قاعيدالارىن ايقىنداۋ 1. تورەلiك تالقىلاۋدى تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىك ءوزiنiڭ رەگلامەنتiنە جانە تورەلiك كەلىسىمگە سايكەس جۇزەگە اسىرادى. 2. تورەلiك ناقتى داۋدى شەشۋ ءۇشiن تورەلىك تالقىلاۋدى تاراپتارمەن كەلiسiلگەن قاعيدالارعا سايكەس جۇزەگە اسىرادى. تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىكتiڭ رەگلامەنتiندە, سونداي-اق وسى زاڭنىڭ ەرەجەلەرiندە ايقىندالماعان جانە تاراپتارمەن كەلiسiلمەگەن تورەلىك تالقىلاۋدىڭ قاعيدالارىن تورەلىك ايقىندايدى. 3. تورەلiك قۇرامىنا بەرىلگەن وكiلەتتiكتەر كەز كەلگەن دالەلدەمەگە جول بەرۋشىلىكتى, ونىڭ قاتىستىلىعىن, ءمانىن جانە ماڭىزىن ايقىنداۋعا ارنالعان وكiلەتتiكتەردى قامتيدى. 22-باپ. تورەلiك تالقىلاۋدىڭ ورنى داۋ تۇراقتى جۇمىس iستەيتiن تورەلىكتiڭ قاراۋىنا بەرiلەتiن جاعدايدى قوسپاعاندا, تاراپتار تورەلىك تالقىلاۋدىڭ ورنىن ءوز قالاۋلارى بويىنشا ايقىنداي الادى. مۇنداي ۋاعدالاستىق بولماعاندا, تورەلىك تالقىلاۋدىڭ ورنىن, تاراپتار ءۇشiن قولايلىلىق فاكتورىن قوسا العاندا, iستiڭ ءمان-جايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, تورەلىك ايقىندايدى. 23-باپ. تالاپ ارىز 1. تالاپ قويۋشى ءوزiنiڭ تالاپتارىن تالاپ ارىزدا باياندايدى, ول تورەلىككە جازباشا نىساندا بەرiلەدi. تالاپ ارىزدىڭ كوشiرمەسi جاۋاپكەرگە بەرiلەدi. 2. تالاپ ارىزدا: 1) تالاپ ارىزدىڭ بەرiلگەن كۇنi; 2) تاراپتاردىڭ اتاۋى, ولاردىڭ پوشتا مەكەنجايى جانە بانك دەرەكتەمەلەرi; 3) تورەلىككە جۇگiنۋ نەگiزدەمەسi; 4) تالاپ قويۋشىنىڭ تالاپتارى; 5) تالاپ قويۋشى ءوزiنiڭ تالاپتارىن نەگiزدەگەن ءمان-جايلار; 6) تالاپ قويۋ تالاپتارىنىڭ نەگiزدەرiن راستايتىن دالەلدەمەلەر; 7) ەگەر تالاپ قويۋ باعالانۋعا جاتسا, تالاپ قويۋدىڭ باعاسى; 8) تالاپ ارىزعا قوسا بەرiلەتiن قۇجاتتار مەن وزگە دە ماتەريالداردىڭ تiزبەسi كورسەتiلۋگە تيiس. تالاپ ارىزعا تالاپ قويۋشى نەمەسە سەنiمحاتتىڭ نەمەسە وكiلدiڭ وكiلەتتiگiن كۋالاندىراتىن وزگە قۇجاتتىڭ تۇپنۇسقاسى قوسا بەرiلە وتىرىپ, ونىڭ وكiلi قول قويۋعا تيiس. 3. تورەلiكتiڭ رەگلامەنتiندە تالاپ ارىزدىڭ مازمۇنىنا قوسىمشا تالاپتار كوزدەلۋi مۇمكىن. 24-باپ. تالاپ ارىزعا پiكiر 1. جاۋاپكەر تالاپ ارىزعا پىكىرىندە ءوزiنiڭ تالاپ قويۋعا قارسىلىقتارىن بايانداي وتىرىپ, ونى تالاپ قويۋشىعا جانە تورەلىككە ۇسىنۋعا قۇقىلى. تالاپ ارىزعا پiكiر تورەلىكتiڭ رەگلامەنتiندە نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلىسىمىندە كوزدەلگەن تارتiپپەن جانە مەرزiمدەردە تالاپ قويۋشىعا جانە تورەلىككە بەرiلەدi. ەگەر تورەلىكتiڭ رەگلامەنتiندە تالاپ ارىزعا پiكiر بەرۋ مەرزiمi ايقىندالماسا, وندا كورسەتiلگەن پiكiر تورەلىكتiڭ بiرiنشi وتىرىسىنا دەيىن كەمiندە كۇنتiزبەلiك ون كۇن قالعاندا ۇسىنىلادى. 2. تاراپ تورەلىك iس قاراۋ بارىسىندا ءوزiنiڭ تالاپ ارىزدارىن جانە (نەمەسە) تالاپ قويۋعا قارسىلىقتارىن وزگەرتۋگە جانە (نەمەسە) تولىقتىرۋعا قۇقىلى. 25-باپ. تورەلiك تالقىلاۋدى قوزعاۋ 1. تورەلiك تالاپ ارىزدى قابىلداپ, ەگەر رەگلامەنتتە نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلىسىمىندە وزگەشە مەرزىم بەلگىلەنبەسە, كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە تورەلىك رەگلامەنتiنە نەمەسە تاراپتار كەلiسكەن قاعيدالارعا سايكەس تورەلىك تالقىلاۋدى قوزعاۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى, تاراپتارعا ونىڭ قارالاتىن ورنى تۋرالى حابارلايدى, جاۋاپكەرگە تالاپ ارىزعا جازباشا پiكiر بەرۋدi ۇسىنادى. 2. جاۋاپكەردiڭ قارسىلىقتارىن بەرمەۋى داۋدى قاراۋعا كەدەرگi بولا المايدى. 26-باپ. تورەلiك تالقىلاۋدىڭ باستالۋى 1. ەگەر تاراپتاردىڭ كەلiسىمىمەن وزگەشە كوزدەلمەسە, تورەلiك دالەلدەمەلەردى بەرۋ ءۇشىن نەمەسە اۋىزشا جارىسسوزدەر ءۇشىن ءىستى اۋىزشا تىڭداۋ وتكىزۋ نە قۇجاتتار مەن باسقا دا ماتەريالدار نەگىزىندە عانا تالقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. الايدا, تاراپتار اۋىزشا تىڭداۋدى وتكىزبەۋگە ۋاعدالاسپاسا, تورەلiك مۇنداي تىڭداۋدى تاراپتاردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا تالقىلاۋدىڭ تيiستi ساتىسىندا وتكىزۋگە ءتيىس. 2. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, ناقتى داۋعا قاتىستى تورەلiك تالقىلاۋ وسى داۋدى تورەلiككە بەرۋ تۋرالى ءوتىنىشتى جاۋاپكەر العان كۇنى باستالادى. 3. ەگەر تاراپتار وزگە جونiندە ۋاعدالاسپاسا, تورەشi تاراپتارعا تورەلىك وتىرىسىنىڭ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى الدىن الا جانە تيiستi تۇردە حابارلاما تاپسىرۋعا مiندەتتi. 4. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, وندا تاراپتاردىڭ بiرi تورەلىككە ۇسىناتىن بارلىق قۇجاتتاردىڭ, ماتەريالداردىڭ كوشiرمەلەرi مەن اقپاراتتى تورەلىك ولار تورەلىككە كەلiپ تۇسكەن كۇننەن باستاپ كۇنتiزبەلiك جەتi كۇن iشiندە ەكiنشi تاراپقا بەرۋگە تيiس. تورەلiك ساراپتامالىق قورىتىندىلاردى تاراپتارعا تورەلىك تالقىلاۋ باستالعانعا دەيiن بەرۋگە تيiس. 27-باپ. تالاپ ارىزدى قايتارۋ 1. تورەلiك ەگەر: 1) تاراپتار اراسىندا تورەلىك كەلىسىم بولماسا; 2) تالاپ قويۋ تورەلىك كەلiسiمدە كوزدەلمەگەن تورەلىككە بەرiلسە; 3) تالاپ قويۋدىڭ نىساناسى تورەلىك كەلiسiمنiڭ شەڭبەرiنەن تىس بولسا; 4) تورەلىك كەلىسىمنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلمايتىن ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ مۇددەلەرىن قوزعاسا; 5) تالاپ ارىزعا قول قويۋعا وكiلەتتiكتەرi جوق ادام قول قويسا; 6) تالاپ قويۋشى تالاپ ارىزدى قايتارىپ الۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرسە; 7) وسى نەمەسە باسقا تورەلىكتىڭ ءىس جۇرگىزۋىندە سول تاراپتار اراسىنداعى سول نىسانا تۋرالى جانە سول نەگىزدەر بويىنشا داۋ جونىندە ءىس بار بولسا, تالاپ ارىزدى قايتارادى. 2. تالاپ ارىز قايتارىلعان كەزدە تورەلىك دالەلدى ۇيعارىم شىعارادى. 3. ارىزدىڭ قايتارىلۋى تالاپ قويۋشىنىڭ سول جاۋاپكەرگە سول نىسانا تۋرالى جانە سول نەگىزدەر بويىنشا تالاپ قويىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىندە, ءتيىستى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تورەلىكتىڭ رەگلامەنتىندە نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلىسىمىندە بەلگىلەنگەن تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, تورەلىككە قايتادان جۇگىنۋىنە كەدەرگى كەلتىرمەيدى. 28-باپ. تورەلىك تالقىلاۋدىڭ ءتىلى 1. تاراپتار تورەلىك تالقىلاۋ بارىسىندا پايدانىلاتىن تiل نەمەسە تiلدەر تۋرالى ءوز قالاۋلارى بويىنشا ۋاعدالاسۋى مۇمكىن. مۇنداي ۋاعدالاستىق بولماعاندا تورەلىك تالقىلاۋ ءتىلى تورەلىككە تالاپ ارىز قاي تىلدە بەرىلۋىنە بايلانىستى نە تورەلىك كەلىسىمىنىڭ تىلىندە تورەلىكتىڭ ۇيعارىمىمەن بەلگىلەنەدى. ەگەر ءىستى قاراۋعا دايىنداۋ بارىسىندا تورەلىكتە وكىلى تالاپ ارىز بەرگەن ءتىلدى تالاپ قويۋشىنىڭ مەڭگەرمەگەنى انىقتالسا, وندا تالاپ قويۋشىنىڭ جازباشا ءوتىنىشحاتى بو­يىنشا تورەلىك تالقىلاۋدىڭ ءتىلىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى. تورەلiك تالقىلاۋ جۇرگiزiلiپ وتىرعان تiلدi مەڭگەرمەگەن iسكە قاتىسۋشى ادامدارعا اۋدارماشى ارقىلى iس ماتەريالدارىمەن تانىسۋ, تورەلىك تالقىلاۋعا قاتىسۋ قۇقىعى, تورەلىكتە انا تiلiندە سويلەۋ قۇقىعى قامتاماسىز ەتiلەدi. بۇل رەتتە تاراپ اۋدارماشىنىڭ تورەلىك تالقىلاۋعا قاتىسۋىن دەربەس قامتاماسىز ەتەدى. 2. قۇجاتتار مەن وزگە دە ماتەريالداردى تورەلىك تالقىلاۋ تiلiندە (تiلدەرiندە) ۇسىنباعان تاراپ ولاردىڭ اۋدارماسىن قامتاماسىز ەتەدi, بۇل رەتتە تورەلىكتiڭ رەگلامەنتiندە نە تاراپتاردىڭ كەلiسiمiندە قوسىمشا تالاپتار ايقىندالۋى مۇمكىن. 3. تورەلiك تاراپتاردان قۇجاتتار مەن وزگە دە ماتەريال­داردىڭ تورەلىك تالقىلاۋ تiلiندەگi (تiلدەرiندەگi) اۋدارماسىن تالاپ ەتە الادى. 4. تورەلىكتىڭ قۇجاتتارى جانە وزگە دە ماتەريالدارى ىسكە قاتىسۋشى ادامدارعا تورەلىك تالقىلاۋدىڭ تىلىندە تابىس ەتىلەدى. 29-باپ. قۇجاتتاردى ۇسىنباۋ نەمەسە تاراپتاردىڭ كەلمەي قالۋى 1. قۇجاتتار مەن وزگە دە ماتەريالداردى ۇسىنباۋ, ونىڭ iشiندە تورەلىك وتىرىسىنىڭ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى تيiستi تۇردە حاباردار ەتiلگەن تاراپتاردىڭ بiرiنiڭ نەمەسە ولاردىڭ وكiلدەرiنiڭ تورەلىك وتىرىسىنا كەلمەي قالۋى, ەگەر قۇجاتتار مەن وزگە دە ماتەريالداردىڭ ۇسىنىلماۋ سەبەپتەرiن نەمەسە تاراپتاردىڭ تورەلىك وتىرىسىنا كەلمەي قالۋىن ول دالەلسiز دەپ تانىسا, ۇسىنىلىپ وتىرعان ماتەريالدار مەن دالەلدەمەلەر نەگiزiندە تورەلىك تالقىلاۋ جانە تورەلىكتiڭ شەشiم قابىلداۋى ءۇشiن كەدەرگi بولىپ تابىلمايدى. 2. جاۋاپكەردiڭ تالاپ قويۋعا قارسىلىقتار ۇسىنباۋىن تالاپ قويۋشىنىڭ تالاپتارىن تانۋ رەتiندە قاراۋعا بولمايدى. 30-باپ. تاراپتاردىڭ جازباشا حابارلامالاردى الۋى ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا: 1) ەگەر كەز كەلگەن جازباشا حابارلاما ادرەساتتىڭ تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرi نەمەسە پوشتا مەكەنجايى بويىنشا ونىڭ جەكە وزىنە جەتكiزiلسە, ول الىندى دەپ ەسەپتەلەدi, مۇندايلاردى اقىلعا قونىمدى انىقتاما جۇرگىزۋ ارقىلى انىقتاۋ مۇمكىن بولماسا, ەگەر ول سوڭعى بەلگiلi تۇراتىن جەرiنە تاپسىرىس حاتپەن تاپسىرىلعانى تۋرالى حابارلاماسى بار تاپسىرىس حات, تەلەفونوگرامما نەمەسە جەدەلحات, ۇيالى بايلانىستىڭ ابونەنتتىك ءنومىرى نەمەسە ەلەكروندىق مەكەنجايى بويىنشا, سونداي-اق حابارلاۋدى تiركەۋدi قامتاماسىز ەتەتiن وزگە دە بايلانىس قۇرالدارىن پايدالانۋ ارقىلى جiبەرiلسە, جازباشا حابارلاما الىندى دەپ ەسەپتەلەدi; 2) جازباشا حابارلاما وسىنداي جەتكiزiلگەن كۇنi الىندى دەپ ەسەپتەلەدi. 31-باپ. تاراپتاردىڭ قۇقىقتارى تورەلiك تالقىلاۋعا قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ: 1) iس ماتەريالدارىمەن تانىسۋعا جانە وسى ماتەريالداردان كوشiرمەلەر الۋعا; 2) دالەلدەمەلەردi ۇسىنۋعا; 3) ءوتiنiش بiلدiرۋگە, تورەشiلەردەن باس تارتۋعا; 4) پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا سۇراقتار قويۋعا, اۋىزشا جانە جازباشا تۇسiنiكتەمەلەر بەرۋگە; 5) پروتسەسس بارىسىندا تۋىندايتىن بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ءوز دالەلدەرiن ۇسىنۋعا; 6) باسقا تاراپتىڭ وتiنiشتەرiنە جانە دالەلدەرiنە قارسىلىق بiلدiرۋگە; 7) تورەلىك وتىرىس حاتتاماسىمەن تانىسۋعا جانە ول بويىنشا جازباشا ەسكەرتۋلەر بەرۋگە; 8) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سايكەس سوت الدىندا تورەلىكتiڭ شەشiمiن ماجبۇرلەپ ورىنداتۋ تۋرالى ءوتiنiش بەرۋگە; 9) وسى زاڭدا بەلگiلەنگەن جاعدايلاردا تورەلىكتiڭ شەشiمiن بۇزۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋگە; 10) ءىستى بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمىمەن نەمەسە داۋدى (جانجالدى) مەدياتسيا تارتىبىمەن رەتتەۋ تۋرالى كەلىسىممەن اياقتاۋعا قۇقىعى بار. 32-باپ. تاراپتاردىڭ تورەلىك وتىرىسقا قاتىسۋى 1. ءاربiر تاراپقا ءوز ۇستانىمىن بايانداۋ جانە ءوزiنiڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرiن قورعاۋ ءۇشiن تەڭ مۇمكىندiكتەر بەرiلۋگە تيiس. 2. ەگەر تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, وندا تورەلىك تالقىلاۋ تاراپتاردىڭ جانە (نەمەسە) ولاردىڭ وكiلدەرiنiڭ قاتىسۋىمەن تورەلىكتiڭ جابىق وتىرىسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. تاراپتار وكiلدەرiنiڭ وكiلەتتiكتەرi قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن تالاپتار ساقتالا وتىرىپ رەسiمدەلۋگە تيiس. 3. تورەلىكتىڭ وتىرىسى (ونىڭ بولىگى) تاراپتاردىڭ وتىنىشىمەن نە تورەلىكتىڭ باستاماشىلىعىمەن بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىسى مەن وزگە دە باعدارلامالار, تەحنيكالىق قۇرالدار پايدالانىلا وتىرىپ وتكىزىلۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە وسى زاڭنىڭ 22-بابىنا سايكەس ايقىندالعان تورەلىك تالقىلاۋدىڭ ورنى وتىرىس وتكىزۋ, شەشىم شىعارۋ ورنى بولىپ تابىلادى. 33-باپ. دالەلدەمەلەردى ۇسىنۋ جانە زەرتتەۋ 1. ءاربiر تاراپ ءوز تالاپتارى مەن قارسىلىقتارىنىڭ نەگiزدەمەسi رەتiندە سiلتەمە جاسايتىن ءمان-جايلاردى دالەلدەۋگە تيiس. تورەشi, ەگەر ۇسىنىلعان دالەلدەمەلەردى جەتكiلiكسiز دەپ تاپسا, تاراپتارعا قوسىمشا دالەلدەمەلەر تابىس ەتۋدi ۇسىنۋعا قۇقىلى. 2. تورەشىلەر, ەگەر تاراپتار ۇسىنعان دالەلدەمەلەردىڭ داۋعا قاتىسى بولماسا نەمەسە مۇنداي دالەلدەمەلەردىڭ ۇسىنىلعان ۋاقىتى ەسكەرىلە وتىرىپ باس تارتۋ ورىندى بولىپ تابىلسا, دالەلدەمەلەردى قابىلداۋدان باس تارتۋعا قۇقىلى. 3. تورەشi iس بويىنشا قولدا بار بارلىق دالەلدەمەلەردi تiكەلەي زەرتتەۋگە مiندەتتi. 34-باپ. تورەلىك تاعايىنداعان ساراپشى 1. ەگەر تورەلىك تالقىلاۋعا قاتىسۋشى تاراپتار وزگە جونىندە ۋاعدالاسپاسا, تورەلىك: 1) تورەلىك ايقىندايتىن ناقتى ماسەلەلەر بويىنشا وزiنە قورىتىندىلار بەرۋi ءۇشiن بiر نەمەسە بiرنەشە ساراپشى تاعايىنداۋى; 2) تاراپتان iسكە قاتىستى كەز كەلگەن اقپاراتتى ساراپشىعا ۇسىنۋىن نە وعان iسكە قاتىستى قۇجاتتاردىڭ, تاۋارلاردىڭ نەمەسە باسقا دا مۇلiكتiڭ تەكسەرiپ قاراۋ ءۇشiن ۇسىنىلۋىن نەمەسە تەكسەرiپ قاراۋعا مۇمكىندiك بەرiلۋiن تالاپ eتۋi; 3) ەگەر بۇل ماسەلەلەردى تاراپتار ارنايى ەسكەرتپەسە, ساراپتاما جۇرگىزۋ جانە ساراپشىنىڭ قاتىسۋىنا اقى تولەۋگە ارنالعان شىعىستاردى ءبولۋدى قوسا العاندا, تورەلىك تالقىلاۋعا ساراپشىنىڭ قاتىسۋىنا قاتىستى وزگە دە ماسەلەلەردى شەشۋى مۇمكىن. 2. ساراپتامالىق قورىتىندى جازبا