كوپ بىرىكسە, الەۋەتتى كۇشكە اينالادى

الەم تىنىشتىعىن, قاقتىعىسسىز, سوعىسسىز ءومىردى قالامايتىن ادامزات بالاسى جوق دەگەنىمىزبەن, ءدال قازىرگى كۇننىڭ وزىندە مامىراجاي تىرلىكتى اڭساپ, اتىلعان وقتىڭ, زەڭبىرەك گۇرسىلىنەن قورقا ويانىپ, باس ساۋعالاپ بوسقىن بولىپ جۇرگەندەر قانشاما. وسى رەتتە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە سويلەگەن ءسوزى جاھانداعى تىنىشتىقتى ساقتاۋ جايىنداعى ىرگەلى ويلارىمەن ەرەكشەلەندى. ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆاعا جولىعىپ, ونى اڭگىمەگە تارتقان ەدى. – زارەما كاۋكەنقىزى, بەي­بىت­شىلىكتى ۇستاپ تۇرۋ بەينە ءبىر وقىس قيمىلداساڭ كۇل-پار­شاسى شىعاتىن شىنى بۇيىم ءتارىزدى. ونى ايالاپ, شاڭ باسسا جۋىپ, ءسۇرتىپ, تازالاپ كۇتپەسەڭ, لايلانعانى دا اي­قىن كورىنەدى. الەم بەينەسى قازىر ساعال-ساعال, لايى كۇن كوزىن كولەگەيلەگەن اينەك ءتارىز­دى. الىستى ايتپاعاننىڭ ءوزىن­دە, تمد ايماعى دا تىنىش ەمەس. وسى تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەم كوش­باس­شىلارى جيىلعان جەردە ءسوي­لەگەن ءسوزىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسە­تىنى انىق ەمەس پە؟ – راس ايتاسىز, تەڭەۋىڭىز جاقسى ەكەن. شىنىندا دا, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك – كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماسەلە. ەلباسى ايتقان­داي, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى ەلەستى ساعىمعا اينالىپ كەتۋى ابدەن ىقتيمال. سوعىس ۆيرۋ­سى­نىڭ تىنىش جاتقان ەلدەرگە دە كىرىپ كەتىپ جاتقانىن كورگەن سوڭ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سامميتتە جار سالعان ويى وسىنداي زۇلماتتى بولدىرماۋدىڭ الدىن الۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىنە ءمان بەرۋىمەن, بۇل رەتتە, كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالۋىنىڭ پلانەتاداعى ادامدار ءۇشىن قاجەتتىلىگىن ايقىنداي ءتۇستى. تىنىشتىعىنىڭ ءسانى كەتكەن قاتەرلى ايماقتار, وكىنىشكە قاراي, بىزدەردەن الىس تا ەمەس. تاياۋ شى­عىستا لاۋلاعان سوعىس ءورتى­نەن تۋعان گەوساياسي «ويىن» وزگە ەل­دەردى دە قارپىپ, ماسەلەن, ءتۇر­كيا سىندى ايماقتاعى مىقتى ءبىر ويىن­شىنى دا ۇيىعىنا تارتىپ بارادى. وسىنداي تۇستا يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى ۇستەمەلەنە تۇسەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن يادرولىق قارۋى بار ەلدەردىڭ قاتارىنىڭ كوبەيمەسە ازايماي وتىرعانى دا وكىنىشتى. فرانتسيا, اقش, ۇلى­بريتانيا, قىتاي, ءۇندىستان, رەسەي ساپىنا سولتۇستىك كورەيا, يران, يزرايل سىندى مەملەكەتتەردىڭ قوسىلۋى يادرولىق پروبلەمانىڭ وزەكتىلىگىن تىپتەن ورىستەتتى. سولتۇستىك كورەياداعى بىرنەشە يادرو­لىق سىناقتان الەم ءدىر ەتتى جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنىڭ, ءسىز ايتقانداي, شىنى اينەك تارىزدەس ەكەندىگىن بايقاتتى. بۇل رەتتە, قازاقستان تاراپى­نىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۋرا­سىنداعى جوعارى مىنبەردەن ايتقان ءسوزىنىڭ وزەكتىلىگى قۇندى بولا تۇسەدى. – دۇرىس ايتاسىز, يادرولىق سىناق وتكىزىپ, قاتەرلى قارۋدى قويماسىنا قويىپ, دۇرديگەن ەلدەردىڭ سانى ازايماي وتىر. وكىنىشكە قاراي, يادرولىق قارۋ­دان ءوز ەركىمەن باس تارتقان ەل ازىرشە جالعىز. نەگە؟ ءبىزدىڭ ەلىمىز تەك ءوزى عانا ەمەس, ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋ­دان ادا ايماققا اينالدىردى. ال كۇنى كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ادامزاتتى اجال سەپكەن سوعىس قاتەرىنەن مۇلدە ارىلتۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەل­گەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق دەگەن ءسوزىنىڭ, تاباندى تۇردە وسى باعىتتا تالماي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ەلدىڭ كوشباسشىسىنىڭ اۋزىنان شىعۋى, قازاقشا ايتقاندا, «مىڭ ءسىز-بىزدەن, ءبىر شىج-بىج ارتىق» دەگەندەي, ناقتى قيمىلدىڭ قاجەتتىگىن كور­سەتىپ تۇر. اسا قىنجىلارلىعى, يادرولىق قارۋعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداي الماي وتىر. بۇل جەردە الپاۋىت ەلدەردىڭ قوسارلانعان ستاندارتتار ۇستانۋىنىڭ سال­دارىنان يادرولىق قارۋدى يەلەنگىسى كەلەتىن ەلدەر سانى ارتا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن جايتقا اينال­دى. ءوزىڭىز ويلاپ كورىڭىزشى, ەگەر وسى ادامزاتتىڭ تىرلىگىنە ۇلكەن قاۋىپ توندىرەتىن, بۇكىل بولا­شاققا بالتا شاباتىن قارۋ تەررورشىلاردىڭ قولىنا تۇسسە نە بولادى؟ ونى مۇمكىن ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟ سوندىقتان دا جاھاندىق باسقوسۋعا جينالعان جەردە اششى دا بولسا شىندىقتىڭ اشىق ايتىلعانى كەلەشەك ءۇشىن قاجەت, جۇمىر جەردى جايلاعان ادامزات ءۇشىن قاجەت. – ارينە, بۇل جەردە حالىق­ارالىق تەرروريزم دە قاپەردە تۇرادى ەمەس پە؟ – بۇل دا ءبىر شەتىن ماسەلە. ءبىز­دىڭ ينستيتۋت دىنتانۋمەن اينالى­ساتىندىقتان, عالىمدارىمىز وسى ءبىر قاتەرلى دەرتتىڭ جايىلۋىنىڭ الدىن قالاي الۋعا بولادى, حا­لىق­ارالىق تەرروريزمنىڭ ءدىني سەنىمدى بەتكە ۇستاپ, ادامدار ءومىرىن جالماپ, لاڭكەستىككە بارۋى ءما­­­سە­­لەلەرىن ۇنەمى قاپەرىندە ۇس­تايدى. جالپى, ءدىن ماسەلەسى ەرىك­كەننىڭ ەرمەگى ەمەس. قازىر بايقالعانداي, سامۋيل حانتينگتوننىڭ قايتكەندە دە وركەنيەتتەر قاقتىعىسى بولادى دەگەن ويىن قۇپتاۋشىلار بارشى­لىق. ول نە؟ ادامداردى الدىن الا قاقتىعىستارعا شاقىرۋ ما؟ ەگەر ادامزات تاريحىنا ۇڭىلسەك, قازىرگى كۇنى ءبىر-بىرىنە قايشى دەيتىن يسلام مەن حريستيان الەمى بەيبىت­قاتار ءومىر سۇرۋدە, ءتىپتى, ءبىر بەسىكتە – اراب تۇبەگىندە تەربەلىپ تۋدى. سونشاما عاسىر قاتار كەلە جاتىپ, ەندى ولار نەگە زامان جەتىلگەن تۇستا قاقتىعىسۋى ءتيىس؟ جوق, الەمدە ىزگى ويلى ادامدار بولعاندا, ونىڭ ىشىندە ءدىن يەلەرىنىڭ جۇرەكتەرىندە يماندارى تۇرعاندا قاقتىعىسقا ورىن جوق. قاي كەزدە دە كوپشىلىكتى كوشەلى تۇلعا, كورەگەن باسشى باسقارىپ, ەلدىك مۇراتتى ىزگىلىككە باستاسا, جاماندىققا ورىن تابىلمايدى. سوندىقتان دا قازاقستان باسشىسى ايتقان ىزگىلىكتى ويلار الەم مۇرا­تىنا اينالادى دەپ سەنەمىن. اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».