رف استاناسى – ماسكەۋ قالاسىندا ءۇش ايدان بەرى ءجۇرىپ جاتقان رەسەي ۇلتتىق تەاتر سىيلىعىنا ارنالعان ءداستۇرلى «التىن ماسكا» فەستيۆالى ءوزىنىڭ شەشۋشى كەزەڭىنە قادام باستى.
بۇل تۋرالى ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ دوكتورانتى, تەاترتانۋشى جاڭاگۇل سۇلتانوۆا ماسكەۋدەن حابارلايدى:
- ناۋرىزدىڭ 30-ى كۇنى ماسكەۋدەگى «موست» تەاترى مەن ۆگيك-ءتىڭ شاقىرۋى بويىنشا بيىل 22-ءشى مارتە وتكىزىلىپ وتىرعان ءداستۇرلى «التىن ماسكا» سىيلىعى مەن فەستيۆالى مەرەكەسىنە كەلدىك. ءساۋىردىڭ 1-نەن كرەملدى قالاداعى بىرنەشە تەاتردا قويىلىپ جاتقان سپەكتاكلدەردى كورىپ, فەستيۆال اياسىنداعى باعدارلامامەن تانىسا باستادىق.
بىردەن ايتىپ قويايىق, الىپ جاتقان جاقسى اسەرلەرىمىز ۇشان-تەڭىز. ناعىز ونەر مەرەكەسىنىڭ دۋماندى ورتاسىندا ەندەي كەشىپ جۇرگەندەيمىز. قايدا دا – وسىنداي اۋان. كەي كۇندەرى – 2-3, كەيدە ءتىپتى 6 سپەكتاكلگە دەيىن باراتىن قويىلىمداردىڭ بارىندە دە ادام دەگەن ات-ءنوپىر. تەاتر زالدارىندا ينە شانشار ورىن جوق. ەسىكتىڭ الدىندا, عيماراتتىڭ جانىندا بيلەت سۇراپ جۇرگەن كورەرمەننەن كوز سۇرىنەدى. ال مۇنداعى بيلەتتەر قۇنى 3,5 مىڭنان 8 مىڭ رۋبلگە دەيىن باراتىنىن ەسكە الساق, ءبىزدىڭ ولشەممەن قاراعاندا, ولاردىڭ وتە قىمبات ەكەنىن دە اڭعارار ەدىك. بىراق سول بيلەتتەردىڭ ءوزى كاسسالاردا الدەقاشان ساتىلىپ كەتكەن. سوعان قاراپ-اق بۇل جاقتاعى جۇرتتىڭ تەاتردى, ونەردى قانشالىقتى قاستەرلەپ-قۇرمەتتەيتىنىن بايقاۋعا بولادى. وسىندايدا ءبىز قاشان وسىنداي كۇنگە جەتەر ەكەنبىز, دەپ ەرىكسىز ويلانىپ تا قالادى ەكەنسىڭ.
ەندى فەستيۆالدىڭ ءوز جايىنا كەلەيىك. «التىن ماسكا» - 1994 جىلى رف تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى بەلگىلەگەن جوبا. ول تەاتر ونەرىنىڭ دراما, وپەرا, بالەت, قازىرگى زامانعى بي, وپەرەتتا, ميۋزيكل, قۋىرشاق تەاترى سەكىلدى جانرلارى بويىنشا قويىلاتىن سپەكتاكلدەردىڭ ۇزدىكتەرىنە جۇلدەلەر بەرىپ وتىرادى. ونەر مەرەكەسى جىل سايىن اقپان ايىندا باستالىپ, ءساۋىردىڭ ورتاسى اۋا ءوزىنىڭ مارەسىنە جەتەدى. وسى ۋاقىتتىڭ بارىندە ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ءارتۇرلى تەاترلار وزدەرىنىڭ مەيلىنشە تابىستى دەپ ەسەپتەلگەن قويىلىمدارىن كەزەكپەن ماسكەۋگە اكەلىپ قويادى. وسىلاردىڭ اراسىنان «التىن ماسكا» جۇلدەسىن بىرنەشە نوميناتسيا بويىنشا الۋعا ءۇمىتتى قويىلىمدار ىرىكتەلىپ شىعارىلىپ, سوڭعى تالقىلاۋعا ۇسىنىلادى.
«التىن ماسكا» - رەسەيدىڭ تەاتر ونەرى سالاسىنداعى بەدەلدى دە قوماقتى ماراپاتى عانا ەمەس, ول سونىمەن قاتار تەاتر ءۇشىن اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق كەشەندى مىندەتتەردى شەشۋگە قىزمەت اتقاراتىن ناعىز مادەنيەت ينستيتۋتى. «التىن ماسكانىڭ» تاريحى – قازىرگى زامانعى رەسەي تەاترىنىڭ بارلىق نەگىزگى ۆەكتورلارى مەن دامۋى باسقىشتارىن قامتيتىن وزىندىك حرونيكا.
بيىلعى جىلعى فەستيۆال 16 ءساۋىر كۇنى ك. س. ستانيسلاۆسكي جانە ۆ. ي. نەميروۆيچ-دانچەنكو اتىنداعى مۋزىكالىق تەاتردىڭ ساحناسىندا قورىتىندىلانعالى تۇر. ونەر مەرەكەسىن رەسەي تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىمەن بىرگە مادەنيەت مينيسترلىگى, ماسكەۋ ۇكىمەتى جانە «التىن ماسكا» فەستيۆالىنىڭ ديرەكتسياسى وتكىزىپ جاتىر. ولارعا باستى ارىپتەس رەتىندە رەسەي جيناقبانكى قاتارعا قوسىلعان.
فەستيۆالدىڭ سونشالىقتى اۋقىمدىلىعىن مىنادان دا بايقاۋعا بولادى. ونىڭ نوميناتتارىن انىقتاۋ ءۇشىن مۋزىكالىق تەاتر ساراپشىلارىنىڭ كەڭەسى تەاترلاردا جانە ۆيدەوجازبالار ارقىلى 230 سپەكتاكلدى كورىپ شىعۋعا ءتيىس بولسا, دراما تەاترى مەن قۋىرشاق تەاترى ساراپشىلارىنىڭ كەڭەسى 544 قويىلىممەن وسىلاي تانىسادى. بۇلاردىڭ قاتارىندا تەك ماسكەۋدە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ باستاعان تاعى 100-دەن اسا قالاسىندا كورسەتىلگەن قويىلىمدار دا بار.
فەستيۆالدە وسى كۇندەرى كورسەتىلىپ جاتقان سپەكتاكلدەر بىرىنەن ءبىرى وتەدى. مىسالى, ءبىز كەشە سانكت-پەتەربۋرگتىڭ اتاقتى الەكساندر تەاترى اكەلگەن «ماكبەت» سپەكتاكلىن كورۋ باقىتىنا يە بولدىق. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت. بۇل تەاتر ترۋپپاسى ءبىر مەزگىلدە قالانىڭ ەكى تەاترىندا ەكى قويىلىم قويىپ شىقتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى ۆس. مەيەرحولد اتىنداعى ورتالىقتا قويىلعان اعىلشىننىڭ ۇلى دراماتۋرگى ۋيليام شەكسپيردىڭ وسى «ماكبەت» تراگەدياسى بولسا, ەكىنشىسى ا. چەحوۆ اتىنداعى محت-تىڭ نەگىزگى ساحناسىنا شىعارىلعان ورىس جازۋشىسى نيكولاي ءروششيننىڭ يتاليان دراماتۋرگى كارلو گوتستسيدىڭ «قارعا» دراماسى بويىنشا جازىلعان وسى اتتاس سپەكتاكلى ەدى. ءبىز تاماشالاعان «ماكبەتتى» پولياكتىڭ وسى زامانعى تانىمال رەجيسسەرلەرىنىڭ ءبىرى كشيشتوف گارباچەۆسكي قويدى. ول بۇعان دەيىن شەكسپيردىڭ «داۋىلىن» پولشاداعى ۆروتسلاۆ تەاترىندا, «گاملەتىن» كراكوۆتەگى ەسكى تەاتردا قويعان ەكەن. ال وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە سانكت-پەتەربۋرگتىڭ الەكساندر تەاترىندا «ماكبەتپەن» شەكسپيردىڭ وزىندىك ءبىر تريلوگياسىن اياقتاپ شىققان.
كاسىپقويلار ساحناسىنان العاش رەت 2008 جىلى كورىنگەن ك. گارباچەۆسكي 2013 جىلى پولياك دراماتۋرگى مارتسين تسەتسكومەن بىرگە «باللادينا», «پولياك كورولدەرىنىڭ پورترەتتەرى» جانە «جۇلدىزدار ورنىنا تاستى اسپان» دەپ اتالاتىن تريلوگيانى اياقتاپ شىعۋىمەن جاقسى تانىلدى. ول مۇندا ءوزىنىڭ قازىرگى تەاتر الەمىنە كوپتەگەن سونى جاڭالىقتار اكەلۋىمەن كوزگە ءتۇستى. رەجيسسەردىڭ مەديا-تەحنولوگياسى ونىڭ اتىن بۇكىل ەۋروپاعا كەڭىنەن تانىمال ەتتى. گارباچەۆسكيدىڭ ءوزى قويىلىمدارىن دراما ونەرىنىڭ كينەماتوگرافپەن بايلانىسىن بىلدىرەتىن ۇعىمعا سايدىرىپ, «تەاتر ينستاللياتسياسى» دەپ اتايدى ەكەن.
پولياك رەجيسسەرى live streaming تەحنولوگياسى بويىنشا ءبىرىنشى رەت 2010 جىلدان جۇمىس جاساي باستاعان. سول جىلى مارتسين تسەتسكونىڭ «ءولىم جۇلدىزى» دەگەن پەساسىن ەجي شانياۆسكي اتىنداعى تەاتردا قويعان. ونداعى وقيعا ەسكى كينوتەاتردىڭ ءارتۇرلى كەڭىستىگىندە وينالىپ, جيىنتىعى ونداعان ۆيدەوكامەرالاردىڭ وبەكتيۆتەرى ارقىلى ۇلكەن ەكرانعا بەرىلىپ تۇرعان. رەجيسسەر ءوزىنىڭ بۇل ەكسپەريمەنتىن ۆيتولد گومبروۆيچتىڭ «يۆوننا, بۋرگۋند حانشايىمى» پەساسىن ساحنالاعان كەزدە دە پايدالانعان. ال يان كوحانوۆسكي اتىنداعى تەاتردىڭ ساحناسى ءتۇسىرىلىم الاڭىنا اينالىپ كەتكەن.
پولياك رەجيسسەرى الەكساندر تەاترىنىڭ جاڭا ساحناسىنا كەلگەن كەزدە دە ساحنا ءتىلىن كەڭەيتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن ىزدەستىرىپ باعىپتى. شەكسپيردىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسى مۇندا قازىرگى زامانعى اسەر ەتۋشى قۇرالداردىڭ كومەگىمەن بولعان حيكاياتتىڭ جاي-جاپسارىن بايانداپ بەرەدى. وندا ۆيدەوينستاللياتسيا, ەلەكتروندى دىبىس, كومپيۋتەرلى ارنايى ەففەكتىلەر كەڭىنەن قولدانىلادى. ال ءتىرى اكتەرلەر كورەرمەن الدىنا سيرەك شىعىپ تۇرادى. ولار قۇلاققاعىستاردىڭ ءوزىن بارىنشا فورمالدى تۇردە بىلدىرەدى. ەكراندى قۇددى ءبىر قورقىنىشتى وقيعالار فيلمدەرىنەن نەمەسە اۆانگاردتىق كينولاردان كەلىپ قالعانداي وبرازدار جاۋلاپ الادى. مۇنىڭ ءبارىن ءبىر دەمدە سوزبەن ايتىپ جەتكىزە سالۋ وڭاي ەمەس.
سپەكتاكلدە ۆاسيليسا الەكسەەۆا, ولگا بەلينسكايا, ولگا بوبكوۆا, ۆيكتوريا ۆوروبەۆا, فيليپپ دياچكوۆ, الەكساندر لۋشين, الەكساندر ميتسكەۆيچ, گالينا سامويلوۆا, الەكسەي فرولوۆ, سۆەتلانا شەيچەنكو جانە سوفيا شۋستروۆا سەكىلدى اكتەرلەر ونەر كورسەتتى.
بۇدان بولەك, بۇرناعى كۇنى شەكسپيردىڭ «جازعى باقتاعى ءتۇسىن» تاماشالادىق (جوعارىداعى سۋرەتتە). ال كەشە يۋري بۋتۋسوۆ ەسىمدى رەسەيدىڭ بەلگىلى رەجيسسەرىنىڭ سپەكتاكلىن كورىپ شىقتىق. ول دراماتۋرگ ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ «جۇگىرىس» دەگەن پەساسىن ساحنالادى. ودان العان اسەردى دە كەيىنىرەك جازارمىز دەگەن ويدامىز.
ايتقانداي, بۇگىن تاڭەرتەڭ ميحايل بۋلگاكوۆ تۇرعان ءۇيدى دە ارالاپ كوردىك. ول باياعى «شەبەر مەن مارگاريتا» رومانىندا ايتىلاتىن جەرتولە ەكەن. ال جانىندا بۋلگاكوۆ تەاترى ورىن العان.
