تالعار پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى
جۇماعالي كەبەكباەۆ جاستارعا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ بولاشاعى تۋرالى اڭگىمەلەيدى
– الداعى 2017 جىلدان باستاپ ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ تەگىن جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءسىز باسقارىپ وتىرعان پوليتەحنيكالىق كوللەدجدىڭ بۇل تالاپتارعا دايىندىعى قالاي؟
– ءبىز وسى كۇننىڭ وزىندە-اق بولاشاق ماماندارعا تەگىن ءبىلىم بەرەمىز. تالعار پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى دە سول – جاپپاي جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاۋعا بەيىمدەلگەن وقۋ ورنى بولىپ سانالۋىندا. ماسەلەن, اسپاز ماماندىعىن تاڭداعان تۇلەكتەردى 9 سىنىپتان كەيىن قابىلدايمىز, 2 جىل توعىز اي ءدارىس بەرەمىز. ءدال وسى ۇلگىمەن تىگىنشى, ەلەكترومونتەر, گازبەن تەمىر ءپىسىرۋشى, ەلەكترمەن دانەكەرلەۋشى, اۆتوسلەسار, كومپيۋتەرلىك قوندىرعىلاردى جوندەۋشى-تەحنيك ماماندىعى بويىنشا وقىتىلادى. بىلتىر ءبىر ورىنعا ءۇش ۇمىتكەر تالاستى, ەمتيحان تاپسىرا الماعاندار قابىلدانبادى. باياعى ۋچيليششەدەگى سەكىلدى, ناشار وقىعان بالالار كوللەدجگە ەمتيحانسىز دا تۇسە بەرەدى دەگەن ۇعىم بار. بىزدە ولاي ەمەس. ءبارى دە تەگىن ءبىلىم الادى. سوعان ساي بولۋى ءتيىس.
– پارلامەنت سەناتىنىڭ ءبىر وتىرىسىندا حالىق قالاۋلىلارى كاسىپتىك-تەحنيكالىق سالادا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ 40 پايىزى كەيىن جۇمىس تاپپايدى دەدى. ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
– بۇل مالىمەت تە ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ اياسىندا شىندىققا جاناسپايدى. سەبەبى, بىزدە بارلىعى 71 مۇعالىم, 30 جۇمىسشىدان تىس 587 وقۋشى بار. وقۋ بىتىرگەن شاكىرتتەرىمىزدىڭ 100 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسادى. مىنە, بۇگىندە 149 تۇلەك كوللەدجدى ءتامامداۋ الدىندا تۇر. بارلىعىنىڭ باراتىن, جۇمىس ورنى دايىن. قازىر ولار تاجىريبە الۋ ءۇشىن وندىرىستىك دارىستە ءجۇر. اشىعىن ايتساق, ءبىزدىڭ جىلداعى اتقاراتىن قىزمەتىمىز دە كاسىبىمىز دە وسىنداي. دەمەك, ءسىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان مالىمەت باسقا كوللەجدەرگە قاتىستى بولسا كەرەك. ماسەلەن, بىزگە كورشى ارىپتەس وقۋ ورنىندا ءوندىرىس باسقارۋشىلارىن دايىندايدى, قازىرگى كاسىپكەر ونداي ماماندىققا ءزارۋ ەمەس. ويتكەنى, ونىڭ ءىس باسقارۋشىسى دا, ءوندىرىس باسقارۋشىسى دا ءوزىنىڭ بالاسى, تۋىسى, جاقىنى تاعى باسقالار دەگەندەي. ولار بۇل ماسەلەنى ەرتە باستان-اق شەشىپ العان. سوندىقتان دا كوللەدجدىڭ بۇگىن دايىنداپ شىعارعان باسقارۋشى مامانى جۇمىسسىز قالادى. ال بىزدە, قايتالاپ ايتايىن, ونداي پروبلەما جوق.
– دەگەنمەن دە ءسىز باسشىلىق جاساپ وتىرعان پوليتەحنيكالىق كوللەدجدە شاكىرتتەر شىنىمەن دە اقى تولەمەي مە؟
– جالپى, ەلىمىزدە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىندا جاستارعا بۇرىن دا, قازىر دە تەگىن ءبىلىم بەرىلىپ كەلدى. ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا 72 كوللەدج بولسا, ونىڭ ىشىندە 22-ءسى جۇمىسشى ماماندىعىن دايىندايتىن وقۋ ورنى ەشۋاقىتتا اقشا الىپ وقىتقان ەمەس. اقىلى كوللەدجدەر بار, ولار جوعارىدا ايتقانداي, جۇمىسشى ماماندىعىنان باسقا كاسىپ بويىنشا كادرلار دايارلايدى.
ءبىز ءوز كوللەدجىمىزدەن نەگە اقىلى ءبولىم اشتىق؟ ويتكەنى, اسپاز ماماندىعى ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 50 بالاعا عانا ارناپ قارجى بولىنەدى. ال اسپازعا سۇرانىس وتە كوپ, ءبىر ورىنعا 3-4 بالادان اينالادى. ءوز جارعىمىزدا كورسەتىلگەن تالاپتارعا سايكەس ءبىز الگى 50 بالادان تىس ۇمىتكەرلەرگە اقىعا ساباق بەرەمىز. سول سەبەپتەن دە, ماسەلەن, اۆتوسلەسارلارعا اقىلى قىزمەت كورسەتەتىن تەحنيكالىق شەبەرحانا اشىپ بەردىك.
– سوندا بيۋدجەتكە كىرمەگەن, بىراق, اسپاز ماماندىعىن العىسى كەلەتىن ۇمىتكەر قانشا تەڭگە تولەپ وقيدى؟
– نەبارى 14500 تەڭگە. ون ايدا 145 مىڭ تەڭگە! ولاردىڭ قولىن قاقپايمىز. ويتكەنى, بۇگىندە اسپاز ماماندىعىنا سۇرانىس وتە كوپ, ءارى ولار وقۋدى بىتىرگەن سوڭ بىردەن جۇمىسقا تۇرادى.
– وسى سالانى مۇقيات مونيتورينگ جاساعان سەناتورلار قورىتىندى جاساي كەلىپ, «ەلىمىزدە شىن مانىندە جۇمىسشىلاردى دايارلاۋ نارىق سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرمەيدى . ەڭ باستىسى – ولاردىڭ ءبىلىمى ساپاسىز. ونداي بىلىممەن جۇمىسقا دا ورنالاسا المايدى», دەيدى...
– ءبىز وقۋ-تاجىريبەلىك باعدارلاما جاساعان كەزدە ءبارىن دە الدىن-الا تياناقتاپ الامىز. ءتۇيتكىلدەردى ەسكەرەمىز. وقۋ جىلىنىڭ قارساڭىندا مەكتەپتەرگە بارىپ دايارلاپ وتىرعان ماماندىعىمىز تۋرالى تۇسىنىك بەرىپ, كوللەدجبەن تانىستىرامىز. وسىدان بەس جىل بۇرىن عانا اۋديتوريانى تولتىرا الماي داعدارىپ قالاتىن ەدىك. شىنىن ايتسام, ءبارى دە قاراجاتقا بايلانىستى بولادى ەمەس پە؟! سەناتتىڭ – 2, ءماجىلىستىڭ 7 دەپۋتاتى مەن وبلىس اكىمىنە كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق بازاسى ناشار ەكەندىگى تۋرالى تاپتىشتەپ وتىرىپ حات جازدىم. سودان بىزگە اقشا ءتۇستى. ءىسىمىز العا باستى. ءبىزدىڭ ايماقتا كيىم تىگەتىن ءۇش فابريكا بار. ءبىز سولارمەن شارتقا وتىرىپ, بولاشاق ماماندارىمىزدىڭ ۋاقىتىنىڭ 60 پايىزىن سوندا وتكىزەتىن دارەجەگە جەتتىك.
– دۋالدىق تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە وسىلايشا جول اشتىق دەيسىز عوي؟!
– كەزىندە ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىنەن باستاپ بەلدى ماماندار گەرمانيا مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ وسى سالاداعى تاجىريبەسىن ەلىمىزگە الىپ كەلدى. بۇگىن ءبىز ايتىپ جۇرگەن دۋالدىق تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى ەلىمىزدە سولاي پايدا بولدى. بىراق, ءبىزدىڭ ايماقتا وعان جۇمىس بەرۋشى تاراپ مۇددەلى ەمەس. ءبىز مۇددەلىمىز. ماسەلەن, گەرمانيادا نەمەسە اۆستريادا بەلگىلى فابريكا اتالمىش وقۋ جۇيەسىنە سايكەس ءوز ستانوگىن كوللەدجدىڭ شەبەرحاناسىنا ورناتىپ, بولاشاق مامانداردى سوعان جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەيدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءبىزدىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جاتقان جايىمىز بار. جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مۇنى رەتتەيتىن زاڭ قابىلداۋى كەرەك. ال ازىرگە ءبىز الگى فابريكالاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, «گلاسمان» فابريكاسىنىڭ ەسىگىن امالسىزدان توزدىرۋعا ءماجبۇرمىز.
– اۋديتوريادا ءدارىس الىپ, وندىرىستە ءونىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن دە وقۋشىلارعا جايلى جاتاقحانا كەرەك ەكەنى داۋسىز...
– وتە جاندى جەرگە تيگەن ساۋال بولدى. تالعار قالاسىنا كىرەر اۋىزدا بىردەن كوزگە ۇراتىن ۇلكەن سارى عيمارات تۇر. سول ءبىزدىڭ 480 ورىندىق جاتاقحانامىز بولعان ەكەن. «بولعان ەكەن» دەگەن سەبەبىم, 1994 جىلى جاتاقحانا 40 مىڭ تەڭگەگە ساتىلىپ كەتىپتى. سونىمەن, بىزدە قازىر جاتاقحانا جوق. وقۋشىلارىمىز ءۇش اۋداننىڭ: ىلە, ەڭبەكشىقازاق, تالعار اۋداندارىنىڭ اۋماعىنان اۆتوبۋسپەن قاتىناپ وقيدى. كوبىسى 60 شاقىرىمداي جولدى ارتقا تاستاپ كەلىپ ساباققا ۇلگەرىپ ءجۇر. كەيبىرى وسىنداعى اعايىن-تۋىستارىنىڭ ۇيىندە, كەيبىرى پاتەر جالداپ تۇرادى.
– بۇلايشا الىستان قاتىناپ وقۋ بالانىڭ ساباق ۇلگەرىمىنە كەرى اسەرىن تيگىزبەي مە؟
– سوعان قاراماستان, بىزدە اسكەري ءتارتىپ ورناتىلعان. بالا كوللەدجدىڭ اۋلاسىنا تاڭعى ساعات 8.00-دە كىرۋى كەرەك, ءانۇرانىمىزدى ورىنداپ الىپ, دەنەشىنىقتىرۋ جاتتىعۋىمەن اينالىسادى. 8.30-دا ساباق باستالادى. جاسوسپىرىمدەر ءتاربيەسى مۇقيات بولۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان دا توپ جەتەكشىلەرى 15.00-دە ساباق بىتكەن سوڭ الىسقا باراتىن بالالاردى اۆتوبۋستارعا وتىرعىزىپ, جولعا سالىپ جىبەرەدى. كوز جازباي باقىلاۋدا ۇستايدى. جاسى 18-گە تولماعان وسكىندەردى ءبىر ءسات تە نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. ال ەندى كوللەدجدەگى ىشكى تاربيە جۇمىسىنىڭ اۋقىمى تۋرالى ايتار اڭگىمە ءوز الدىنا ءبىر توبە.
جۇمىسشى كادرلار ەلىمىزگە قاي كەزدە دە كەرەك بولعان, كەرەك بولا بەرەدى دە. ۇلكەن كوشەگە «ماماندىعىم – ماقتانىشىم!» دەگەن بيلبورد ىلدىك. ناسيحاتتاۋ دا كەرەك. جۇمىسشىلاردى كوتەرمەلەۋ ءىسى ازداعان ۇزىلىستەن سوڭ قايتا قولعا الىنا باستاعانى قۋانتادى.
– مەملەكەت تاراپىنان كاسىپتىك-تەحنيكالىق ماماندىق يەلەرىن دايىنداۋ ىسىنە ءالى دە كوڭىل ءبولۋ كەرەك شىعار؟
– وتە دۇرىس ايتاسىز. ول ءۇشىن الدىمەن سالا بويىنشا كەڭ كولەمدە مونيتورينگ جاسالعانى ابزال. ارنايى زاڭ شىققانعا دەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق سالالىق كوللەدجدەردىڭ قانشاسى پايدالى, قانشاسى پايداسىز دەگەن ساۋالداما توڭىرەگىندە ساراپتاما جۇرگىزىلسە تىپتەن قۇبا-قۇپ. سوندا عانا مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتتەن بولىنگەن اقشاسىنىڭ ءتيىستى جەرىنە قانشالىقتى توتەلەي جەتىپ جاتقانى انىقتالادى. مەملەكەت كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن ءبىر بالاعا ءۇش جىلدا ءبىر ميلليون تەڭگە جۇمساپ وتىر. ال ول بالا ەرتەڭ وقۋدى ءبىتىرىپ العان سوڭ جۇمىسسىز جۇرەدى. سول ءجون بە؟ كاسىبي تۇرعىداعى ساراپتاۋ قاجەت دەپ وتىرعانىم سول. بۇگىنگى ءبىز تاربيەلەپ جاتقان جۇمىسشى كادرلاردىڭ بولاشاق داڭعىل جولى سوندا عانا كوز الدىمىزدا ايقىندالا تۇسپەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
نۇرمانبەت قيزاتوۆ.
