ىقىلاستى ىقپالداستىق

تمد مەملەكەتتەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزەكتى كەڭەسى 8 ساۋىردە ماسكەۋ قالاسىندا وتەدى. وسىعان وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى بۇگىنگى قارىم-قاتىناستارعا قىسقاشا شولۋ جاساپ ءوتۋدى ۇيعاردىق. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا مەن ماسكەۋ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ۇلگىلى مىسالى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. الايدا, سوڭعى جىلدارداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس­تار ءبىرشاما تومەندەپ كەتكەنى كورىنىپ تۇر. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 2003 جىلعى 5,8 ملرد. اقش دوللارىنان 2014 جىلى 20,2 ملرد. دوللارىن قۇرادى. ءبىر قاراعاندا, بۇل جاقسى كورسەتكىش بولعانىمەن, 2014 جىلعى جەتىستىك 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 15,3 پايىزعا تومەندەپ كەتكەن. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت 6,4 ملرد. دوللاردى قۇراپ 8,7 پايىزعا ارتسا, يمپورت 13,8 ملرد. دوللارمەن 23,17 پايىزعا ازاي­عان. بۇل – رەسەيدەگى سانكتسيالار سوعىسى مەن مۇناي باعاسىنىڭ قۇل­دىراۋىنان تۋىنداعان داع­دارىس­تىڭ كورىنىستەرى ەكەندىگى داۋسىز. ال, 2015 جىلدىڭ قورىتىن­دى­سى بويىنشا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 14 575,8 ملن. دوللار بولىپ, 2014 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 27,8 پايىزعا تومەن­دەگەن. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت 4 343,4 ملن. دوللاردى قۇراپ – 32, يمپورت 10 232,4 ملن. دوللار­مەن 25,9 پايىزعا دەيىن ازايعان. بۇعان جوعارىداعى سەبەپتەر­گە قوسا, قازاقستان مەن رەسەي­دىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ دەۆال­ۆاتسياعا ۇشىراۋىنا بايلانىستى ينۆەستيتسيالىق جانە وندىرىستىك باعىتتاعى تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەپ كەتكەنى اسەر ەتكەن. سونداي-اق, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ دسۇ-عا ەنۋى دە شەتەلدىك تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, سايكەس تاۋارلاردىڭ ەكى ەلدىڭ رىنوكتارىنان ىعىسىپ, شەتەلدىكتەرگە جول بەرۋ فاكتورى دا اسەر ەتۋدە ەكەن. بۇل 2015 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارى­نان باستاپ كۇشىنە ەنگەن ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قادامدارىن قارىشتاتا الماعان وكىنىشتى كۇي بولىپ وتىر. سونى­مەن قاتار, سىرتتىڭ اسەرىنەن بول­عان داعدارىستان باسقا دا سەبەپ­تەر جوق ەمەس. مىسالى, بىلتىر محقمي (ماسكەۋدىڭ حالىق­ارالىق قاتىناستار ءجونىن­دەگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتى) وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەاەك ەنەرگەتيكا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدار جونىندەگى القا مۇشەسى (مينيستر) تايىر مانسۇروۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تولىققاندى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ جۇمىستار اتقارۋعا تۋرا كەلەتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. «ەكونوميكا مەن ءوزارا ساۋ­دا اينالىسىنداعى كوپتەگەن پروب­لە­مالاردى ەڭسەرىپ, ينتەگرا­تسيالىق ۇدەرىستەردى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ قاجەت. بۇل جەردەگى ماسە­لەلەر ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق جۇيەسىنىڭ دامۋ دارەجەسى ءارتۇرلى بولۋىمەن قاتار, ەكونوميكاعا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋى, عالامدىق ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە, تاۋارلار مەن قىزمەتتەر, كرەديتتەر مەن ينۆەستيتسيالاردىڭ اينالىمىنا تارتىلۋى بىردەي دەڭگەيدە ەمەستىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. تەك 2025 جىلى عانا ەاەو تولىق اۋ­قىم­داعى جۇمىس رەجىمىنە قول جەت­كىزەدى دەگەن ءۇمىت بار», دەگەن ەدى ول. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار تەڭ قۇقىلىق جانە اۋماقتىق تۇتاستىق قاعيداتتارى ەسكەرىلە وتىرىپ قالىپتاسىپ كەلەدى, وسىنىڭ ءوزى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى پىشىمدەگى ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەتاسىن نىعايتا تۇسەرى ءسوزسىز. ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تۇراقتى كەزدەسۋلەرى ءوزىنىڭ سۇبەلى ۇلەسىن قوسۋدا. سونىڭ ىشىندە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2015 جىلدىڭ 8-9 مامىرىندا ماسكەۋدە بولىپ, جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان شارالارعا قاتىسۋى مەملەكەت باسشىلارى كەزدەسۋلەرىنىڭ 2015 جىلعى شىمىلدىعىن اشتى. ايتا كەتەتىن جايت, جەڭىستىڭ 60 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە الەمنىڭ 53 مەملەكەتىنىڭ باسشىلارى كەلسە, 70 جىلدىققا 15-ءى عانا كەلۋىنىڭ ءوزى گەوساياسي احۋالدىڭ كۇردەلى ەكەنىنەن حابار بەرىپ تۇردى. سونىڭ ىشىندە ەۋروپا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنان تەك چەحيا مەن سلوۆاكيادان باسقا, بۇرىنعى يۋگوسلاۆيانىڭ ورنىندا پايدا بولعان كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى عانا كەلدى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى ەش ىڭعاي تانىتپادى. وسىنداي جاعدايدا رەسەيدىڭ بەرىك ارىپتەسى رەتىندە ءارى الەمدەگى ساليقالى ەلدەردىڭ قاتارىنان تابىلاتىن قازاقستاننىڭ بولۋى شاراعا قوسىمشا سالماق قوسقانى داۋسىز. وسى, 2015 جىلدىڭ 9-10 شىلدەسىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ رەسەي فەدەراتسياسىنا ەكىنشى رەت ساپارمەن بارىپ, ۋفا قالاسىندا وتكەن بريكس ۇيىمى كوشباسشىلارىنىڭ كەزدەسۋ شارالارىنا جانە شىۇ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسىنە قاتىستى. ال 16 قىركۇيەكتە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينمەن سوچي قالاسىندا بولعان ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءحىى فورۋمىندا كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر پرەزيدەنت ۆ.ءپۋتيننىڭ 14-16 قازاندا قازاقستانعا كەلگەن ساپارىندا ودان ءارى جالعاستى. ال جىلدىڭ اياعىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ ءداستۇرلى تۇردە ماسكەۋدە وتەتىن ۇقشۇ مەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭەسىنە قاتىسىپ, كوپجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ءسويتىپ, ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى ءبىر جىلدا بەس كەزدەسۋ وتكىزگەن ەكەن. وسىنىڭ ءوزى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ تىعىز ساياسي-ەكونوميكالىق بايلانىستا ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. بۇدان باسقا, ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر دە بەلسەندى جۇرگىزىلىپ تۇردى. سونىڭ ىشىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ 6-8 اقپاندا جانە 28-29 اقپاندا رەسەيدە ەكى رەت بولىپ, قازان جانە سوچي قالالارىندا ارىپتەسى دميتري مەدۆەدەۆپەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ال د.مەدۆەدەۆ 28-29 مامىر كۇندەرى قازاقستانعا كەلىپ, تمد ەلدەرى ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ۇكىمەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى. بۇلاردان باسقا, سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كوپقىرلىلىعىن كورسەتكەن كەزدەسۋلەر دە جىل بويىنا وتكىزىلىپ تۇردى. ماسەلەن, 18-20 مامىر ارالىعىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسكەۋگە رەسمي ساپارمەن بارىپ, رف فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ۆالەنتينا ماتۆيەنكومەن كەزدەستى جانە وسى پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا ءسوز سويلەدى. سونداي-اق, رف سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ديپلوماتيالىق اكادەمياسىنىڭ تىڭداۋشىلارى الدىندا ءدارىس وقىدى. 2015 جىلدىڭ 6 قازانىندا رف مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى س.نارىشكين استانا قالاسىندا بولعان «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا» اتتى حالىقارالىق پارلامەنتتىك فورۋمعا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ال جىل سوڭىنا قاراي, 26-27 قاراشا كۇندەرى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆ پەن ءماجىلىس توراعاسى ق.جاقىپوۆ باستاعان دەلەگاتسيا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا بولعان تمد پاا جانە ۇقشۇ پاا وتىرىستارىنا قاتىستى. ءبىز جوعارىدا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 2015 جىلى الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا تومەندەپ كەتكەنىن جازعان ەدىك. سونىڭ وزىندە رەسەي فەدەراتسياسى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ اراسىنداعى كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنان تابىلىپ وتىر. ناقتى ايتاتىن بولساق, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 19,1 پايىزى وسى ەلگە تيەسىلى. سونىڭ ىشىندە 9,4 پايىزدى قامتىعان ەكسپورت ءتورتىنشى, 33,9 پايىزدى قۇرايتىن يمپورت ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ال قازاقستان رەسەيدىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ 3,1 پايىزىن قۇراپ, نەگىزگى ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا 10-شى ورىن الادى (2013 جىلى 9 ورىندا ەدى). ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىققا توقتالا كەتەتىن بولساق, رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ قازاقستاندىق جەر قويناۋىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە قاتىسۋدا ەكەنىن الدىمەن اۋىزعا الۋعا بولادى. وسى قاتاردا «حۆالىنسكوە», «يماشەۆ» كەن ورىندارىن اتاپ وتەر ەدىك. ەكىجاقتى ءتيىمدى نەگىزدە قىتايعا مۇناي تاسىمالداۋ جۇمىستارى دا جالعاسۋدا. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سالاسىندا بۇرىننان قالىپتاسقان ارىپتەستىك جالعاسىپ كەلە جاتقانىمەن, ەكىباستۇزدىڭ گرەس-2-دەگى 3-ءشى ەنەرگيا بلوگىن ىسكە اسىرۋ جوباسى توقتاپ قالدى. كومىر ءوندىرۋ بويىنشا ءوندىرىستىڭ بىرلەسكەن ينديكاتيۆتىك بالانسى جانە 2016-2020 جىلدارداعى كومىر تۇتىنۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەلىسىم ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. عارىش سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قالىپتى دامۋدا. 2015 جىلعى 2 قىركۇيەكتە ءۇشىنشى قازاق عارىشكەرى ا.ايىمبەتوۆ ۇشقاننان كەيىن 27 قاراشادا ماسكەۋدە «بايقوڭىر» كەشەنى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ 3-ءشى وتىرىسى ءوتىپ, وندا «بايتەرەك» جوباسى بويىنشا ودان ارعى جۇمىستار, سونداي-اق, تورەتام مەن اقاي كەنتتەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا حاتتامالارعا قول قويىلدى. ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا وكىندىرەتىن جايلار دا جوق ەمەس. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوموبيل ماگيسترالىنىڭ رەسەي اۋماعىمەن وتەتىن بولىگى قازاقستان شەكاراسىنا ۋاقىتىندا جەتكىزىلمەيتىن ءتۇرى بار. بۇل ماسەلە 2015 جىلعى جەلتوقساندا ماسكەۋدە مينيسترلەر دەڭگەيىندە تالقىلانعان, رەسەي جاعى جولدى اياقتاۋعا قارسى بولماعانىمەن, بيۋدجەتتەگى قارجى تاپشىلىعىنىڭ كەسىرىنەن بۇل ءىس ۇزاققا سوزىلاتىن سىڭايلى. وسىنىڭ ءوزى وتە ۇلكەن ينۆەستيتسيا قۇيىلعان اۆتوماگيسترالدىڭ ءوزىن ءوزى اقتاۋىن كەيىنگى جىلدارعا قالدىرۋ قاۋپىن تۋعىزىپ وتىر. مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ تابىستارى ايتارلىقتاي. ماۋسىم ايىندا ماسكەۋدە ەكى ەلدەن 30 اۆتوردىڭ شىعارمالارى ەنگىزىلگەن «قازاقستان-رەسەي» اتتى ەكى تىلدەگى الماناحتىڭ العاشقى ءنومىرى شىقتى. «ليتەراتۋرنايا روسسيا» باسىلىمى «كازاحستانسكايا مۋزا» تاقىرىبىمەن قازاقستاندىق اقىنداردىڭ ءتورت بەتتىك ولەڭدەرىن جاريالادى. شىلدە ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالىپ «جاسامپاز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: رەسەيلىك كوزقاراس» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى. بۇل قازاقستان ەلشىلىگى مەن رەسەي جۋرناليستەر وداعىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى ەدى. 2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا استانادا «ەرميتاجدىڭ كۇندەرى» ءوتتى. 17 جەلتوقساندا ماسكەۋدە ج.بەيسەنباي ۇلىنىڭ «شوقان ءۋاليحانوۆ» اتتى ورىس تىلىنە اۋدارىلعان كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. بۇل جوبا قازاقتىڭ تۇڭعىش عالىمىنىڭ 180 جىلدىعىنا ارنالدى. جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان مادەني شارالار دا جەتكىلىكتى كورىندى. 7 مامىردا ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, قازان مەتروپوليتەندەرىنىڭ ستانسالارىندا قازاقستاننىڭ جەڭىسكە قوسقان اسكەري جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق ۇلەسىن جاريالاعان ەكسپوزيتسيالار كورسەتىلدى. ەلشىلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن رەسەيدىڭ كەڭ تارايتىن بىرنەشە باسىلىمدارىندا («ايف», «ۆەچەرنيايا موسكۆا», ت.س.س.) راقىمجان قوشقارباەۆ جانە 28 پانفيلوۆشى باتىرلاردىڭ ەرلىگىنە ارنالعان ماقالالار باسىلدى. ماسكەۋدىڭ ارداگەرلەر ۇيىندە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ەكى رەت العان داڭقتى ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆكە ارنالعان «پودنياتسيا ۆ ۆوزدۋح» اتتى ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. ال 12 جەلتوقساندا «تاعزىم تاۋىنداعى» ۇوس مۋزەيىنىڭ «بەرليندى الۋ» زالىنا ت.بيگەلدينوۆتىڭ ءبيۋستى سالتاناتتى جاعدايدا قويىلىپ, ونىڭ ەسىمىن ماسكەۋدە جاڭعىرتۋ ماسەلەسى بويىنشا ميتينگ ءوتتى. قازاقستاندىق انشىلەر مەن ارتيستەردىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە ادەبي-مۋزىكالىق شارالار ۇيىمداستىرىلدى, سونىڭ ىشىندە «قازاقستان مادەنيەتى: ءداستۇر جانە وسى زامان» اتتى كەش مامىر ايىندا استراحاندا, «اباي-لەرمونتوۆ» اتتى كەش قاراشا ايىندا ماسكەۋدە وتكىزىلدى. سونىمەن بىرگە, 20 قاراشادا ماسكەۋدە وتانداستارىمىزدىڭ رەسەيدە تۇراتىن قازاقتاردىڭ 20 ايماقتاعى 24 قوعامدىق ۇيىمدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى بولدى. قازاقستان ەلشىلىگى, كونسۋلدىقتار مەن رەسەيدىڭ ۇلت ىستەرى جونىندەگى فەدەرالدىق اگەنتتىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان بۇل كەزدەسۋدىڭ وتە قىزىقتى وتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قالالارىندا وقيتىن 70 مىڭنان استام قازاقستاندىق ستۋدەنتپەن بايلانىستار ورناتىلدى. سونىڭ 25 مىڭى مەملەكەتتىك گرانتتار ەسەبىنەن وقيدى. ماسكەۋ جوو-لارىندا وقيتىندار سانى بۇگىنگى كۇنى 5 مىڭنان اسادى. مىنە, ءتۇيىپ ايتقاندا, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءوز دەڭگەيىندە دامىپ كەلەدى دەۋگە نەگىز بار. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».