« ۇلى جىبەك جولى» بويىنداعى كەرۋەن-پويىز

وتكەن جەكسەنبىدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالىپ جولعا شىققان «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزى تاڭەرتەڭگىلىك تۇركىستان قالاسىنا ايالدادى. تۇركىستان قالاسىنىڭ تەمىرجول ۆوكزالىندا وتكەن ميتينگىدە وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسى اكى­مى­نىڭ ورىنباسارى ۇ.سادىبەكوۆ پەن «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزىنىڭ شتاب باستىعى, پروفەسسور ءا.الپەيىسوۆ ءسوز سويلەدى. قۇرامىندا 100-گە تارتا ءارتۇرلى سالا ماماندارى بار قوناقتار ارتىنشا ىسكە كىرىسىپ كەتتى. قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋى مادەني-تاريحي ەتنوگرافيالىق ورتالىق عي­ماراتىندا, الەۋمەتتىك ماسە­لەلەر بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ, جۇمىس­پەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باع­دارلامالار ءبولىمىنىڭ عيما­را­تىندا, تەحنيكالىق تۇگەندەۋ, جىلجىمايتىن م ۇلىك قۇقىعىن, ازاماتتىق جاعدايدى, زاڭدى تۇل­عالاردى تىركەۋ, قورعاۋشى جانە نو­تاريات بو­يىنشا كەڭەستەر بەرۋ ادىلەت باسقارماسىنىڭ كەڭسەسىندە ءوتتى. ال مەملەكەتتىك قىزمەت كور­سەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ قالالىق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا, مەديتسينا ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ قالالىق ەمحانادا, بيزنەس جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ كاسىپكەرلىك مەكتەبىندە جۇزەگە استى. قالالىق ەمحانادا ءاۋ باستا 200-گە جۋىق ناۋقاس قارالادى دەپ كۇتىلىپ ەدى, شىنتۋايتىنا كەلگەندە 300-ءدىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتتى. «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزى قۇرامىندا كەلگەن دارىگەرلەردىڭ ىشىندە شەتەلدىك وزىق وقۋ ورىندارىنان ءدارىس الىپ, الدىڭعى قاتارلى ەمحانالاردا وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەن بىلىكتى ماماندار بار. بويىن دەرت جايلاپ, شىبىن جانىن قويارعا جەر تاپپاي جۇرگەن ناۋقاستاردىڭ ءۇمىتىن وسىدان ۇعۋعا بولادى. قالالىق ەمحانانىڭ ەكىنشى قاباتىندا بىلىكتى دارىگەرلەردەن كەڭەس العان ناۋقاستار ولارعا «اللانىڭ نۇرى جاۋسىن», دەپ جاتتى. قازاقستان ەكونوميكاسى ورلەۋىنىڭ بىردەن-ءبىر فاكتورى – شاعىن جانە ورتا كاسىپ. ەلباسى وسى سالاعا ۇلكەن باسىمدىق بەرىپ, مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا كومەكتەسۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرىپ ءجۇر. كاسىپكەرلەر ۇيىندە وتكەن جۇزدەسۋدە سۋبسيديا, جەڭىل نەسيە الۋ جايى كوپ ايتىلدى. ماسەلەن, «مولدابەكوۆا» جك-ءنىڭ وكىلى اقجان بەگدىلداەۆ كونسەرۆ زاۋىتىن اشۋعا ەكى جىلدان بەرى نەسيە الا الماي جۇرگەنىن ايتادى. قۇجاتتارىندا ءمىن جوق. الايدا, «اتف» بانك كەپىلگە قوياتىن م ۇلىكتى ازسىنادى. ونىڭ ۇستىنە, فيرمانىڭ زاۋىت قوندىرعىلارىن ورنالاستىراتىن عيماراتى جالعا الىنعان. ياعني, جەر دە وزگەنىكى. قوسىمشا «سىباعا» باع­دارلاماسىمەن جۇمىس جاساپ, 60 ءىرى قارا, 2 اسىل تۇقىمدى بۇ­قا باعىپ وتىرعان كاسىپكەر شاعىن زاۋىت ءۇشىن نىسان سالار بولسا, اقشاسىنىڭ قوندىرعى الۋ­عا جەتپەيتىندىگىن ايتادى. «بى­لاي جۇرسەڭ اربا سىنادى, بىلاي جۇرسەڭ وگىز ولەدىنىڭ» كەرى. ءتۇر­كىستاندى اينالىپ وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتو­ماگيسترالىنىڭ جانىنان قۇنى 1,5 ملرد. تەڭگەگە بەس قاباتتىق ويىن-ساۋىق ورتالىعىن كوتەرىپ جاتقان كاسىپورىننىڭ وكىلى قۇ­رال قوڭىرباەۆ تا قۇرىلىستى اياق­تاۋعا جەتپەي جاتقان 500 ملن. تەڭگەنى ەشبىر بانكتەن الا الماي, تابانىنان توزىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى. استاناداعى ەكسپو-عا 3 ميل­­ليوننىڭ ۇستىندە تۋريست كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى – يۋنەسكو باع­­دارلاماسىنا كىرگەن كەشەن. ياعني, قازاق حالقىمەن جاقىن تانىسقىسى كەلەتىن تۋريستەردىڭ شامامەن 300 مىڭى تۇركىستانعا كەلەتىنى انىق. بەس قابات ورتا­لىقتىڭ قىزمەتىندەي نىسان كيەلى قالادا جوقتىعىن ەسكەرسەك, ونى تەزىرەك ىسكە قوسۋ كەرەك. جيىنعا قاتىسقان كاسىپكەرلىك ورتالىعىنىڭ باسشىلارى دا كو­مەكتەسۋگە تىرىسقانىمەن, قول­دارى قىسقالىق ەتىپ تۇر. تۇركىستانداعى يندۋستريالىق ايماقتان كۇيدىرىلگەن كىرپىش زاۋىتىن سالعان كاسىپ­ورىن وكىلى زافار قالاموۆ كىرپىشكە كەرەكتى توپىراقتىڭ تەك ەسكى ساۋران قالا­سى اۋماعىندا بار ەكەندىگىن ايتادى. ساۋران – قازاقتىڭ ەجەل­گى قالاسى, قالىڭ تاريحى. كىرپىشكە كەرەكتى كارەر تاريحي ەسكەرتكىشتى قورعاۋ اۋماعىنا كىرە مە؟! كاسىپكەرلىك ورتالىعى مەن كاسىپكەردىڭ ءوزى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ءۇشبۋ حات جازعانىمەن, ءبىر ايدان بەرى جاۋاپ الا الماي ءجۇر ەكەن. زاۋىت جۇمىسى توقتاعان. كىم كو­مەكتەسەدى؟! «ماڭگىلىك ەل» پويىزى قۇ­رامىندا كەلگەن سالا باسشىلارى بۇل پروبلەمالاردى حات تۇرىندە جازدىرىپ الىپ, پرە­زيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قۇزىرىنا تاپسىراتىندىقتارىن ايتتى. دۇيسەنبى كۇنى «ماڭگىلىك ەل» پويى­زى شىمكەنت قالاسىنا كەلىپ جەتتى. ولار­­دى قالا اكىمى ع.ابدىراقىموۆ كۇتىپ الىپ, ەل اتىنان اق تىلەك ايتتى. پو­يىز مۇشەلەرى قالا تۇرعىندارىنا مەدي­تسينالىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن مەم­لەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, كاسىپكەرلىك كەڭەستەر بەرىپ, ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەن­دى. كەشقۇرىم «تۇركىستان» سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دى­عىنا ارنالعان كونتسەرت بولدى. وڭتۇستىكتەگى ەكى كۇندىك ساپارىن قورىتىندىلاعان «ماڭگىلىك ەل» الەۋ­مەت­تىك پويىزىنىڭ شتاب باستىعى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ءامىرجان الپەيىسوۆ: – كەشە تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى, ماعجان اقىن ايت­قانداي, ەكى دۇنيەنىڭ ەسىگى تۇركىستان شاھارىندا بولدىق. بۇگىن قالىڭ قازاقتىڭ قۇيقالى ءوڭىرى, اسقار اسۋى, التىن بەسىگى شىمكەنت شاھارىنا جەتتىك. كيىز تۋىرلىقتى قازاقتى ءوز الدىنا ەل قىلعان, اۋليە-امبيە, حان, باتىر, بي-باعلاندارىمىزدىڭ دەنىنىڭ اسىل سۇيەگى وڭتۇستىك جەرىندە ماڭگى دامىلداپ جاتىر. ءبىز ەل ارالاپ دۋمانداتىپ جۇرگەن جوقپىز, سوناۋ اتا-بابا ارمانداعان حالىقتىڭ ءبىر­تەكتى «ماڭگىلىك ەلگە» قالاي اينالىپ جات­قان­دىعىن كورسەتكەلى, كوز جەتكىزگەلى كەلدىك. وڭىردەگى كەيبىر ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە جاردەمدەسىپ ءجۇرمىز. وسىناۋ ىسكە قولداۋ كورسەتىپ, جۇمىستى ويداعىداي ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن وبلىس اكىمى بەيبىت اتام­قۇلوۆقا, تۇركىستان جانە شىم­كەنت قالالارىنىڭ اكىمدەرى ءالىپ­بەك وسەرباەۆ پەن عابيدۋللا ابدىراقىموۆقا شتاب اتىنان شىنايى العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەدى. ۇلى جىبەك جولى بويىندا ۇلكەن ماق­ساتپەن جۇرگەن كەرۋەن-پويىز مۇشە­لەرىنە جۇرت تا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.