باشقۇرتستانعا بارعاندا

...باشقۇرت حالقىنىڭ ءتىلى قىپشاق-بولگار توبىنا جاتاتىندىقتان, قازاقتارعا تۇسىنىكتى ەكەن. باشقۇرت تەاترىنىڭ تۋىندىسىن تاماشالاپ, وسىنى ۇقتىق. پاتشا وكىمەتىنىڭ ەزگىسىنە, جەرىن باسىپ الىپ, الىم-سالىقتى شامادان تىس كوبەيتۋىمەن قاتار, دىننەن بەزدىرۋگە باعىت­تالعان سوعىستاردا اقاي قوسىموۆ باسقارعان كوتەرىلىسشىلەر 1735-1740 جىلدارى جەرىن, ەلىن, ءدىنىن, ءداستۇرىن قورعاپ قالعانىنان ارتىق نە بار. اقايدىڭ اكەسى تولەكەي 1681-1684 جىلدارداعى پاتشا وكىمەتىنىڭ ەزگىسىنە قارسى كوتەرىلىستى باسقارىپتى (سم.ميبت.ءۇ1.س.363-364). وسىنداي كوتەرىلىستەردە اقايدىڭ باتىر ساربازدارى قارا-تابىن بولىسىنان ءجۇسىپ ارتىقوۆ, يۋرمالاي بولىسىنان سۇلتانمۇرات دۇيسەكەەۆ, بۇليار بولىسىنان ءومىر توقتاروۆتار ۇلكەن ەرلىكتەر كورسەتەدى. – ادىلەتتى قاتتى ەسكەرتۋى ەكەن, قانىن ىشىنە تارتقان ۇستەمدىك الدىندا ەلپەكتەمەگەن حالىق كۇشى قاھارلى عوي قاشاندا, – دەدىم. – مۇراعات دەرەكتەرىندە وڭتۇستىك ورال بويىن مەكەندەگەن باشقۇرتتار 1219-1220 جىلدارى سىرداريا دالاسىنا دەيىن كوشىپ بارىپ, التىن وردا مەن قارىم-قاتىناستا بولىپتى. ەرلەرى 13-1 اسكەري پولكىنە تىركەلىپتى. ءۇمىت از, كۇدىك كوپ, ءىزىن اڭديتىن جاۋلىق بار, قۇتىرىنعان زور­لىق, ەزىپ, جانشۋى ۇدەپ تۇرعان رەسەي پاتشالىعىنىڭ باسقىنشىلىعىنان بايتاق دالانى قورعاۋعا ەرلەردىڭ ەرلىگىن كۇتكەن از حالىقتاردىڭ مۇڭى ورتاققا اينالعان-دى. بوي بەرمەي تۇتەپ ءورشىپ تۇرعان جاۋگەرشىلىك, ءتۇرلى كەدەرگىلەردىڭ قىسپاعى حالىقتىڭ ەسىن شىعارىپ, ەركىندىككە ەم تاپپاعان كەزەڭدەر تاريحتان بەلگىلى. رەسەيدىڭ بيلىگىن امالسىز ماقۇلداپ التىن وردا جانە باسقا دا ۇساق مەملەكەتتەر ەركىندىگىن تالاپ ەتسە دە قاقتىعىس, سوعىس توقتاۋ تاپپاعانىنا تاعى ءبىر دالەل – 1736 جىلدىڭ 29 ماۋسىمىندا تۇتقىنعا تۇسكەن اقاي باتىردى بوساتۋ ءۇشىن باشقۇرت ساربازدارى گەنەرال ا.ي.رۋميانتسەۆتىڭ اسكەري بەكىنىسىنە توسىن شابۋىلداپ, 180 سولداتىن ءولتىرىپ, 32 سولداتىن جارالى ەتەدى. – اسقان ەرلىكتىڭ ۇشقىندارى سونبەيتىن ساۋلە قالدىرىپ جۇلدىزدار جولىندا سايراپ جاتىر, ەرلىك كەكتەنۋدەن باستاۋ الادى, ەركىندىكتى اڭساۋ ەلدىكتىڭ شارتى, – دەدى نياز. – ادامدار جەر بەتىنە پايدا بولعان جىلداردى ايتپاعاندا, قانشاما عاسىردىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسىپ, قايعىسىنا بىرگە جۇبانىسقان قازاق-باشقۇرت حالىقتارىنىڭ دوستىعى تەرەڭ تامىر تارتقان. ءتۇن تۇنەكتى دە كوردى, شەرلەنىپ بىرگە مۇڭداندى دا. ايتەۋىر ءۇمىتىن ۇزبەدى, ءبىر-بىرىنە ارقا سۇيەدى. ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ ادال تىلەكپەن, بيىك ماقساتپەن, زور جىگەرمەن بىرلەسىپ كورە الماۋشىلىققا, پايداكۇنەمدىككە سالىنباي, كىسىلىك تاريحىن تازالىقپەن ساقتاعاندىق ەجەلدەن قالىپتاسقان. باشقۇرت حالقىنىڭ ۇلى تۇلعاسى اتان­عان زاكي ءۆاليديدىڭ: «ءتۇرلى سوعىس, قاقتى­عىستاردى ايتپاعاندا, ازامات سوعىسىنىڭ كولەڭكە جاعىنداعى شىندىقتى ايقىنداپ اشار بولسا ءتۇرلى ەلدەردىڭ تۇسىنىگى وزگەشە بولار ەدى, شىندىق كورىنىپ قالار ەدى» دەۋىنىڭ استارىندا ادام قۇقى, ۇساق ەلدەردىڭ ارمان-مۇددەسىنىڭ قورعالۋدان شەت قالىپ, ءۇس­تەمدىكتىڭ قورلاۋ قالىبىنا قۇيىلىپ, ءال­سىز­دەردىڭ ۇرەيلەنۋى كورىنەتىنىن بىلدىرسە كەرەك. باشقۇرتتاردىڭ جازبا دەرەگى ەرتەدەن باس­تالسا ۋفانىڭ جوعارعى, اكىمشىلىگىن باسقارعان مەڭديار بەكشورين (1750-1821) سىرىم داتوۆپەن كەزدەسسە, وسى ساپارىندا قازاقتىڭ «بارسا كەلمەس» ەرتەگىسىن جازىپ الىپ «سانكت-پەتەربۋرگسكيە ۆەدوموستيدە» جاريالاسا (839 №17), ەكى ۇلتتىڭ شىعارماشىلىعى ەرتەدەن باستاۋ العانىن كورسەتەدى. باشقۇرتتار تىرلىگىنىڭ ۇزىن-ىرعاسى حالىقتاردى بوتەنسۋ ەمەس, ءتۇرلى تىرلىك قوزعالىسىن باعالاپ تۇسىنىستىكپەن ءىش تارتىپ قاراۋ دەسەك, ءحVىىى-ءحىح عاسىر­لارداعى ءتۇرلى رەۆوليۋتسيالارمەن قاتار پا­ريج كوممۋناسىنىڭ شىندىعىنا كوز تاس­تاپ, بولجالمەن باعالاي قاراپ, وزدەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىن جەتىلدىرىپ ۇلتتىق قاسيەتىن داۋىرگە ساي دامىتىپ وتىرعان. وعان دالەل ۋفادا 1838 جىلى گۋبەرنيالىق باسپاحانا اشىلىپ, حايبۋللا اۋدانىندا «باقىت», «شۋرا» جۋرنالدارى جارىق كورگەن. باشقۇرت حالىق قوزعالىسىنىڭ باسشىسى ا.ا.ۆاليدوۆتىڭ ماقساتتى قۇندى ۇسىنىستارى ناتيجەسىز قالسا, كوپ كەشىكپەي گۋبەرنيالاردا اشتىق ورتتەي لاۋ ەتە تۇسەدى. 1921 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ۋفا گۋبەرنياسىندا 13 ميلليون پۇت استىق, 2.2 مىڭ پۇت ماي, 12 ميلليون دانا جۇمىرتقا, كىشى باشكەريا بويىنشا 2.2 ميلليون پۇت استىق, 6.2 پۇت ماي, شارۋا­لاردا 39 مىڭ ءىرى قارا, 82 مىڭ قوي, ەشكى, ارا وسىرۋدەن جينالعان 2.2 پۇت بال بولسا, مۇن­شا ازىق حالىققا بۇيىرماي, وكىمەتكە تاپسىرىلىپ كەتسە, ول ازداي 1921 جىلعى قۋاڭشىلىق, ازامات سوعىسى قالجىراتقان ەلدە اشتىق باستالادى دا حالىق كوتەرىلىسىنە ۇلاسادى. ارىندى وزەندەردىڭ بويىمەن اققان ولىكتەر قابىرىن دە تابا الماي قالدى. وندايدى كورگەن تاس جۇرەكتىنىڭ دە كوكىرەگى شىداماس ەدى. بىراق, قىزىل ارميا, كەڭەس باسشىلارى بارىنشا مۇمكىندىكتەردى قاراستىردى. حالىقتىڭ ءۇمىتىن جويماۋدى ءبىرشاما ويلاستىردى. جۇرت كەڭەس وكىمەتى جارىلقايدى دەپ اسىققاندا ورىنبوردان شىققان دۋتوۆتىڭ ارمياسى اقتار, قىزىلدار بولىپ قىرىلىسۋى دا باشقۇرت حالقىنا وڭايعا سوقپادى. كوز سۇرىنەتىن ولىكتەر, اش قۇزعىندار تالاسى, عاجايىپ ولكە ورتكە ورانىپ جاتتى. ءالى كۇنگە جەرگە كۇرەك سالسا قارۋلاردىڭ شىرىگەن قالدىقتارى شى­عادى, ارا-تۇرا اشتان ولگەندەردىڭ بە, وققا ۇشقانداردىڭ با, ادامداردىڭ سۇيەگى دە كورىنىپ قالادى. ونىڭىز ماڭگىلىك ۇمىتىلمايتىن ز ۇلىمدىقتىڭ ەستەن كەتپەس كۋاسى. راسىندا ءحVى عاسىردا التىن وردا, نوعاي ورداسى, قازان حاندىعى, ءسىبىر حاندىعى بولىپ ۇيىسىپ جەرگىلىكتى حالىق ءوزىن ءوزى باسقارىپ, تىنىشتىقپەن ءبىراز جىلدارعا ەركىندىگىن ساقتادى. قالا وركەندەدى. و دا زۋلاپ وتە شىقپاي ما؟ جاراتقان يەم باشقۇرتتاردى شىڭى كوك تىرەگەن تاۋ, قالىڭ جىنىس ورمان, تاۋدان باسىن الاتىن ارىندى وزەندەرى, كولدەرى دەيسىڭ بە, نەبىر تابيعات سۇلۋلىعىمەن قىتىمىرسىز جارىلقاعان. وسىنداي قۇنارلى دا قۇت وڭىردە اشىققان حالىققا 1922 جىلدىڭ 6 قاڭتارىندا «ۆينكوبوگو» سۋ كەمەسى 5.900 توننا جۇگەرى ءدانى جانە باسقا دا ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك جەتكىزگەن. وزدەرىنىڭ حالقىن ساقتاۋعا وندىرگەن ازىق-ت ۇلىگىن وكىمەت سىپىرىپ اكەتكەنىن جوعارىدا كورسەتتىك. الگى شەتەلدىڭ كومەگى 5250 اشىققان بالالاردى اسىراسا, 1921 جىلعى جەلتوقسانداعى دەرەك بويىنشا 75 000 بالانى اشتىقتان قورعاۋ كەرەكتىگىن مالىمدەۋمەن قاتار (تسگيارب ف.ر.-و1و1.وپ 1.د.70.ل.29-30) بالالار ءولىمى 40 پايىزعا, ەمشەكتەگى سابيلەر ءولىمى 75 پايىزعا جەتكەنىن قامتىپ ايتىلادى. سول تۇستا امەريكا اكىمشىلىگى اشىققاندارعا كومەك ەسەبىندە 29 تامىزدا ريگادان ماسكەۋگە 8 ۆاگون, 30 تامىزدا 14 ۆاگون تولى ازىق-ت ۇلىك جونەلتىلگەنىن «پراۆدا» گازەتىنىڭ 1921 جىلعى 3 قىركۇيەگىندەگى سانىندا جازعان ەكەن. بىراق مۇنىڭ ءبارى اشتىققا ۇرىنعان قالىڭ حالىقتىڭ قايسىسىنا جەتتى دەيسىڭ. – اشتىق الدىمەن ادامداردىڭ اقىل-ەسىن الاتىن, ميىن ىستەن شىعاراتىن ءتارىزدى. سولاي دەگەنمەن, ءاربىر اتا-انا سوڭعى ۇنەمىن ۇرپاعىنا بەرىپ, ءوزى اجالعا بەيىل بولاتىن شىعار... – دەدى نياز پىكىرىن دالەلگە نەگىزدەپ... نياز: «باشقۇرتستاننىڭ كەيبىر ەلدى مەكەندەرى چەليابى گۋبەرنياسىنا قاراعان عوي. مىسالى, ۆەرنەۋرالسك قالاسىندا 1897 جىلى 11103 ءتۇتىن باشقۇرت مەكەندەگەن. بۇگىندە باشقۇرتستان قۇرامىندا. سول وڭىردەگى ءولىمشى بولعان 2,5 مىڭ بالانى اقش ازىقپەن اسىراسا, شۆەتسيانىڭ قىزىل كرەست قوعامى – 100 مىڭ ءجاسوسپىرىمدى, كۆا-كەري قوعامى 350 مىڭ ۇرپاقتى اسىراپتى. ال نيدەرلاند مەملەكەتى كومەك رەتىندە 4000 توننا ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك جەتكىزىپ وتىر­عان. وسى كەزدە گۋبەرنيا بويىنشا 19580 تۇرعىن ءنار سىزباي ءولىم حالىندە جاتسا, ونىڭ 9007-ءسى ءسابي بالالار ەكەن. ادام ومىرگە ءولۋ ءۇشىن كەلمەيدى, ادىلدىكپەن با­قىتتى ءومىر سۇرۋگە كەلەدى» – دەپ ويعا باتتى. مەملەكەتتىڭ جاۋاپتى ادامدارىنىڭ قولىندا جان-جاقتى زەرتتەلگەن ستاتيس­تيكا مالىمەتى بولسا, وعان كوز سالىپ, كوڭىل قويسا ميلليونداعان حالىق اجالدان امان قالار ەدى. 1921 جىلى باستالعان اشتىق 1922 جىلى جالعاسىپ, باشقۇرتستان گۋبەرنيالارىندا 421.352 ادام, 368.330 بالا اشتىق اۋىرتپالىعىن تارتىپ ءولىمشى بولعان, اۋرۋ, سىرقاۋ مەڭدەتىپ ءولىم قۇشتىرعان كوبىن (گاچ.وف.380.وپ.1.د.18.پ21.24.). تاۋ القاپتارىنا مۇڭلى كوز­بەن قاراپ تۇرىپ حالىق باسىنا تۇسكەن جوي­قىن ناۋبەتتىڭ ناقتى سەبەبىن ايتىپ, دانىشپاندىق بولجاۋىن جۇرت تالقىسىنا سالعان الاش ويشىلدارى, مۇسىلمانداردىڭ ءۇشىنشى سەزىنىڭ مۇشەلەرى, ساياسي شەشەن, استرونوم جاڭگىر ابىزگەلدين, بەلگىلى فيلوسوف, ءدىن قوعامىنىڭ قايراتكەرى «عاليا» مەدرەسەسىن ۇيىمداستىرۋشى زيات­­دين كامالەتدينوۆ, مۇعالىم مۇقليسا عابدەلگالياموۆا, «يدەل» گازەتىن شىعارۋشى ۇستاز, ءارى جازۋشى ابدراحمان گۋمەروۆ, تاريحشى-ۇستاز حاسان-عاتا مۇحامەت ۇلى, فيلوسوف, ۇستاز مۋسا بيگاەۆ, جازۋشى شاحار شاراف جانە باسقالارى ەل ءومىرىنىڭ شىندىعىن ايتام دەپ, قىزىل يمپەريانىڭ قۋعىن-سۇرگىنىنە ءتۇستى, تۇرمەگە دە وتىردى, ولگەنى ءولدى, ءولىمشى بولعانىنا اتار تاڭ, كورەر كۇن كورسەتىلمەدى. ساياسات قىلىشى جالاڭداپ دىنگە دە كيلىكتى, بۇزۋ ءۇشىن بىرلىكتى, توبىر شۇيلىكتى. ۇلت مۇددەسىن, ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلىن قورعاعان بەلگىلى جازۋشىلار ابزال تاگىروۆ, بولات يمانعۇلوۆ, عۇباي داۆلەتشين, ءداۋىت يۋلتاي ابدوللا امانتاي, تۋحفات يانابي, حالىق جاۋى ەسەبىندە اتىلىپ كەتسە, 29 جازۋشى قۋعىن-سۇرگىن زاردابىن شەگىپ, تۇرمەدە وتىرىپ جازالانعان ەكەن... «تولقىنى تۋلاپ, تارالىپ قالار جىرلارىم, قايتا-قايتا قاعىپ كوڭىل سىرلارىن» دەپ جىرلاعان, «ءبىر ءومىردىڭ تاريحى» تريلوگياسىمەن كەڭەس وداعىندا ەسىمى قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارق ەتكەن زايناب بيشەۆانىڭ شىعارمالارى كۇرەسكە تولى باشقۇرت حالقىنىڭ شەجىرەسى دەپ ءالى كۇنگە جوعارى باعالانىپ كەلەدى. ىرعىز وڭىرىنەن ءبىلىم ىزدەپ, باقىت تاپپاق بولىپ, ارىپ-اشىپ, مۇڭ-شەرگە باتىپ, قيىندىقپەن جانىن اياماي ارپالىسىپ «ۋھ» دەپ ۋفاعا جەتەدى. جازۋشى شىعارماسى ءومىر ايناسى دەسەك, سۋرەتكەرلىك تالانتى اسىپ تۋعان سايفي قۇداش (1894-1993) 1913-1915 جىلدارى قوستاناي قالاسىنداعى قالالىق مۇسىلمان مەكتەبىنەن ءبىلىم الىپ, ۋفاداعى «عاليا» مەدرەسەسىندە وقۋىن جالعاستىرادى. سول جىلدارى ش.بابيچ, ح.تۋفانمەن بىرگە ادەبي, مۋزىكالىق ۇيىرمەلەردەن ءبىلىمىن تولىقتىرىپ تالانتىن شىڭدايدى. ءتۇرلى باسپالار قولدان-قولعا تيگىزبەي ءسايفيدىڭ ولەڭدەرىن جاريالاي باستايدى. 1919 جىلدان باستاپ ومبىداعى «ازات ءسىبىر», «شىعىس كەدەيى» گازەتتەرىندە ولەڭدەرى جارىق كورسە, 1930 ۋفاداعى «جاڭا اۋىل» گازەتىندە قىزمەت اتقارادى. ودان كەيىن «وكتيابر» ادەبي جۋرنالىندا رەداكتور قىزمەتتەرىن اتقارىپ, تالاي قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق باعىن اشادى. 1943-1948 جىلدارى باشقۇرتستان جازۋشىلار وداعىن باسقارىپ ءومىرىن بىرىڭعاي ادەبيەتكە ارنايدى. تۇڭعىشى «ەركىندىك ءانى» شىعارماسىنان باستاۋ السا, ونىڭ ولەڭدەر جيناعى, روماندارى قازاق, قىرعىز, تاجىك, وزبەك, ۋكراين جانە باسقا ۇلتتار تىلىنە اۋدارىلادى. ۇلى تۇلعانىڭ كوز الدىندا, جادىندا جاڭعىرىپ ماعجان ەلەستەپ تۇراتىنداي بولدى ما ەكەن, مۇراعاتتاعى ادەبي قورىنىڭ العاشقى بەتىندە ءوزىنىڭ, ماعجاننىڭ فوتوبەينەسى جارقىراپ تۇرعانىن كورىپ, ادەبيەت الەمىنىڭ تەرەزەسىن اشىپ, تىنىسىن كەڭەيتتى مە ەكەن, دەگەن ويدا قالاسىڭ. قالامگەرلىكتىڭ ءبىرىن-ءبىرى قۇرمەتتەيتىن قاسيەتى قانداي شىرايلى, قىلىعى, ويى, ءسوزى جانىڭا قۋانىش بەرەتىنىن جازۋشىدان باسقا ەشكىم تۇسىنبەس تە, ۇقپاس تا ەدى. جانە ماعجاننىڭ سۇگىرەتىمەن قا­تار «اق جول» جۋرنالىنىڭ №1 سانىندا جاريالانعان «تەمىردى جۇمسارتقان انا» نوۆەللاسى دا قوردا اسپەتتەلىپ, ۇلگى رەتىندە ساقتالعان. ماڭگى جاسايتىن ۇلىلىق, شىندىق, كەلەشەكتىڭ بولجامى, وتكەننىڭ ءمولدىر بەينەسى وشپەيتىنىن ماعجاننان تاپقانداي راحات سەزىمدە بولىپ, جان دۇنيەسىن كەڭەيتىپ ءوزىنىڭ شىعارماشىلىعىنا قۇلاش سەرمەدى مە ەكەن سايفي؟ بۇگىندە باشقۇرتستان بايلىعى حالىقتىڭ داۋلەتىنە اينالىپ وتىر. اتاپ ايتساق, 40 ءوندىرىس ورىندارى رەسەي, قازاقستان, قىر­عىزستان, تاجىكستان ەلدەرىمەن جانە موڭعوليامەن بايلانىس جاساپ كەلەدى. باشقۇرتستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەتى ميلليون گەكتار جەرى بار, ونىڭ 3,7 ميلليون گەكتارىنا ەگىن, كوكونىس وسىرەدى, قالعانى جايىلىمدىق. مۇندا 900 اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنى, 930 ازىق-ت ۇلىك وڭدەۋ كاسىپورنى, 5500 شارۋا قوجالىعىنىڭ قاي-قايسىسى دا تابىستى سالاعا اينالعان, عىلىمي نەگىزدە دامىعان. جىل سايىن 10 000 توننا استىق, 6000 توننا كوكونىس, 5000 توننا كارتوپ, 1800 توننا ءشوپ, 9000 توننا سۇرلەم دايىندالادى. مال ءوسىرۋ ءتيىمدى سالا, 7000 توننا ءسۇت, 400 توننا ساپالى ەت ءوندىرىلىپ حالىققا تاراتىلادى. حالقىنىڭ ءبىرازىن قىرىپ سالعان باياعى اشتىق ەندى ورالماسى انىق. بۇرىنعى ۇرەي, وكتەمدىك ۇمىتىلدى, تاريح قويناۋىنا ءبىرجولا كەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تابىستى سالاعا اينالۋىنىڭ سەبەبى, تابيعات بايلىعى, مۇندا 3 مىڭ كول, 13 مىڭ وزەن بار بولسا, وندا 300 قۇس ءتۇرى, بالىقتىڭ 42 ءتۇرى ءوسىپ, ونەدى. مىنا اق ەدىل وزەنىنىڭ سۋىنا بەتىن جۋىپ, بيىك شىڭعا قاراپ تۇرىپ قازاق ساتيراسىنىڭ كلاسسيكتەرىنىڭ ءبىرى جيەنعالي تىلەپبەرگەنوۆ: « شارشاپ توزعان ويلاردى تازارتتىڭ, جاستىق شا­عىمنىڭ ءبىرازىن وسىندا وتكىزىپ ىزگىلىكتى تاپتىم, ءبىلىم الدىم, قاتال تاعدىردى جەڭۋدى ۇيرەندىم. ماقساتسىز كۇندەر قالدى ارتتا. مەيىرىمسىز ۇرەيدەن جاسقانا قويماسپىن, تاۋدىڭ ورلىك مىنەزىن بويىما دارىتا كور, كەۋدەم جەلپىنىپ ءبىر سەرگىپ قالسىن. بويىمدى بەكىت, جولىمدى اش. و, تابيعات قۇدىرەتى تاريحتىڭ شىندىعىن باۋىرىڭا باسىپ جاتىرسىڭ با؟» – دەپ تولعاندى ما ەكەن. راس, قازاقتىڭ تالاي ويشىلدارى, بيىك تۇلعالارى وسى ۋفا قالاسىنان ءبىلىم الدى. باشقۇرتستاننىڭ جانىمىزعا جاقىن بولاتىنى وتكەنىمىز, بۇگىنىمىز, ەرتەڭىمىز, تاريحىمىز ورتاق بولۋى جاراتقاننىڭ بەرگەن تارتۋى سىقىلدى. تۇسىنىكتىسىن ايتساق, ۋفا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتىنداعى 585. 228 قۇجاتتىڭ قازاقتار تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەرى جەتەرلىك, ونى ازسىنساڭ, ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا اراب, پارسى الىپبيلەرىمەن جازىلعان العاشقى داۋىردەن بەرگى قۇندى كىتاپتار دا تابىلادى. مىنە, بابالارىمىز باعىت العان جۇلدىزدار جولى وڭعارىلا بەرىپ, جاقسىلىعىمىز ۇناسىم تاپقاي دەپ تىلەسەك ارتىق بولماس, ءسىرا. كوز تۇندىرعان تابيعات سۇلۋلىعىنان تىرلىك شىندىعىن تاپقانداي باشقۇرت جازۋشىسى نياز السىنباەۆ «ەدىل مەن جايىق» ءانىن شىرقاي باستادى. تاۋ جاڭعىرىپ جاتتى...ءۇن الىسقا كەتتى... ۇلتتىق اشىق ۇنگە شاتتانا تۇسەسىڭ! تابىل ق ۇلىياس, جازۋشى. استانا – ۋفا – استانا.